opgave 1Opgave 1 − Gemeentelijke herindeling rondom Oldambtmeer
Aanwijzingen voor de kandidaat
Bij een aantal vragen in dit examen is een cursieve regel achter de eigenlijke vraagzin opgenomen. In deze cursieve regel staat precies vermeld welke antwoordelementen in het antwoord aanwezig moeten zijn om de maximale score te behalen. LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan − afhankelijk van de feitelijke vraag − bijvoorbeeld vermelden: − dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet bevatten. − dat een uitleg bij een ‘Leg uit waarom vraag’ of ‘Leg uit waardoor vraag’ een oorzaak en een gevolg moet bevatten. − enzovoorts Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 53e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 53e. Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken. De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de 53e druk van de atlas.
Politiek en ruimte
Opgave 1 − Gemeentelijke herindeling rondom Oldambtmeer
Gebruik de bronnen 1 tot en met 3 van het bronnenboekje.
De aanleg van Blauwestad kan het voorzieningenniveau in de betrokken
gemeenten verbeteren.
12pGeef hierbij een passende redenering.
De fysiekruimtelijke structuur in het gebied van de gemeenten Scheemda,
Winschoten en Reidersland wordt drastisch veranderd en dat komt niet alleen
door de aanleg van de recreatieplas.
22pGeef nog twee andere veranderingen in de fysiekruimtelijke structuur.
Stelling: De aanleg van het Oldambtmeer en Blauwestad maakt een
gemeentelijke herindeling in het gebied wenselijk.
32pGeef een passende argumentatie bij deze stelling.
opgave 2Opgave 2 − Nomadische leefwijze van de Tuareg steeds meer
onder druk
Gebruik de bronnen 4 tot en met 6 van het bronnenboekje.
In de koloniale periode zijn grenzen getrokken door het leefgebied van de
Tuareg. Dit leidde ertoe dat na de dekolonisatie de Tuareg in verschillende
landen kwamen te wonen.
42pGeef twee gebiedskenmerken die ertoe bijdroegen dat de kolonisatoren vrij
willekeurig de grenzen in het leefgebied van de Tuareg vaststelden.
De Tuareg hebben zich altijd in meer of mindere mate verzet tegen de
heersende regimes. Onder andere als gevolg van droogte kwam het in 2007 tot
gewelddadige uitbarstingen in het zuiden van Mali en Niger.
52pBeredeneer met behulp van kaart 150A (53e druk: 166A) en bron 6 waarom juist
in dat deel van het leefgebied van de Tuareg gewelddadige conflicten ontstaan
als gevolg van langdurige droogte.
Andere volken van wie het leefgebied in verschillende landen ligt, streven vaak
naar separatisme of steunen separatistische bewegingen. De Tuareg hebben
hier maar beperkte belangstelling voor getoond. Vanuit hun traditionele leefwijze
hebben zij weinig behoefte aan een eigen staat.
62pBeredeneer waarom de Tuareg vanuit hun leefwijze niet snel zullen streven naar
separatisme.
Er is wel eens voorgesteld om in Mali en Niger een federale staatsvorm in te
voeren. De regeringen van beide landen zijn hier geen voorstander van.
72pGeef twee redenen waarom beide regeringen volken als de Tuareg niet méér
autonomie willen verlenen via een federale staatsvorm.
opgave 3Opgave 3 − De Portugese schoenenindustrie
Gebruik de bronnen 7 tot en met 11 van het bronnenboekje.
De schoenenindustrie in de regio Porto staat onder druk door concurrentie uit
Oost-Europa en Azië.
82pIs er in Portugal sprake van regionale specialisatie in de schoenenindustrie?
Motiveer je antwoord met gebruikmaking van twee gegevens uit de bronnen.
Stelling: ‘Op Europese schaal is het verplaatsen van de productiecapaciteit van
Ecco uit Portugal naar Slowakije gunstig voor de Europese economie.’
92pGeef twee argumenten vóór deze stelling.
In de Europese commissie werd het voorstel van Mandelson (bron 9) in
afgezwakte vorm aangenomen. Portugal was een van de landen die vóór het
voorstel stemden.
101pGeef een reden waarom Portugal vóór het voorstel heeft gestemd.
Het voorstel van Mandelson om importheffingen op schoenen uit China en
Vietnam te gaan heffen, wordt vooral in de speciale (exclusieve) economische
zones in deze landen nauwlettend gevolgd.
112pBeredeneer waarom juist bedrijven in de speciale (exclusieve) economische
zones de discussie over importheffingen binnen de EU op de voet zullen volgen.
opgave 4Opgave 4 − Migranten uit Afrika
Migratie en mobiliteit
Opgave 4 − Migranten uit Afrika
Gebruik de bronnen 12 en 13 van het bronnenboekje.
Door scherp optreden van de Marokkaanse politie is het aantal geregistreerde
pogingen om vanuit Marokko illegaal naar Europa te reizen in 2006 sterk
teruggedrongen. Tegelijkertijd gingen meer migranten de oversteek meer
zuidelijk maken.
122pBeredeneer met behulp van twee begrippen uit de interactietheorie van Ullman
dat de oversteek nu meer zuidelijk plaatsvindt.
Via Frontex, het EU-agentschap voor bewaking van de gemeenschappelijke
buitengrenzen, werken Europese landen samen bij grenspatrouilles. Frontex
patrouilleert sinds augustus 2006 op zee tussen Afrika en Europa. Ook
Nederland levert een (bescheiden) bijdrage aan deze organisatie.
132pBeargumenteer dat ook Nederland belang heeft bij het goed functioneren van
Frontex.
Op de bijeenkomst in Rabat (juli 2006) toonde de toenmalige Franse minister
van Binnenlandse Zaken, Nicolas Sarkozy, zich voorstander van ‘gekozen
migratie’. Met name hoogopgeleide migranten uit Afrika zouden gemakkelijker
naar Europa moeten kunnen migreren.
Ben jij het eens met dit voorstel van Nicolas Sarkozy?
Beargumenteer je standpunt door:
141pEén argument vóór dit voorstel te geven.
151pEén argument tégen dit voorstel te geven.
opgave 5Opgave 5 − Migratie in de vier grote steden
Gebruik de bronnen 14 en 15 van het bronnenboekje.
Volgens bron 14 hadden onze vier grote steden in de periode
september 1999 – september 2003 een klein positief migratiesaldo. De
samenstelling van de bevolking van deze vier grote steden is echter in diezelfde
periode flink veranderd. Met name een groot deel van de groep 30+ en kinderen
tot 18 jaar blijkt in die periode de stad verlaten te hebben.
161pHoeveel bedraagt het migratiesaldo van deze groep?
Bron 14 is overgenomen uit het rapport ‘Bevolkingsvraagstukken in Nederland
anno 2006’. De samenstellers van dit rapport verwachten dat de ‘verkleuring’
van de vier grote steden nog wel een tijdje zal doorgaan, maar dat het tempo
van die verkleuring zal afnemen.
173pGeef drie mogelijke demografische oorzaken voor deze afname van het tempo
van de verkleuring.
De vier grote steden lijken niet te voldoen aan de woonwensen van de groep
autochtone 30-plussers en kinderen jonger dan 18 jaar. De aantrekkingskracht
van deze steden op de niet-westerse allochtonen is echter groot. Een
belangrijke oorzaak hiervan is de werkgelegenheid.
182pGeef nog twee pullfactoren van de vier grote steden waardoor niet-westerse
allochtonen zich bij voorkeur daar vestigen.
192pNoteer op je antwoordblad de letters A en B en schrijf daarachter een reden die
heeft geleid tot de pieken in de migratiestromen zoals die in bron 15 zijn
weergegeven.
opgave 6Opgave 6 − Het Randstadspoor
Gebruik de bronnen 16 en 17 van het bronnenboekje.
Het in de jaren zestig en zeventig gevoerde groeikernenbeleid heeft bijgedragen
aan de toename van de mobiliteit.
201pGeef de directe oorzaak voor deze toename van de mobiliteit.
De aanleg van het Randstadspoor is goed voor de ruimtelijke kwaliteit van het
leefmilieu. Bij de beoordeling van de ruimtelijke kwaliteit gebruiken wij
gewoonlijk drie begrippen. Eén daarvan is ‘belevingswaarde’.
212pGeef met behulp van de twee andere begrippen aan waarom het Randstadspoor
goed is voor de ruimtelijke kwaliteit van het leefmilieu in de regio Utrecht.
222pBeredeneer waardoor aanleg van het Randstadspoor de reistijd per auto tussen
Arnhem en Den Haag kan verminderen.
opgave 7Opgave 7 − De veranderingen van het Ertsgebergte in de loop
Actieve aarde
Opgave 7 − De veranderingen van het Ertsgebergte in de loop
van de geologische geschiedenis
Gebruik bron 18 van het bronnenboekje.
Tijdens fase 2 (zie bron 18) voldeed het gebied in de driehoek ABC aan de
voorwaarden voor de vorming van bruinkool of steenkool.
233pBeschrijf:
− het soort landschap tijdens de eerste fase van steenkoolvorming;
− twee kenmerken van het klimaat die nodig zijn voor de vorming van grote
hoeveelheden veen (waaruit later steenkool ontstond).
In fase 3 (zie bron 18) ontstond de reliëfvorm aangegeven met de letter D.
241pWelke reliëfvorm is met de letter D aangegeven?
Bron 18 laat zien dat er tijdens fase 3 vulkanisme ontstond in het Ertsgebergte.
252pLeg met behulp van bron 18 uit waardoor daar toen vulkanisme ontstond.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Tussen de ontwikkeling van het reliëf van het huidige Ertsgebergte (zie fase 4)
en de geologische ontwikkeling die in de fase ervoor plaatsvond, bestaat een
relatie.
262pLeg uit waardoor het reliëf (dat zichtbaar is in fase 4) is ontstaan vanuit de
situatie in fase 3.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Het gesteente aangegeven met de letter X in fase 1 van bron 18 is van
oorsprong een sedimentgesteente. Dit gesteente is al vóór fase 1 van
hoofdgroep veranderd.
273pTot welke hoofdgroep behoort dit gesteente in fase 1?
Geef de twee oorzaken waardoor dit gesteente van hoofdgroep is veranderd.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 8Opgave 8 − Vulkanisme
Gebruik de bronnen 19 en 20 van het bronnenboekje.
Bij het vulkaantype afgebeeld in bron 19 kunnen uitbarstingen zeer explosief
zijn.
282pNoem twee eigenschappen van magma die zorgen voor het explosieve karakter
van dit vulkaantype.
Het gemiddeld aantal slachtoffers per jaar door vulkaanuitbarstingen in de
periode 1900-1990 verschilt van dat in de drie eeuwen daarvoor (bron 20).
291pGeef hiervoor de sociaalgeografische oorzaak.
Tegenwoordig is de rangorde van doodsoorzaken door vulkaanuitbarstingen (zie
bron 20) anders dan vóór 1900. Honger is nu niet meer de belangrijkste
doodsoorzaak.
302pGeef twee verschillende redenen waarom honger tegenwoordig niet meer de
belangrijkste doodsoorzaak is.
Bij een vulkaanuitbarsting komen zowel vulkanische as als vulkanische gassen
vrij. De asdeeltjes hebben een andere invloed op het klimaat dan de gassen.
312pBeschrijf het verschil in invloed op het klimaat tussen de vulkanische as
enerzijds en de gassen anderzijds.
opgave 9Opgave 9 − Klimaatverandering door de mens?
Gebruik de bronnen 21 en 22 van het bronnenboekje.
In bron 21 is informatie te vinden over twee onderzoeksmethoden die gebruikt
worden bij het reconstrueren van het klimaat in het verleden.
322pGeef de precieze namen van deze twee onderzoeksmethoden.
Een argument dat de broeikasongelovigen gebruiken is, dat in de periode
1945-1976 de gemiddelde jaartemperatuur op aarde (zie bron 22) is afgenomen,
terwijl het CO2-gehalte van de atmosfeer toenam.
332pGeef twee mogelijke oorzaken voor de tijdelijke daling van de temperatuur in de
periode 1945-1976.
Met de daling van de temperatuur in de periode 1945-1976 zou je het versterkt
broeikaseffect kunnen ontkennen. Toch zijn de meeste klimaatwetenschappers
het er wel over eens dat er een versterkt broeikaseffect bestaat.
341pGeef een argument waarmee je kunt stellen dat er ondanks de daling van de
temperatuur in de periode 1945-1976 sprake is van een versterkt broeikaseffect.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
