opgave 1Opgave 1 − Kroatië in de Europese Unie?
Aanwijzingen voor de kandidaat
Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke vraagzin opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke antwoordelementen in het antwoord aanwezig moeten zijn om de maximale score te behalen. LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan − afhankelijk van de feitelijke vraag − bijvoorbeeld vermelden: − dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet bevatten. − dat een uitleg bij een ‘Leg uit waarom vraag’ of ‘Leg uit waardoor vraag’ een oorzaak en een gevolg moet bevatten. − enzovoorts Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 53e. Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken. De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.
Politiek en ruimte
Opgave 1 − Kroatië in de Europese Unie?
Gebruik bron 1 van het bronnenboekje.
In 2007 traden Bulgarije en Roemenië toe tot de Europese Unie. Volgens
sommigen had dat voorlopig de laatste uitbreiding moeten zijn. Landen die nu
nog onderhandelen met de EU zijn vooral landen die vroeger bij Joegoslavië
hoorden.
11pGeef vanuit de politieke dimensie een argument voor verdere uitbreiding van de
EU met landen die vroeger bij Joegoslavië hoorden.
Stelling: Gezien de huidige samenstelling van de EU is het onhoudbaar om
Kroatië toetreding tot de EU te weigeren.
22pGeef twee argumenten hiervoor vanuit de sociaal-culturele dimensie.
Een veel gebruikt argument tegen de toetreding van nieuwe lidstaten is dat het
vooral om minder welvarende gebieden gaat dan de landen die recentelijk zijn
toegetreden.
32pBeargumenteer met behulp van een statistisch gegeven in de Grote Bosatlas
waarom ten aanzien van Kroatië dit argument tegen toetreding niet erg sterk is.
42pBeredeneer met behulp van gegevens uit de statistiek in de Grote Bosatlas of
Kroatië een goede aanvulling voor de vergrijzende Europese Unie zou zijn.
opgave 2Opgave 2 − Onafhankelijkheidsstrijd Karen in Myanmar (Birma)
Gebruik de bronnen 2 en 3 van het bronnenboekje.
De verschillende bevolkingsgroepen in Myanmar hebben zich in de loop van de
jaren verzet tegen de militaire dictatuur en gestreden voor autonomie.
In de eerste grondwet, die dateert van vóór de militaire dictatuur, maar die nooit
in werking is getreden, werd de verschillende volken grote zelfstandigheid
binnen hun eigen woongebied beloofd.
52pMet welk begrip wordt deze grote zelfstandigheid binnen het eigen woongebied
aangeduid? Welke staatsvorm past hier het beste bij?
Stel dat de Karen een grote mate van zelfstandigheid binnen Myanmar zouden
krijgen.
62pBeredeneer waarom de regering van Thailand daar waarschijnlijk tegen zou zijn.
De internationale kritiek op de militaire dictatuur is groot. Een economische
boycot treft echter vooral de bevolking die toch al veel te lijden heeft. Vaak
spelen de Verenigde Naties (VN) in dergelijke conflicten een bemiddelende rol.
72pBeredeneer waarom de ASEAN een groter effect op de binnenlandse situatie in
Myanmar zou kunnen hebben dan de VN.
Er zijn veel etnische groepen in Myanmar die ieder voor zich strijden tegen de
militaire dictatuur. Met name de Karen bieden veel verzet.
82pGeef een kenmerk van de site en een kenmerk van de situation van het
woongebied van de Karen, die ertoe bijdragen dat de Karen de strijd tegen de
militaire dictatuur zo lang kunnen volhouden.
opgave 3Opgave 3 − Fusie van Abcoude, Breukelen, Loenen en
De Ronde Venen
Gebruik de bronnen 4 en 5 van het bronnenboekje.
De gemeente Maarssen wordt in de indeling van bron 4 buiten de herindeling
gehouden.
91pGeef met behulp van kaart 60B (53e druk: 64B) een reden waarom de
provincie Utrecht Maarssen niet wil betrekken bij deze regionale herindeling.
De gemeenteraad van Breukelen stelde voor Breukelen en Loenen samen te
voegen. Een samenvoeging van Breukelen en Loenen gaat de provincie Utrecht
niet ver genoeg.
102pLeg uit waarom de provincie samenvoeging van alleen Breukelen en Loenen
afwijst. Ga daarbij uit van Breukelen en Loenen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Niet alleen het Rijk en de Provincie zijn voorstander van gemeentelijke
herindeling in het Groene Hart, maar ook natuur- en milieuorganisaties.
112pGeef twee redenen waarom de natuur- en milieuorganisaties voorstander zijn
van gemeentelijke herindeling in het gebied.
opgave 4Opgave 4 − Migratie per gemeente
Migratie en mobiliteit
Opgave 4 − Migratie per gemeente
Gebruik de bronnen 6 en 7 van het bronnenboekje.
Vergelijk de bronnen 6 en 7 met elkaar.
Tussen deze twee kaartjes is er overeenkomst wat betreft de vestigings- en
vertrekcijfers op nationale schaal.
121pWelke overeenkomst is dat?
Zowel de Randstad als Noord-Nederland laten hoge vertrekcijfers zien. De
belangrijkste pushfactor bij de Randstad is echter een geheel andere dan die bij
Noord-Nederland.
132pSchrijf onder elkaar op je antwoordblad de namen Randstad en
Noord-Nederland en zet daar de voor die regio belangrijkste pushfactor achter.
De Waddeneilanden hebben, met uitzondering van Texel, hoge vertrekcijfers.
Vooral jongeren tot ongeveer 25 jaar verlaten deze eilanden.
142pBeredeneer met gebruikmaking van het begrip ‘drempelwaarde’ waarom veel
jongeren de Waddeneilanden verlaten.
Uit bron 7 valt op te maken dat het vestigingscijfer van de gemeenten in het met
de letter A aangegeven gebied afwijkt van dat van de meeste omliggende
gemeenten.
152pBeredeneer waarom dit vestigingscijfer afwijkt van dat van de meeste
omliggende gemeenten.
opgave 5Opgave 5 − Vluchtelingen in kaart
Gebruik de bronnen 8 en 9 van het bronnenboekje.
In Tanzania bevinden zich veel meer vluchtelingen uit de Democratische
Republiek Kongo dan in Burundi en Rwanda.
161pGeef met behulp van een kaart uit de atlas een oorzaak waardoor Burundi en
Rwanda geen tussenliggende mogelijkheid zijn voor vluchtelingen uit de
Democratische Republiek Kongo.
Hulporganisaties hebben een voorkeur voor opvang van vluchtelingen in de
buurlanden.
172pGeef twee argumenten vóór opvang in de buurlanden.
182pGeef twee argumenten tégen opvang in de buurlanden.
Duitsland en de VS hebben allebei veel vluchtelingen opgenomen. Toch heeft
Duitsland bijna twee keer zo veel vluchtelingen als de VS.
192pGeef met gebruikmaking van een begrip uit de interactietheorie van Ullman een
mogelijke verklaring voor dit verschil tussen beide landen.
Je verklaring moet een situatiebeschrijving en een algemene regel bevatten.
opgave 6Opgave 6 − Vrijetijdsmobiliteit
Gebruik de bronnen 10 tot en met 12 van het bronnenboekje.
202pLeg uit waardoor het verschil in bezettingsgraad, zoals getoond in beide
cirkeldiagrammen van bron 10 wordt veroorzaakt.
Je uitleg moet een oorzaak en een gevolg daarvan bevatten.
211pMag je uit bron 11 de conclusie trekken dat mensen uit stedelijke gebieden bij
hun dagtochten meer binnen het gebied van herkomst blijven dan de bewoners
van het platteland?
Beargumenteer je antwoord.
Volgens bron 12 is procentueel gezien het aantal persoonsverplaatsingen in de
vrije tijd met het openbaar vervoer het hoogst bij de categorie “cultuur”.
222pGeef hiervoor een passende redenering.
opgave 7Opgave 7 − Geologie en klimaat in Nevada (VS)
Actieve aarde
Opgave 7 − Geologie en klimaat in Nevada (VS)
Gebruik de bronnen 13 en 14 van het bronnenboekje.
Bron 13 geeft een foto weer van een landschap in Nevada. Bron 14 is een
geologische doorsnede van ditzelfde landschap. Punt P geeft in de twee
bronnen hetzelfde punt weer.
De gesteentelagen aangegeven met de letters A en B in bron 14 zijn niet even
oud.
231pWelke gesteentelaag is het oudst? Welke aanwijzing geeft bron 14 hiervoor?
Het gesteente aangegeven met de letter A in bron 14 behoort tot een andere
hoofdgroep dan het gesteente aangeduid met de letter B.
241pTot welke hoofdgroep behoort het gesteente aangegeven met de letter A?
Als je tijdens een wandeling van punt X via P naar Y zou lopen, dan zou je over
een korte afstand verschillende soorten gesteente aan de oppervlakte zien.
251pGeef hiervoor de oorzaak.
Op zowel de foto als op de doorsnede is met de letter P hetzelfde punt
aangegeven. Punt P ligt nu het hoogst. Dit is echter niet altijd het geval
geweest.
262pBeredeneer met behulp van bron 14 waardoor deze opvallende piek in het
landschap is ontstaan.
In de staat Nevada liggen langs de breedtecirkel van 40 graden gebieden op
korte afstand van elkaar die nogal verschillen in gemiddelde jaartemperatuur en
gemiddelde jaarlijkse neerslag.
271pWelke factor is hiervoor vooral verantwoordelijk?
opgave 8Opgave 8 − Het Groningse aardgas
Gebruik bron 15 van het bronnenboekje.
In 1959 werd in het Groningse plaatsje Slochteren één van de grootste
aardgasvelden ter wereld ontdekt. De totale oorspronkelijke winbare
gasvoorraad van het Slochteren gasveld bedroeg naar schatting
2.700 miljard m3. Deze aardgasvoorraad is te danken aan de bijzondere
geologische omstandigheden van dit gebied.
In de perioden dat de lagen A en C (zie bron 15) gevormd zijn, waren de
klimaatomstandigheden ter plekke anders dan nu.
282pNoteer onder elkaar op je antwoordblad de letters A en C en schrijf achter elke
letter het toen in dat gebied overheersende klimaattype.
291pWelke eigenschap van gesteentelaag B is van belang voor de aanwezigheid van
aardgas in deze laag?
301pWelk gesteente in de ondergrond is het brongesteente van het aardgas?
In de loop van de geologische geschiedenis heeft zich onder laag A een enorme
aardgasvoorraad opgehoopt.
311pGeef de oorzaak voor deze ophoping.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 9Opgave 9 − De uitbarsting van de Nevado del Ruiz in 1985
Gebruik de bronnen 16 en 17 van het bronnenboekje.
De ruim 5.300 meter hoge Colombiaanse vulkaan Nevado del Ruiz barstte op
13 november 1985 uit. Uit de foto van de vulkaan is af te leiden waarom de
uitbarsting een modderstroom veroorzaakte die veel mensen het leven kostte.
321pDoor welke oorzaak ontstond daar een modderstroom?
332pBeschrijf met behulp van de platentektoniek in twee stappen hoe het vulkanisme
in de Andes ontstaat.
341pTot welk vulkaantype behoort de Nevado del Ruiz?
Naarmate het uitgeworpen materiaal bij grote vulkaanuitbarstingen hoger in de
dampkring terechtkomt, wordt het mondiale effect van zo’n vulkaanuitbarsting op
de temperatuur op aarde groter.
353pWelk mondiaal effect wordt bedoeld? Beredeneer waardoor dit effect ontstaat.
Met behulp van monsters uit de doorsnede afgebeeld in bron 17 kan onderzocht
worden wanneer de verschillende vulkaanuitbarstingen van de Nevado del Ruiz
hebben plaatsgevonden.
361pWelke van onderstaande methoden van onderzoek is in dit geval geschikt om
vulkaanuitbarstingen van de Nevado del Ruiz tot maximaal 50.000 jaar geleden
te dateren?
Kies uit één van de volgende methoden van onderzoek:
− reliëfanalyse en sedimentologie
− pollenanalyse / palynologie
− vaststellen breedte jaarringen
− C14-methode
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
