bij dit examen
Dit examen gaat over architectuur, beeldende kunst en vormgeving
waarbij de natuur een grote rol speelt, het onderwerp is of de
belangrijkste inspiratiebron vormt.
opgave 1Stadsparken
Vragen bij afbeelding 1 tot en met 13
Op figuur 1 hierboven zie je het park op een oude foto. Afbeelding 1, 2 en
3 zijn recente opnames.
Het park is aangelegd in de zogenoemde ‘Engelse landschapsstijl’.
Bezoekers moeten het gevoel krijgen dat ze zich in de ongerepte, vrije
natuur bevinden.
Bekijk figuur 1 en afbeelding 1, 2 en 3.
13p
Bespreek drie aspecten waardoor het park aan een natuurlijk landschap
doet denken.
Het Vondelpark moest rust scheppen binnen de chaos van de stad en het
moest de Amsterdammers gelegenheid bieden om dicht bij huis in de
natuur te wandelen en te fietsen.
Op afbeelding 4 zie je de huidige plattegrond van het park, met in oranje
de fiets- en wandelpaden. De lange, relatief smalle strook die beschikbaar
was, is zo ingedeeld dat fietsers en wandelaars het park optimaal kunnen
beleven.
Bekijk afbeelding 4.
22p
Bespreek twee aspecten van de indeling waarmee dat doel is bereikt.
Op afbeelding 5 en 6 zie je een gebouw dat oorspronkelijk als café- restaurant voor het park werd ontworpen door architect Willem Hamer. Op de plattegrond op afbeelding 4 is rechtsboven de ligging van dit Vondelparkpaviljoen aangegeven.
In de beginjaren werd het paviljoen vooral bezocht door de Amsterdamse
elite. Op figuur 2 hieronder zie je een koets die gasten afzet voor de
trappen van het bordes.
figuur 2
Vanaf het bordes had men goed zicht op het park. Dat kwam door de
ligging van het paviljoen en door de vormgeving van het bordes.
32p
Leg uit hoe deze ligging en deze vormgeving bijdragen aan een goed
uitzicht.
Het Vondelparkpaviljoen is gebouwd in een neostijl die verwijst naar de
architectuur van de Italiaanse renaissance.
Bekijk afbeelding 5 en 6 en figuur 2 op de bladzijde hiervoor.
43p
Noem drie kenmerken van de renaissancebouwkunst die terug te vinden
zijn in het paviljoen.
Vergeleken met het Vondelparkpaviljoen ziet het Blauwe Theehuis er heel
toegankelijk uit. Het heeft ook meer relatie met het omringende park.
Bekijk afbeelding 7.
53p
Bespreek drie aspecten van de vormgeving waardoor die relatie ontstaat.
Het theehuis is gebouwd met (relatief) nieuwe materialen en/of nieuwe
bouwtechnieken.
63p
Noem de drie materialen waarmee hier is gebouwd en geef steeds aan
hoe ze zijn toegepast.
Het theehuis is ontworpen in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Binnen deze
architectuurstroming moest vormgeving functioneel zijn, zonder
versieringen.
71p
Ben je van mening dat de kleur blauw van het theehuis binnen de visie
van het Nieuwe Bouwen past? Geef een argument voor je antwoord.
Een paar kilometer ten zuiden van het Amsterdamse Vondelpark lag een stukje niemandsland langs het riviertje de Schinkel. Tussen 2005 en 2010 is daar een nieuw recreatiegebied aangelegd, ontworpen door de landschapsarchitecten van Buro Sant en Co. Op afbeelding 8 zie je een tekening van het ontwerp. Het park ligt tussen een fiets- en voetgangersroute en het vaarwater van de Schinkel. Op afbeelding 9 zie je een overzichtsfoto van het belangrijkste deel. Afbeelding 10 tot en met 13 zijn enkele locaties in het park.
Bekijk afbeelding 9 tot en met 13.
In dit park is de natuur streng geordend.
83p
Geef hiervan vier voorbeelden.
Het ontwerp van Buro Sant en Co won in 2011 de Groene Stad Award,
een prijs voor de beste stedelijke groenaanleg. In het juryrapport over het
park aan de Schinkel staat: "Het gebied combineert de visuele
schoonheid van het klassieke park en de natuurbeleving van de nieuwe
stadsecologie. Een aanwinst voor de stad Amsterdam en een
vernieuwend voorbeeld van parkaanleg."
Dit park is dus volgens de jury een omgeving die geschikt is voor mensen,
dieren en andere organismen die hier kunnen leven. De natuur is
daarvoor op een heel nieuwe manier ingezet.
92p
Leg uit hoe de natuur hier is gebruikt om die leefbaarheid te scheppen en
geef daarvan een voorbeeld.
Bezoekers beleven de natuur hier op een andere manier dan in het
Vondelpark. Tegenwoordig heeft de natuur dan ook een andere functie
voor de stadsmens dan in de negentiende eeuw.
102p
Leg voor beide parken uit waarom ze in dat opzicht typerend zijn voor de
tijd waarin ze zijn aangelegd.
opgave 2Lente
Vragen bij afbeelding 14 tot en met 19
Op afbeelding 14 zie je een schilderij uit 1478 van Sandro Botticelli. De titel is La Primavera, de Lente. De godin Venus is afgebeeld in haar tuin. Zij wordt omringd door mythologische figuren. Naast Venus zie je Flora, de godin van de bloemen. Op afbeelding 15 zie je Flora in detail.
Venus en Flora symboliseren beiden de lente. Het schilderij heeft dan ook
twee hoofdpersonen. Venus staat in het midden en beide godinnen kijken
de beschouwer aan. Daarmee benadrukt Botticelli dat zij de belangrijkste
figuren zijn.
114p
Geef voor elk van beide godinnen nog twee aspecten van de vormgeving
waaruit dat blijkt.
Flora, in haar gebloemde jurk, komt hier de lente brengen.
Bekijk afbeelding 14, 15 en 17.
122p
Bespreek twee aspecten van de voorstelling waaruit je dat kunt opmaken.
Het schilderij op afbeelding 14 behoort tot de vroege renaissance.
133p
Bespreek drie kenmerken van de renaissance die je hier ziet.
Laat de natuur buiten beschouwing.
Bekijk afbeelding 14, 16 en 17.
In de voorstelling zijn wel 150 verschillende soorten bloemen te
ontdekken. Dit kan in verband gebracht worden met hoe in de
renaissance over de natuur werd gedacht.
141p
Leg uit welke houding tegenover de natuur je hieruit kunt afleiden.
Op het schilderij fungeert de natuur vooral als achtergrond of decor voor
de figuren.
152p
Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit waardoor dit
effect ontstaat.
Het schilderij lijkt een moment op een zonnige dag weer te geven.
164p
Bespreek twee aspecten waaruit blijkt dat de zon schijnt en twee
aspecten waardoor het een momentopname lijkt.
Monet behoort tot de impressionisten. De natuur speelt bij deze schilders
een heel andere rol dan bij Botticelli. Dat blijkt uit de voorstelling en uit
de inhoud van het schilderij op afbeelding 18.
172p
Leg voor beide aspecten uit welke rol de natuur hier speelt.
Monet werkte met olieverf.
182p
Ben je van mening dat olieverf voor impressionisten het ideale materiaal
is? Geef een artistiek en een praktisch argument voor je antwoord.
Op afbeelding 19 zie je een schilderij uit 1999 van de Nederlandse
schilder Robert Zandvliet. Het heeft geen titel, maar is duidelijk
geïnspireerd op een landschap. Dat is bijvoorbeeld te zien aan de groene
en gele kleuren.
192p
Bespreek nog twee aspecten van de vormgeving die bijdragen aan de
suggestie van een landschap.
Zandvliet zegt: “Een landschap schilderen dat met deze tijd te maken
heeft, dat is vreselijk moeilijk (…). Ik zie het niet als een stap achteruit. Ik
probeer het beeld van een landschap opnieuw te definiëren.
Bekijk afbeelding 19.
202p
Ben je van mening dat het schilderij vernieuwend is binnen het genre van
het landschap? Geef een argument voor je mening. Geef daarna aan hoe
dit schilderij aansluit bij de kunst van de tweede helft van de twintigste
eeuw.
opgave 3Van buiten naar binnen
Vragen bij afbeelding 20 tot en met 26
Op afbeelding 20 zie je een verlaten steengroeve in de buurt van Rome. De Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson stortte hier in 1969 een grote hoeveelheid vloeibaar asfalt vanaf de rand naar beneden. Het werk dat zo ontstond noemde hij Asphalt Rundown.
figuur 3
Op figuur 3 hierboven zie je twee schetsen die Smithson van tevoren van
het project maakte. Links zie je hoe vrachtwagens de massa naar
beneden storten, rechts het resultaat zoals de kunstenaar het zich
voorstelde.
Op de rechtertekening stroomt het asfalt vloeiender dan in werkelijkheid
gebeurde. Het uiteindelijke kunstwerk werd niet zo mooi als de
kunstenaar het had bedacht. Smithson is dan ook niet in de eerste plaats
uit op schoonheid.
Bekijk afbeelding 20.
213p
Noem drie aspecten die bepalend zijn geweest voor de uiteindelijke vorm
van het kunstwerk.
Geef daarbij steeds aan op welke manier de vorm is beïnvloed.
Smithson was aanvankelijk beeldhouwer, maar werd later een van de
bekendste Land Art-kunstenaars. Zijn werk Asphalt Rundown behoort tot
de Land Art.
221p
Leg uit wat Land Art inhoudt.
De schetsen op figuur 3 op de vorige pagina hebben verschillende
functies, zowel voor de kunstenaar zelf als voor anderen.
232p
Noem twee functies van dit soort schetsen van Land Art-projecten.
In de jaren zestig begon men zich zorgen te maken over het milieu.
Ook in de kunstwereld ontstond meer aandacht voor de natuur en het
behoud daarvan. De opkomst van Land Art kan hiermee in verband
gebracht worden.
241p
Leg uit hoe Asphalt Rundown als milieubewust kunstwerk begrepen kan
worden.
In 1970 bedacht Smithson een Floating Island to travel around Manhattan Island. Op afbeelding 21 zie je hoe hij het tekende. Pas in 2005 werd het project door anderen uitgevoerd ter gelegenheid van een grote overzichtstentoonstelling. Op afbeelding 22 en op figuur 4 hieronder zie je een foto van het kunstwerk dat een week lang om het New Yorkse eiland Manhattan heeft rondgevaren. figuur 4
Smithson wilde voor zijn drijvende eiland bomen gebruiken die vroeger,
lang voor New York gesticht werd, op Manhattan voorkwamen.
Het ongewone kunstwerk zet de beschouwer aan het denken.
Bekijk figuur 4 hierboven.
252p
Leg uit welk effect het Floating Island oproept bij de beschouwer.
Land Art is verwant met conceptuele kunst.
Bekijk afbeelding 20, 21 en 22.
262p
Geef aan waarom deze werken ook tot de conceptuele kunst gerekend
kunnen worden.
Betrek twee kenmerken van deze stroming in je antwoord.
Op afbeelding 23 tot en met 26 zie je foto’s van een installatie uit 2003 van het Zwitserse kunstenaarsduo Gerda Steiner & Jörg Lenzlinger. Ze gebruikten onder meer takken, zeewier, kunstbloemen, duivenbotjes, bladeren, koeienvlaaien en afvalpapier. De titel van het kunstwerk is Hangende tuin.
De installatie is gemaakt voor een kerk in Venetië. De locatie is belangrijk,
want daarmee wordt voor een groot deel bepaald hoe de beschouwer het
kunstwerk beleeft.
273p
Leg uit hoe de kerk hier bijdraagt aan de beleving van het kunstwerk. Doe
dat aan de hand van drie kenmerken van deze ruimte.
Op de details op afbeelding 25 en 26 zie je roze zoutkristallen, die zijn
gestold op delen van de installatie. In water wordt kleurig zout opgelost,
dat zich uitkristalliseert als het water verdampt. De kristallen zetten zich af
op voorwerpen die in het water worden geplaatst. Tijdens de
tentoonstelling blijft de roze massa aangroeien tot steeds grotere,
koraalachtige vormen.
281p
Leg uit welke functie dit aangroeien heeft binnen het kunstwerk.
In het werk van Steiner en Lenzlinger is de relatie tussen natuur en kunst
heel anders dan bij Smithson.
Bekijk afbeelding 23 tot en met 26.
291p
Leg uit hoe Steiner en Lenzlinger in deze installatie met de natuur
omgaan.
opgave 4Bloemen en bijen
Vragen bij afbeelding 27 tot en met 33
Op afbeelding 27 zie je een vaas die omstreeks 1900 is gemaakt door de
Italiaanse vormgever Chini Galileo. De vaas is gemaakt van klei,
gebakken en daarna geglazuurd.
302p
Noem twee praktische functies van het glazuren.
Het glazuur heeft hier ook een decoratieve functie. De beschildering
maakt de vaas nog sierlijker en eleganter.
Bekijk afbeelding 27.
312p
Leg uit hoe dat effect is bereikt. Doe dat aan de hand van twee aspecten
van de decoratie.
Deze vaas is van glas en heeft de vorm van een kelkachtige bloem op
een stengel.
322p
Bespreek nog twee kenmerken waardoor deze vaas aan een bloem doet
denken.
De vazen op afbeelding 27 en 28 zijn heel verschillend, maar horen beide
tot de Jugendstil of Art Nouveau.
332p
Noem twee kenmerken van deze stijl die terug te vinden zijn in beide
vazen.
Art Nouveau betekent Nieuwe Kunst. Deze beweging kan gezien worden
als een reactie op ontwikkelingen in de maatschappij van die tijd.
342p
Leg uit wat de Art Nouveau-beweging inhield en geef aan waarop zij een
reactie was.
Op afbeelding 29 zie je een vaas van de Nederlandse vormgeefster Wieki Somers. Ze bevestigde echte bloemstengels aan een kunststof vaas, die ze daarna in vloeibare kunsthars dompelde en liet uitharden. Op afbeelding 30 zie je een detail.
De vaas maakt deel uit van een serie objecten die Somers in 2010
maakte naar aanleiding van een ijskoude winter. Ze noemde de serie
Frozen in time. Dat betekent 'bevroren in de tijd'.
353p
Leg uit hoe de vaas dit idee verbeeldt. Geef daarna aan hoe dit zich
verhoudt tot de functie van een bloemenvaas.
Op afbeelding 31 zie je een vaas uit 2006 van de Slowaakse ontwerper Tomáš Gabzdil Libertíny. Hij maakte een basisvorm van dunne kunststof, die hij in een bijenkorf plaatste. In ongeveer een week bekleedden pakweg 40.000 bijen deze vorm met was, waardoor een sculptuur van honingraat ontstond.
Libertíny liet de bijen een hele serie vazen maken. Op afbeelding 32
en 33 zie je er nog twee. Ze zijn allemaal gebaseerd op dezelfde
basisvorm. Toch wordt elke vaas anders.
361p
Leg uit waarom alle vazen per definitie anders worden.
De ‘honingraatvaas’ is aangekocht door het MOMA in New York, een van
de belangrijkste musea voor moderne kunst. De serie van Libertíny is dan
ook eerder autonome kunst dan toegepaste vormgeving. Het gaat vooral
om het idee, dat niets met industrieel design te maken heeft, maar alles
met de natuur.
372p
Leg uit welk idee over de natuur hier is vormgegeven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
13p
22p
32p
43p
53p
63p
71p
83p
92p
102p
114p
122p
133p
141p
152p
164p
172p
182p
192p
202p
213p
221p
232p
241p
252p
262p
273p
281p
291p
302p
312p
322p
332p
342p
353p
361p
372p
