opgave 1Opgave 1 − Chili, Filipijnen en Spanje
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Kolonialisme speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van culturele
verschijnselen over de wereld.
12pGeef twee andere manieren waarop culturele verschijnselen tegenwoordig
over de wereld verspreid worden. (2 punten)
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Chili was voor Spanje een exploitatiekolonie én een vestigingskolonie. Filipijnen
was wel een Spaanse kolonie, maar de Spanjaarden hebben zich er nooit op
grote schaal gevestigd.
22pGeef
• met bron 1 een reden waarom de Spanjaarden zich nooit op grote schaal in
Filipijnen gevestigd hebben; (1 punt)
• met bron 2 een cultureel verschil dat daardoor tussen Chili en Filipijnen
ontstaan is. (1 punt)
Gebruik bron 2.
Op mondiale schaal bestaat een algemeen verband tussen de samenstelling van
de beroepsbevolking en de verstedelijkingsgraad.
32pGeef
• het algemene verband tussen de samenstelling van de beroepsbevolking en
de verstedelijkingsgraad; (1 punt)
• met bron 2 een uitzondering op dit algemene verband. (1 punt)
Gebruik de bronnen 2 en 3.
Westerse bedrijven willen investeren in de arbeidsintensieve industrie.
Stelling: het is voor westerse bedrijven gunstiger om deze investeringen in
Filipijnen te doen dan in Chili.
42pGeef met een gegeven uit de bronnen een argument voor de stelling
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de demografische dimensie. (1 punt)
opgave 2Opgave 2 − De geografie van steenkool
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
Gebruik bron 4.
51pTot welke hoofdgroep van gesteenten behoort steenkool? (1 punt)
Gebruik bron 4.
Het gebruik van steenkool heeft het globaliseringsproces versneld.
62pBeredeneer waarom het gebruik van steenkool het globaliseringsproces
versneld heeft. (2 punten)
Gebruik de bronnen 5 en 6.
De handelsstromen van steenkool wijken af van de traditionele handelsstromen
in het centrum-periferiepatroon.
73pGeef aan
• waaruit blijkt dat Australië van het traditionele centrum-periferiepatroon
afwijkt; (1 punt)
• waarom de vraag naar steenkool in China groot is; (1 punt)
• waarom de vraag naar steenkool in Europa daalt. (1 punt)
Bij de verbranding van steenkool komt koolstofdioxide vrij. Tijdens de
klimaatconferentie in Glasgow in 2021 wilden landen daarom afspreken om het
steenkoolgebruik af te bouwen. De Indiase klimaatminister had bezwaar en
stelde het volgende: ‘Opkomende landen moeten het recht hebben op het
gebruik van fossiele brandstoffen’.
82pGeef
• een argument vóór de stelling van de Indiase klimaatminister; (1 punt)
• een argument tegen de stelling van de Indiase klimaatminister. (1 punt)
opgave 3Opgave 3 − Mawson Peak op Heard Island
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In het zuiden van de Indische Oceaan liggen twee tektonische ruggen: de
Zuidoost-Indische rug en de Kerguelenrug.
92pGeef aan waardoor
• de Zuidoost-Indische rug ontstaan is; (1 punt)
• de Kerguelenrug ontstaan is. (1 punt)
Gebruik de bronnen 7 en 8.
Mawson Peak bestaat voornamelijk uit … a … (basalt / graniet).
Dit is een … b … (metamorf gesteente / stollingsgesteente).
De lava uit Mawson Peak heeft een … c … (hoge / lage) viscositeit.
102pNoteer de letters a tot en met c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste antwoord. (2 punten)
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
Heard Island ligt op 53° zuiderbreedte. De Nederlandse Waddeneilanden liggen
op 53° noorderbreedte. Ondanks de ligging op dezelfde breedtegraad verschillen
de klimaten in deze gebieden van elkaar.
112pGeef aan
• welk klimaat Heard Island heeft én welk klimaat de Nederlandse
Waddeneilanden hebben; (1 punt)
• waardoor dit verschil in klimaat ontstaat. (1 punt)
Gebruik bron 8.
Gesteenten op Heard Island worden vooral afgebroken door fysische verwering.
122pBeschrijf in twee stappen op welke manier fysische verwering bijdraagt aan de
afbraak van gesteenten op Heard Island.
Begin je beschrijving met een kenmerk van het klimaat op Heard Island.
(2 punten)
opgave 5Opgave 5 − Brasília, de hoofdstad van Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Tussen 1763 en 1960 was Rio de Janeiro de hoofdstad van Brazilië.
In 1960 besloot de Braziliaanse regering landinwaarts een nieuwe
hoofdstad te bouwen: Brasília.
172pGeef aan welke doelen de toenmalige regering van Brazilië had om
landinwaarts een nieuwe hoofdstad te bouwen
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de politieke dimensie. (1 punt)
Gebruik de bronnen 12 en 13.
In Brazilië is sprake van ongelijkheid op verschillende schaalniveaus.
183pGeef
• met bron 12 een aanwijzing dat binnen Brasília sprake is van ongelijkheid;
(1 punt)
• met bron 13 aan waardoor er ook op een hoger schaalniveau sprake is van
ongelijkheid. (1 punt)
• een reden waarom de Gini-coëfficiënt juist in Brasília hoog is. (1 punt)
Gebruik bron 14.
Het is lastig om in favela’s betrouwbare demografische gegevens te verzamelen,
maar in Sol Nascente wilden veel inwoners graag meewerken aan de volkstelling
van het IBGE. Meedoen aan de volkstelling werd gezien als een manier om de
wijk verder te ontwikkelen.
192pBeredeneer waarom het in favela’s lastig is om betrouwbare demografische
gegevens te verzamelen. (2 punten)
201pGeef een reden waarom inwoners de volkstelling zagen als een manier om de
wijk verder te ontwikkelen. (1 punt)
opgave 6Opgave 6 − Mangroven in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik de bronnen 15 tot en met 17.
Door zeespiegelstijging neemt erosie van de kust toe. Mangroven beschermen de
kust tegen erosie.
212pGeef twee manieren waarop mangroven de kust beschermen tegen erosie.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 16 en 17.
In bron 16 zijn vier ingezoomde kaartfragmenten aangegeven met de cijfers 1 tot
en met 4. Bron 17 geeft in willekeurige volgorde een dwarsdoorsnede van deze
kaartfragmenten weer.
222pNoteer de cijfers 1 tot en met 4 uit bron 16 op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de bijbehorende dwarsdoorsnede uit bron 17.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
In het noorden van Brazilië groeien aan de kust meer mangroven dan in het
zuiden. Het kustgebied in het noorden is gunstiger voor de groei van mangroven.
232pGeef twee kenmerken van het kustgebied in het noorden van Brazilië
waardoor het daar gunstig is om mangroven te laten groeien. (2 punten)
De ontwikkeling van toerisme aan de Braziliaanse noordkust heeft gevolgen
voor het behoud van mangrovekusten.
242pBeredeneer waarom toerisme aan de Braziliaanse noordkust voor het behoud
van mangrovekusten zowel een kans als een bedreiging kan zijn. (2 punten)
opgave 7Opgave 7 − Hispaniola, een eiland met twee landen
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 22.
Gebruik het kaartenkatern.
In het Caribisch gebied liggen twee eilanden waar het ene deel van het eiland
tot een ander land behoort dan het andere deel. Hispaniola is er één van
(zie bron 18).
252pGeef aan (2 punten)
• welk ander eiland in het Caribisch gebied tot twee landen behoort;
• of Hispaniola tot de Grote Antillen of tot de Kleine Antillen gerekend wordt;
• of Hispaniola tot de Bovenwindse Eilanden of tot de
Benedenwindse Eilanden gerekend wordt.
Gebruik bron 19 en het kaartenkatern.
De Dominicaanse Republiek ligt in de tropen. Toch komen er - van het
noordoosten naar het zuidwesten - achtereenvolgens de volgende klimaten
voor: Af - C - B.
263pBeschrijf het ontstaan van deze drie klimaten in de Dominicaanse Republiek.
Ga in je beschrijving in op de invloed van het reliëf. (3 punten)
Gebruik bron 20 en het kaartenkatern.
In Hispaniola komen verschillende natuurrampen voor. Haïti is echter
kwetsbaarder voor natuurrampen dan de Dominicaanse Republiek.
271pWelke natuurramp komt niet op Hispaniola voor? (1 punt)
Kies uit:
A modderstromen / flash floods
B tropische orkanen
C tsunami’s
D vulkaanuitbarstingen
Gebruik bron 20.
282pLeg uit welke van de bovenstaande natuurrampen vooral in Haïti optreedt en
minder in de Dominicaanse Republiek.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik de bronnen 18 en 20.
Het verschil in bodemgebruik tussen Haïti en de Dominicaanse Republiek is
ontstaan in de koloniale tijd. Na de dekolonisatie is dit verschil nog groter
geworden.
291pWat is het grootste verschil in bodemgebruik tussen Haïti en de Dominicaanse
Republiek? (1 punt)
302pGeef
• een oorzaak van het ontstaan van dit verschil in bodemgebruik in de
koloniale tijd; (1 punt)
• een oorzaak waardoor dit verschil tegenwoordig groter geworden is.
(1 punt)
Gebruik bron 21.
De Dominicaanse Republiek en Haïti hebben beide een negatieve handelsbalans.
De Dominicaanse Republiek staat er economisch echter beter voor dan Haïti.
311pGeef aan waaruit die negatieve handelsbalans blijkt. (1 punt)
322pToon met twee gegevens uit de bron aan dat de Dominicaanse Republiek er
economisch beter voor staat dan Haïti. (2 punten)
Gebruik bron 21.
In bron 21 ontbreken juist voor landen in het Caribisch gebied belangrijke
economische gegevens om een vollediger beeld van de economische situatie te
krijgen.
332pGeef twee economische gegevens die juist voor landen in het Caribisch gebied
belangrijk zijn om een vollediger beeld van de economische situatie te krijgen.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 21b en 22.
Het zal voor Haïti lastig zijn om tot economische ontwikkeling te komen.
342pBeredeneer dit vanuit de demografische dimensie. (2 punten)
351pGeef hiervoor ook een politieke reden. (1 punt)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrift.
