opgave 1Opgave 1 − De wereld van Nutella
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
In bron 2 staan vier kaarten (a tot en met d) over de productieketen van Nutella.
In willekeurige volgorde zijn dat kaarten met:
1 het afzetgebied van Nutella;
2 landen met een Nutella-fabriek;
3 cacao-producerende landen;
4 hazelnoot-producerende landen.
12pNoteer de cijfers 1 tot en met 4 onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de juiste kaart. (2 punten)
In de voedingsmiddelenindustrie is offshoring in de productieketen moeilijker te
realiseren dan in bijvoorbeeld de kledingindustrie.
22pBeredeneer waarom offshoring in de voedingsmiddelenindustrie moeilijker te
realiseren is. (2 punten)
Ferrero wil het afzetgebied van Nutella vergroten. Om dit te realiseren heeft het
bedrijf gekozen voor uitbreiding in Afrika en Azië en niet voor uitbreiding in
Europa.
32pGeef een reden waarom Ferrero niet voor uitbreiding van het afzetgebied in
Europa gekozen heeft
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de demografische dimensie. (1 punt)
Gebruik bron 1.
Stelling: de culturele diffusie van Nutella is een voorbeeld van amerikanisering.
42pGeef
• een argument vóór de stelling; (1 punt)
• een argument tegen de stelling. (1 punt)
opgave 2Opgave 2 − De Passport Power Index
Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 5.
Gebruik bron 3.
In 2006 gaf een paspoort toegang tot gemiddeld 57 landen. In 2022 was dit
gemiddelde gestegen tot 107 landen. Ondanks deze stijging is er bij de Passport
Power Index op mondiaal schaalniveau nog steeds sprake van een centrum-
periferieverhouding.
52pGeef aan
• waardoor politieke globalisering kan leiden tot een stijging van het aantal
landen dat met een paspoort bezocht kan worden; (1 punt)
• dat bij de Passport Power Index op mondiaal schaalniveau een
centrum-periferieverhouding zichtbaar is. (1 punt)
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Er bestaat een verband tussen het migratiesaldo van een land en de positie op
de Passport Power Index. In één werelddeel vormt meer dan de helft van de
landen een uitzondering op dit verband.
62pGeef
• dit verband; (1 punt)
• de naam van dit werelddeel. (1 punt)
De Verenigde Arabische Emiraten is de afgelopen jaren gestegen op de
Passport Power Index (zie bron 4). Dit land in het Midden-Oosten heeft grote
hoeveelheden fossiele brandstoffen.
72pBeredeneer waarom de aanwezigheid van fossiele brandstoffen in de
Verenigde Arabische Emiraten geleid heeft tot een stijging op de
Passport Power Index. (2 punten)
Gebruik de bronnen 3 en 5.
In bron 5 staat van de landen Afghanistan, China, Duitsland en Venezuela de
ontwikkeling van de positie op de Passport Power Index weergegeven.
82pNoteer de namen van deze vier landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de letter van de juiste lijn uit bron 5. (2 punten)
opgave 3Opgave 3 − Vulkanisme op Java, Indonesië
Bij deze opgave horen de bronnen 6 en 7.
Gebruik de bronnen 6 en 7.
91pGeef aan in welke kijkrichting de foto in bron 6 gemaakt is. Kies uit: (1 punt)
A in noordelijke richting
B in oostelijke richting
C in zuidelijke richting
D in westelijke richting
Gebruik het kaartenkatern.
De Bromo en de Semeru maken deel uit van een vulkanische zone op Java
(zie bron 7).
102pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van deze vulkanische zone.
Betrek in je eerste stap de namen van de betrokken platen. (2 punten)
Gebruik de bronnen 6 en 7.
In de caldera van de Tenggervulkaan ligt een vlakte met een dikke laag
sedimenten.
112pBeschrijf in twee stappen waardoor in de caldera een dikke laag met
sedimenten ontstaan is.
Begin je beschrijving met een exogeen proces. (2 punten)
Gebruik de bronnen 6 en 7.
De Semeru ligt in de tropische zone. In de tropische zone liggen geen
uitgestrekte naaldbossen. Toch groeien op een deel van de hellingen van de
Semeru naaldbomen.
122pGeef aan
• in welke landschapszone wel uitgestrekte naaldbossen kunnen groeien;
(1 punt)
• waardoor op een deel van de Semeru naaldbomen kunnen groeien.
(1 punt)
Op de hellingen van de Semeru ontstaan vaak aardverschuivingen. Dat komt
onder andere doordat de hellingen deels onbegroeid zijn.
132pGeef nog twee andere oorzaken waardoor op de hellingen van de Semeru vaak
aardverschuivingen ontstaan. (2 punten)
opgave 4Opgave 4 - Just digg it!
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 10.
Gebruik bron 8 en de kaart Afrika Bodemgebruik en natuurlijke hulpbronnen in het
kaartenkatern.
In Kenia en Tanzania komt verwoestijning voor.
143pBeschrijf in drie stappen waardoor het bodemgebruik in Kenia en Tanzania tot
verwoestijning kan leiden.
Begin je beschrijving met het bodemgebruik in Kenia en Tanzania. (3 punten)
Door klimaatverandering wordt het steeds warmer. Justdiggit is een organisatie
die door het uitbreiden van vegetatie de effecten van klimaatverandering wil
tegengaan.
152pGeef aan op welke manier vegetatie voor verkoeling kan zorgen op
• lokaal schaalniveau; (1 punt)
• mondiaal schaalniveau. (1 punt)
Gebruik de bronnen 8 tot en met 10.
Bij het Kuku Group Ranch-project heeft Justdiggit water bunds gegraven. Door
de water bunds groeit de vegetatie beter.
162pGeef twee oorzaken waardoor de vegetatie in deze water bunds beter groeit.
(2 punten)
Gebruik bron 10 en de kaart Aarde Luchtdruk en wind in het kaartenkatern.
Het Kuku Group Ranch-project vindt plaats in het zuiden van Kenia.
172pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van de jaarlijkse neerslagpieken in het
zuiden van Kenia.
Begin je beschrijving met een liggingskenmerk van het zuiden van Kenia.
(2 punten)
opgave 5Opgave 5 − Nationale parken in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 11 en 12 en het kaartenkatern.
Op de kaart in bron 11 worden drie nationale parken aangegeven met een cijfer.
In bron 12 staan foto’s van deze nationale parken.
181pWelke foto uit bron 12 hoort bij cijfer 2 uit bron 11? (1 punt)
Gebruik de bronnen 11 en 13.
De gemiddelde temperatuur in het nationale park Montanhas de Tumucumaque
is hoger dan in het nationale park Tijuca.
193pGeef
• twee andere klimatologische verschillen tussen beide parken; (2 punt)
• de oorzaak van het ontstaan van deze klimaatverschillen. (1 punt)
Gebruik de bronnen 11 en 14.
Vanaf 1937 zijn in de loop van de tijd vrijwel overal in Brazilië nationale parken
aangewezen.
203pGeef
• twee verschillen, één met bron 11 en één met bron 14, tussen de nationale
parken in het economisch kerngebied van Brazilië en de nationale parken in
het Amazonegebied; (1 punt)
• voor elk verschil een reden. (2 punten)
Veel Europeanen hebben vanuit de dimensie natuur een stereotiepe beeld van
Brazilië. Met het aanwijzen van nationale parken kan de Braziliaanse overheid
dit stereotiepe beeld beïnvloeden.
212pBeredeneer dat de Braziliaanse overheid het stereotiepe beeld kan
beïnvloeden dat veel Europeanen vanuit de dimensie natuur van Brazilië
hebben. (2 punten)
Gebruik bron 11.
De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de
nationale parken te exploiteren.
222pGeef
• een voordeel voor de Braziliaanse overheid om de nationale parken door
particuliere bedrijven te laten exploiteren; (1 punt)
• de reden waarom bij het beheer van enkele nationale parken
samenwerking op een hoger schaalniveau gewenst is. (1 punt)
De Braziliaanse overheid verkoopt rechten aan particuliere bedrijven om de
nationale parken te exploiteren.
232pBeredeneer waarom hierbij good governance belangrijk is. (2 punten)
In de nationale parken wonen vaak inheemse gemeenschappen. Deze inheemse
gemeenschappen kunnen in het beheer van de nationale parken een
waardevolle rol spelen.
241pGeef aan waarom juist inheemse gemeenschappen een waardevolle rol
kunnen spelen in het beheer van de nationale parken. (1 punt)
Het exploiteren van nationale parken in Brazilië kan de natuur in die parken
schade toebrengen. Door het verbeteren van de bereikbaarheid van de nationale
parken komt ook de natuur buiten die parken onder druk te staan.
252pBeredeneer waarom door het bereikbaarder maken van nationale parken ook
de natuur buiten die parken onder druk komt te staan. (2 punten)
opgave 6Opgave 6 − De Overijsselse Vecht
Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16.
Gebruik bron 15 en de kaart Nederland Actueel hoogtebestand in het
kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over de Vecht.
Uitspraak 1: de Vecht heeft in Duitsland een kleiner verval dan in Nederland.
Uitspraak 2: de Veluwe vormt de waterscheiding tussen de IJssel en de Vecht.
Uitspraak 3: het stroomstelsel van de Vecht is veranderd door menselijk
handelen.
262pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is. (2 punten)
Gebruik bron 15.
Het waterpeil van het IJsselmeer is verhoogd. Dit leidt ook tot een verhoging van
het waterpeil in de Vecht.
272pGeef aan
• waarom het waterpeil van het IJsselmeer verhoogd is; (1 punt)
• waardoor een verhoogd waterpeil van het IJsselmeer ook tot een verhoging
van het waterpeil in de Vecht leidt. (1 punt)
Het verhogen en versterken van de dijken tussen Zwolle en Ommen is niet
genoeg om het overstromingsrisico van de Vecht te beperken. Hiervoor zijn ook
verder stroomopwaarts in het stroomgebied maatregelen nodig.
282pLeg uit op welke manier maatregelen die verder stroomopwaarts genomen
worden, het overstromingsrisico tussen Zwolle en Ommen kunnen beperken.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
Bij het verhogen en versterken van de dijken tussen Zwolle en Ommen werkt het
Waterschap Drents-Overijsselse Delta samen met Rijkswaterstaat.
292pGeef aan
• waarom ook Rijkswaterstaat invloed moet hebben op het waterbeheer in
het beheergebied van de Drents-Overijsselse Delta; (1 punt)
• waarom het Waterschap Drents-Overijsselse Delta ook op een ander
schaalniveau moet samenwerken. (1 punt)
opgave 7Opgave 7 − Leefbaarheidsverschillen in Nederland
Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Gebruik de bronnen 17 en 18.
Een hoge mate van stedelijkheid kan een positieve invloed hebben op de
leefbaarheid. Toch is tussen de kaarten in de bronnen 17 en 18 geen duidelijk
verband te zien.
302pGeef aan
• op welke manier stedelijkheid de leefbaarheid positief beïnvloedt;
(1 punt)
• waarom er toch geen duidelijk verband tussen de kaarten in de bronnen 17
en 18 te zien is. (1 punt)
Toenemend autogebruik heeft een negatief effect gehad op het
voorzieningenniveau in landelijke gebieden.
312pBeredeneer waarom toenemend autogebruik juist in landelijke gebieden een
negatief effect op het voorzieningenniveau gehad heeft.
Gebruik in je redenering een omschrijving van het begrip drempelwaarde.
(2 punten)
Gebruik bron 18 en de kaart Midden-Nederland in het kaartenkatern.
In de gemeenten Velsen, Tiel en Schiedam wordt de leefbaarheid negatief
beïnvloed door de mate van overlast en onveiligheid.
322pGeef aan
• waardoor de hoge mate van overlast en onveiligheid in deze gemeenten
veroorzaakt wordt; (1 punt)
• waarom deze oorzaak ook een positief effect kan hebben op deze
gemeenten. (1 punt)
Gebruik de bronnen 17 en 18.
De kaart over de leefbaarheid is samengesteld uit vijf factoren. Uit deze kaart
blijkt dat de leefbaarheid op de Waddeneilanden hoger is dan het gemiddelde
van Nederland.
333pGeef
• de factor die niet bijdraagt aan de hoge leefbaarheid op de
Waddeneilanden; (1 punt)
• een reden waarom de sociale cohesie juist op de Waddeneilanden hoog is;
(1 punt)
• voor nog een andere factor een reden waarom die factor juist op de
Waddeneilanden bijdraagt aan de hoge leefbaarheid. (1 punt)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrift.
