opgave 2Opgave 2 Eigen duit in zakje van de zorg
De overheid van een land overweegt de zorgverzekering voortaan te laten
uitvoeren door particuliere verzekeringsmaatschappijen zonder
winstoogmerk. Daarbij zal iedere burger verplicht zijn om zich te
verzekeren met een basispakket voor medische zorg. De
verzekeringsmaatschappijen zullen niemand mogen uitsluiten van dit
basispakket.
72pLeg uit dat zonder verzekeringsplicht voor burgers de
verzekeringsmaatschappijen te maken kunnen krijgen met een proces van
averechtse selectie.
De overheid vreest een aanhoudend sterke toename van de totale
zorgkosten in het land. Om deze groei af te remmen overweegt zij in het
voorgestelde systeem ook een verplicht eigen risico van € 300 per
verzekerde per jaar voor te schrijven. Een econome doet onderzoek naar
de gevolgen van dit eigen risico. Zij verwacht dat de jaarlijkse zorgkosten
per verzekerde met 44% van het bedrag van het ingestelde eigen risico
zullen afnemen, en dat verzekerden daarnaast gemiddeld € 173 per jaar
binnen het eigen risico voor hun eigen zorg betalen. Volgens de econome
kan de maandpremie met meer dan € 25 dalen door instelling van het
eigen risico.
82pLeg uit dat het instellen van een eigen risico kan bijdragen aan een
beperking van de toename van de zorgkosten voor het gehele land.
92pLaat met een berekening zien dat de verwachting van de econome juist is.
De overheid wil dat in het nieuwe systeem verzekerden de mogelijkheid
krijgen van een vrijwillig eigen risico van € 400 boven op het verplichte
eigen risico. De econome onderzoekt welke verzekerden gebruik zullen
maken van die mogelijkheid. Zij gaat uit van een situatie met vier groepen
verzekerden. Elke verzekerde binnen een groep heeft dezelfde kansen
om te maken te krijgen met zorgkosten (tabel 1). De econome gaat uit van
een verlaging van de jaarlijkse premie met € 140 voor wie het vrijwillige
eigen risico accepteert.
tabel 1 verwachte jaarlijkse zorgkosten per
verzekerde per risicogroep
Voorbeeld ter toelichting:
Van iedere persoon in groep I is de kans dat ze geen zorgkosten hebben
10%, de kans dat ze € 300 zorgkosten hebben 20%, enz.
De verzekerden in groep IV kunnen gemiddeld een financieel voordeel
verwachten als ze kiezen voor een vrijwillig eigen risico.
102pGa met een berekening na of verzekerden in groep III ook een financieel
voordeel zullen hebben als zij kiezen voor een vrijwillig eigen risico.
De directeur van een verzekeringsmaatschappij stelt dat het systeem van
uniforme premies voor alle verzekerden de onderlinge solidariteit tussen
verzekerden meer bevordert dan een systeem van een vrijwillig eigen
risico.
112pLeg de stelling van de directeur uit.
opgave 3Opgave 3 Drukte in de spits
Vervoersmaatschappij Trains heeft het wettelijk monopolie op het
verzorgen van het treinvervoer in een land gekregen. In een
overeenkomst heeft de overheid opgenomen dat Trains voorafgaand aan
een geplande prijsstijging eerst de noodzaak daarvan moet aantonen.
123pLeg uit dat een principaal-agentprobleem tussen de overheid en Trains
kan optreden, en leg uit hoe de overeenkomst dit probleem vermindert.
De minister van Verkeer hoort veel klachten over de kwaliteit van het
treinvervoer. Uit tabel 1 blijkt dat de treinen tijdens de spits steeds overvol
zijn en reizigers dan moeten staan. De minister wil dat daar iets aan
gebeurt.
tabel 1 bezettingsgraad van vervoersmaatschappij Trains
De directie van Trains buigt zich over de kritiek. Een directielid stelt voor
om reizen tijdens de spitsuren 10% duurder te maken en reizen tijdens de
daluren 10% goedkoper: “Reizigers zullen voor hun reis steeds meer de
spits mijden en voor de daluren kiezen, waardoor de overbezetting tijdens
de spitsuren vermindert. Bovendien is tijdens de daluren extra afzet te
verwachten door een toeloop van extra reizigers.” De minister betwijfelt of
dit voorstel het probleem kan oplossen: “Berekening op basis van
prijselasticiteiten (tabel 2) laat zien dat er bij dit prijsvoorstel sprake blijft
van overbezetting tijdens de spits.”
tabel 2 prijselasticiteiten van de vraag naar treinreizen
133pBereken aan de hand van tabel 2 de bezettingsgraad tijdens de spits als
gevolg van het prijsvoorstel.
De directeur van Trains verwacht dat met het prijsvoorstel de totale
kosten ongeveer gelijk blijven en de kosten per reiziger dalen.
142pVerklaar deze verwachting.
De Vereniging voor Beter Openbaar Vervoer vindt dat de belangen van
consumenten worden geschaad door een verhoging van de tarieven voor
het reizen tijdens de spits. Een woordvoerder van Trains antwoordt:
“Vooral voor recreatieve gebruikers van het spoor kan dit prijsvoorstel het
consumentensurplus juist laten toenemen.”
152pVerklaar de stelling van de woordvoerder.
opgave 5Opgave 5 Rentebeleid geeft onvoldoende wind in de zeilen
Tijdens de recessie in de jaren 2008 – 2010 steeg de werkloosheid in een
land tot 8% van de beroepsbevolking en daalde de inflatie tot 0,2%. Zowel
de Rijksoverheid als de Centrale Bank (CB) streefden naar een stabiele
inflatie van 2% per jaar. De CB verlaagde daartoe de rente voor leningen
aan de banken tot 0%. Mede hierdoor nam de groei van het bruto
binnenlands product (bbp) weer toe en kon in 2017 gesproken worden van
hoogconjunctuur, met een forse daling van de werkloosheid. De inflatie
bleef echter ruim beneden het gewenste percentage.
193pLeg uit dat een renteverlaging door de CB kan leiden tot toename van de
inflatie. Maak hierbij een onderscheid tussen bestedingsinflatie en
loonkosteninflatie.
Een econoom merkte op: “Het achterblijven van de inflatie kan een gevolg
zijn geweest van technologische ontwikkelingen. Ook het feit dat de
internationale handel de afgelopen tien jaar belangrijker is geworden voor
dit land kan de binnenlandse inflatie hebben afgeremd.”
202pVerklaar via de arbeidsmarkt dat technologische ontwikkelingen kunnen
hebben bijgedragen aan het laag blijven van de inflatie.
212pVerklaar de opmerking van de econoom over de invloed van de
internationale handel op het laag blijven van de inflatie in het land.
Om de inflatie te verhogen, kan de CB het rente-instrument als gevolg van
de zero lower bound niet meer verder naar beneden aanpassen.
De econoom stelt:
a “Via stimulerend begrotingsbeleid heeft de rijksoverheid nog wel de
mogelijkheid om de inflatiedoelstelling te bereiken.
b Gezien de huidige rentestand én de verwachte inverdieneffecten van
stimulerend begrotingsbeleid zal het laten ontstaan van een
overheidstekort slechts in geringe mate ten koste gaan van de ruimte
voor overheidsbestedingen in de toekomst.”
223pLicht beide stellingen van de econoom toe.
opgave 6Opgave 6 Gedeelde vreugd ...
In een ontwikkelingsland is de inkomensverdeling in de laatste jaren
schever geworden. De minister van economische zaken wijt dit onder
meer aan de vertraging van de economische groei in deze periode. Hij
verwacht dat een herverdeling van hoge inkomens naar lage inkomens via
belastingen, subsidies en uitkeringen zal leiden tot extra economische
groei en hij laat een voorstel doorrekenen door het Planbureau (PB).
Zonder de herverdeling is de verwachte groei van het bbp 1,1% per jaar.
Dan zou na vijf jaar het bbp 5,62% hoger liggen. Het PB schat dat de
voorgestelde herverdeling ertoe zal leiden dat de groei van het bbp in elk
van de volgende jaren structureel 0,78 procentpunt hoger zal zijn.
232pBereken op basis van de schatting hoeveel procent het bbp, in geval van
de herverdeling, na vijf jaar hoger zal zijn dan bij ongewijzigd beleid.
Het PB betoogt dat verkleining van de inkomensongelijkheid de
economische groei extra kan stimuleren:
a Door een herverdeling van de inkomens kan via de vraagzijde van de
goederenmarkt een toename van de economische groei tot stand
komen.
b Toename van het inkomen in de armste gezinnen kan ertoe leiden dat
kinderen opleidingskansen die ze anders hadden gemist, nu wel
kunnen benutten.
c Dit draagt bij aan een hoger opleidingsniveau van de bevolking,
waardoor de toekomstige groei van het bbp kan toenemen.
Een oppositiepartij betoogt juist dat meer inkomensongelijkheid de
economische groei kan stimuleren:
I. Doordat mensen met hogere inkomens relatief minder van hun
inkomen consumeren dan mensen met lagere inkomens, kan een
toenemende ongelijkheid van de inkomensverdeling via de werking
van de vermogensmarkt leiden tot een grotere productiecapaciteit.
II. Beloningsverschillen die gekoppeld zijn aan de arbeidsproductiviteit
bevorderen de economische groei.
271pLeg bewering II uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
