bronnen

Eindexamen tehatex havo 2013, tijdvak 2

bij dit examen

Dit examen gaat over rijkdom en over de verschillende manieren waarop
en redenen waarom kunstenaars, architecten en vormgevers weelde en
waarde(n) in hun werk tot uitdrukking brengen.

opgave 1Schitterende winkels

Vragen bij afbeelding 1 tot en met 9
Op afbeelding 1 zie je de gevel van een sieradenwinkel in Tokyo, die in
2006 werd ontworpen door de Japanse vormgever Yoshioka Tokujin.
Boven de ingang is de gevel bedekt met een 'gordijn' van 1500 staven van
roestvrij staal. Op afbeelding 2 zie je een detail van de gevel.
De gevel trekt de aandacht door de schittering van de staven.
13p
Leg aan de hand van drie aspecten uit waardoor die schittering ontstaat.
De winkel verkoopt Swarovski-sieraden. De Oostenrijker Swarovski had al
in de negentiende eeuw een manier gevonden om glas zeer fijn te slijpen,
zodat het op kristal ging lijken. Op figuur 1 hieronder zie je zulke
Swarovski-kristallen en een Swarovski-sieraad.
figuur 1
figuur 1
Op afbeelding 3, 4 en 5 zie je het interieur van de winkel, dat helemaal
aansluit bij het Swarovski-product. Dat komt vooral door de glinsterende
'zuil' naast de trap. Maar ook het veelvuldig gebruik van glas werkt mee
aan de schittering van het winkelinterieur.
Bekijk afbeelding 3, 4 en 5.
22p
Bespreek twee eigenschappen van glas die hier zijn uitgebuit. Geef
steeds aan hoe ze bijdragen aan de schittering van het interieur.
NB Laat de glinsterende zuil buiten beschouwing.
Tokujin wilde een interieur ontwerpen dat het winkelen tot een belevenis
maakt. De relatie tussen kristal en natuur inspireerde hem tot een soort
'sprookjeswoud', waarin de bezoeker een betoverende sfeer ervaart. Zo is
op de achterwand een zwaan te zien die uit kleine lichtpuntjes bestaat.
Maar vooral de kristallen 'zuil' draagt bij aan die betovering.
Bekijk afbeelding 4.
32p
Bespreek twee sprookjesachtige of betoverende associaties die door deze
zuil worden opgeroepen.
Op afbeelding 6 tot en met 9 zie je de winkel van Prada die in 2003 in Tokyo werd geopend. Het is een ontwerp van het Zwitserse architectenduo Herzog & de Meuron. Op figuur 2 hieronder zie je de plattegrond. figuur 2
Het gebouw wordt wel met een kristal vergeleken. Dat komt onder meer
door het exterieur dat helemaal uit glas bestaat.
Bekijk afbeelding 6, 7 en 8.
42p
Bespreek twee kenmerken van het gebouw waardoor associaties met
kristal worden opgeroepen.
Op figuur 3 hieronder zie je een maquette van het gebouw.
figuur 3
figuur 3
53p
Leg uit hoe het gebouw constructief in elkaar zit. Noem ook de naam van
deze constructiewijze.
Herzog & de Meuron zijn beroemd en worden veel gevraagd vanwege hun
vernieuwende architectuur. Het Pradagebouw kan postmodernistisch
genoemd worden.
Bekijk afbeelding 6 tot en met 9.
61p
Leg uit waarom het Pradagebouw vernieuwend is ten opzichte van
modernistische architectuur.
Prada is een Italiaans modehuis dat gespecialiseerd is in luxe kleding,
schoenen en accessoires. Over de hele wereld worden steeds nieuwe
vestigingen geopend, waarvoor Prada vaak spraakmakende architecten
kiest.
Het merk staat voor kwaliteit en wordt gezien als statussymbool.
71p
Geef aan hoe de winkel van Herzog & de Meuron daaraan bijdraagt.
Zowel Swarovski als Prada spelen in op de hedendaagse beleving van
winkelen of 'shoppen'.
81p
Leg uit hoe op deze hedendaagse beleving wordt ingespeeld.

opgave 2Hemels goud

Vragen bij afbeelding 10 tot en met 14
Op afbeelding 10 en op figuur 4 hieronder zie je een rechthoek van zuiver
goud op de grond van een galerie. Dit werk met de titel Gold Field is in
1982 gemaakt door de Amerikaanse kunstenares Roni Horn.
figuur 4
figuur 4
Horn was als jong meisje geboeid door mythologische verhalen over
goud. Ze wilde met dit werk de aandacht richten op de visuele kwaliteit
van het materiaal.
Bekijk figuur 4 en afbeelding 10.
91p
Leg uit op welke manier hier de aandacht gericht wordt op de visuele
eigenschappen van het goud zelf.
Op afbeelding 11 zie je een latere variant uit 1995. Het zijn twee rechthoeken van goud op elkaar, bijna helemaal overlappend.
Bekijk figuur 4 en afbeelding 10 en 11.
Beide werken roepen op dezelfde manier kwetsbaarheid op.
102p
Bespreek twee manieren waarop hier kwetsbaarheid wordt opgeroepen.
Horn droeg het werk op afbeelding 11, de dubbele gouden vellen, op aan
de kunstenaar Felix Gonzalez-Torres en zijn geliefde Ross, die vlak na
elkaar overleden aan de gevolgen van aids.
112p
Leg uit hoe deze achtergrondkennis je interpretatie van het kunstwerk
stuurt. Betrek ook het goud in je antwoord.
Horn staat met het gebruik van goud bij haar kunstwerken in een lange traditie. Op afbeelding 12 zie je een deel van de basiliek van San Marco in Venetië. Deze kerk is in de twaalfde eeuw versierd met kostbare…

Horn staat met het gebruik van goud bij haar kunstwerken in een lange traditie. Op afbeelding 12 zie je een deel van de basiliek van San Marco in Venetië. Deze kerk is in de twaalfde eeuw versierd met kostbare mozaïeken van fonkelende stukjes glas en echt goud. Op afbeelding 13 zie je de centrale koepel met Christus en de twaalf apostelen, Maria en engelen. Op de hoekpunten onder de koepel zijn de vier evangelisten afgebeeld, die in de bijbel het leven van Christus beschreven.

De makers van de mozaïeken hielden er rekening mee dat alle figuren
zichtbaar moeten zijn vanaf de grond.
Bekijk afbeelding 12, 13 en 14.
123p
Noem drie manieren waarop de vormgeving bijdraagt aan die
zichtbaarheid.
Bekijk afbeelding 13.
In de koepel zijn de figuren op een symbolische manier geordend.
132p
Leg dit uit aan de hand van twee aspecten van de compositie.
Bekijk afbeelding 12 en 13.
Voor de achtergrond van de figuren zijn mozaïeksteentjes met bladgoud
gebruikt. Dit glanzende goud heeft hier een symbolische functie: het
verwijst naar de religieuze betekenis van de figuren in de koepel.
141p
Leg uit hoe het goud naar die betekenis verwijst.
Op afbeelding 14 zie je de evangelist Marcus, naar wie de San Marco-
kerk genoemd is.
152p
Noem drie aspecten van de afbeelding waaruit je kunt afleiden dat dit een
evangelist moet voorstellen.
NB Laat de tekst boven de afbeelding buiten beschouwing.
De manier waarop Marcus is weergeven is typerend voor middeleeuwse
kunst.
162p
Noem twee aspecten van de vormgeving die typerend zijn voor
middeleeuwse kunst.
Op figuur 5 hieronder zie je een detail uit het mozaïek van afbeelding 14.
figuur 5
figuur 5
Bij een mozaïek worden stukjes glas in verse mortel gedrukt, een mengsel
van cement, zand en water. Om voorstellingen een levendig karakter te
geven, worden de stukjes op een speciale wijze ingelegd.
Bekijk het detail op figuur 5.
172p
Bespreek twee manieren waarop hier met de 'steentjes' een levendig
effect is bereikt.
Het gebruik van veel goud in kerkinterieurs stond in de middeleeuwen ter
discussie. Er waren zowel argumenten voor als tegen.
182p
Geef een argument voor en een argument tegen het gebruik van grote
hoeveelheden goud in de middeleeuwse kerkinterieurs.

opgave 3Glans

Vragen bij afbeelding 15 tot en met 18
De Franse schilder Jean Auguste Dominique Ingres schilderde zijn vrouwelijke modellen zo levensecht dat je hun huid haast kunt voelen en de glanzende stof van hun jurken bijna kunt aanraken.
Op afbeelding 15 zie je prinses Pauline Eléonore de Broglie in haar salon.
Ingres schilderde haar portret omstreeks 1852. Aan de glanzende stoffen
van haar japon en van de fraai beklede fauteuil kun je zien dat ze rijk en
voornaam is.
193p
Bespreek nog drie aspecten van de voorstelling waaruit je kunt afleiden
dat zij een welgestelde dame is.
Ingres besteedde veel aandacht aan de vormgeving, die harmonieus en
evenwichtig moest zijn.
Bekijk afbeelding 15.
202p
Noem twee manieren waarop de kunstenaar evenwicht heeft bereikt.
Rust en evenwicht is kenmerkend voor de stijl waartoe het werk van
Ingres wordt gerekend.
211p
Noem de naam van deze stijl.
Op afbeelding 16 zie je Bertha van Antwerpen uit 1931 van de Nederlandse schilder Pyke Koch. Het is een herinnering aan een oude prostituee, die hij ooit onder het licht van een lantaarnpaal had zien staan.
De vrouw is zo weergegeven dat ze beklemmend dicht op de beschouwer
lijkt te staan.
222p
Leg aan de hand van twee aspecten uit hoe de schilder dat effect heeft
bereikt.
Ingres en Koch schilderen allebei met olieverf en bereiken daarmee een
perfecte stofuitdrukking.
233p
Bespreek drie kenmerken van olieverf waarmee een goede stofuitdrukking
kan worden bereikt.
Bertha van Antwerpen is een ander soort portret dan Ingres' portret van
de prinses.
Koch had dan ook een ander doel dan Ingres. Dat kun je afleiden uit de
schilderijen op afbeelding 15 en 16.
242p
Leg voor elk van beide kunstenaars uit wat zij met hun portret beoogden.
Op afbeelding 17 zie je een vrouw een trap afdalen. Ze is in 1965 geschilderd door de Duitse kunstenaar Gerhard Richter.
Richter schilderde een mooie vrouw in een glanzende avondjurk die ons
voorbijsnelt. Hij baseerde het werk op een glamourfoto uit een krant of
tijdschrift.
252p
Noem twee kenmerken waaraan je kunt zien dat het schilderij op een foto
is gebaseerd. Leg daarbij steeds uit welk effect ermee wordt bereikt.
Het werk op afbeelding 17 verwijst naar het Naakt dat de trap afdaalt uit
1912 van Marcel Duchamp. Deze Franse kunstenaar is vooral bekend
geworden met zijn readymades.
De foto-schilderijen van Richter worden wel variaties op readymades
genoemd.
262p
Geef aan wat de overeenkomst is met een readymade en leg uit wat dat
betekent voor dit soort werken van Richter.
Op afbeelding 18 zie je een kind met een glanzende bal. Het is een werk uit 2000 van de Duitse fotografe Loretta Lux.
De foto is digitaal bewerkt. Je kunt goed zien dat het geen normale,
onbewerkte foto kan zijn.
273p
Bespreek drie kenmerken van de foto waaruit je dat kunt afleiden.
De fotografe heeft de tijd stilgezet.
283p
Bespreek drie manieren waarop de tijd hier tot stilstand is gebracht.
Loretta Lux balanceert met haar kinderportretten op de grens van
werkelijkheid en fictie. Haar werk zou je om deze reden kenmerkend
kunnen noemen voor onze huidige tijd.
Bekijk afbeelding 18.
291p
Leg dit uit.

opgave 4Fonkelend licht

Vragen bij afbeelding 19 tot en met 22
Op figuur 6 hieronder zie je een olieverfschilderij uit 1434 van Jan van
Eyck. Het stelt Giovanni Arnolfini voor met zijn vrouw, een rijk Italiaans
echtpaar dat zich in Brugge had gevestigd.
figuur 6
figuur 6
Op afbeelding 19 zie je een detail uit het schilderij met een koperen
kroonluchter. De functie van een kroonluchter is het verlichten van een
ruimte. De vormgeving hangt samen met die functie.
Bekijk afbeelding 19.
303p
Bespreek drie kenmerken die bijdragen aan de functie van de
kroonluchter. Geef steeds aan op welke manier elk kenmerk functioneel
is.
De kroonluchter op afbeelding 19 was een kostbaar object.
311p
Geef aan waaruit je dit kunt afleiden.
NB Laat het materiaal buiten beschouwing.
Van Eyck, die wel als uitvinder van de olieverf wordt beschouwd, heeft
heel knap gesuggereerd dat de kroonluchter een koperen object is.
Bekijk afbeelding 19.
322p
Geef aan hoe hij hier koper suggereert. Betrek twee essentiële aspecten
in je antwoord.
Op afbeelding 20 zie je een lamp uit 1958 van de Italiaanse vormgever Gino Sarfatti. De lamp is van messing, wat een koperlegering is. Op figuur 7a hieronder zie je een technische tekening; 7b is een detail van de…

Op afbeelding 20 zie je een lamp uit 1958 van de Italiaanse vormgever Gino Sarfatti. De lamp is van messing, wat een koperlegering is. Op figuur 7a hieronder zie je een technische tekening; 7b is een detail van de lamp. figuur 7 a b

De lamp op afbeelding 20 is een moderne variant van een kroonluchter.
333p
Geef aan hoe deze kroonluchter is opgebouwd. Betrek vormgeving en
functie van drie verschillende onderdelen in je antwoord.
De lamp van Sarfatti wordt nog steeds geproduceerd en kost momenteel
ongeveer € 2000. Je komt hem vaak tegen in openbare ruimtes,
bijvoorbeeld in ontvangstruimtes van hotels.
De lamp is door zijn vormgeving geschikt voor allerlei verschillende
interieurs.
Bekijk afbeelding 20.
341p
Leg dit uit.
Op afbeelding 21 zie je een lamp uit 1993 van de Nederlandse ontwerper Rody Graumans.
Ook dit is een variant op de kroonluchter. Maar deze variant is op een
heel andere manier tot stand gekomen dan de lamp op afbeelding 20.
Bekijk afbeelding 21.
352p
Geef aan hoe deze lamp is opgebouwd. Geef ook aan hoe daardoor een
vorm ontstaat die een kroonluchter genoemd kan worden.
Vergelijk afbeelding 20 en 21.
362p
Leg uit wat het fundamentele verschil is met betrekking tot de
totstandkoming van beide lampen.
De lamp van Graumans is 1 meter hoog en kost meer dan € 2500. In de
verkooptekst staat 'Less en More in één product'. Dit verwijst naar de
beroemde uitspraak 'Less is more', wat de visie van Bauhaus en het
modernisme weergeeft: hoe minder hoe beter.
372p
Leg uit hoe de uitspraak 'Less en More in één product' van toepassing is
op de lamp op afbeelding 21.
Op afbeelding 22 en figuur 8 hieronder zie je de kroonluchter Lolita uit 2004. De Israëlische vormgever Ron Arad ontwierp deze lamp in opdracht van het bedrijf Swarovski. Hij moest een hedendaagse kroonluchter maken…

Op afbeelding 22 en figuur 8 hieronder zie je de kroonluchter Lolita uit 2004. De Israëlische vormgever Ron Arad ontwierp deze lamp in opdracht van het bedrijf Swarovski. Hij moest een hedendaagse kroonluchter maken met Swarovski-kristallen. In de lamp zijn 2100 van zulke kristallen verwerkt en 1050 witte ledlampjes. Er bestaat maar één exemplaar van de lamp, die steeds op andere plaatsen wordt tentoongesteld.

figuur 8
figuur 8
Het publiek op de tentoonstelling kan met een mobiele telefoon een sms-
boodschap sturen, die op de lamp verschijnt. Op afbeelding 22 geven de
ledlampjes het nummer weer waar de boodschap naar toe moet.
Bekijk figuur 8 en afbeelding 22.
Arad heeft een hedendaagse kroonluchter ontworpen.
384p
Bespreek twee manieren waarop het ontwerp voldoet aan het idee
kroonluchter. Geef daarna twee argumenten waarom het een
hedendaagse kroonluchter genoemd kan worden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.