opgave 1Opgave 1 Kringlooplandbouw
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Op wereldschaal is Nederland een belangrijke exporteur van
landbouwproducten, zoals bloemen en zuivel. Nederland importeert ook
veel. De landbouwgrond van het Nederlandse voedsel ligt voor ongeveer
driekwart in het buitenland.
Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Nederlandse overheid de
modernisering van de landbouw gestimuleerd voor voedselzekerheid en
economische groei. De ontwikkeling van onder meer kunstmest en
gespecialiseerde landbouwmachines heeft geleid tot schaalvergroting,
intensivering, kostprijsverlaging en groei van internationale handel. De
enorme toename van de productiviteit van de Nederlandse landbouw
heeft gezorgd voor economische successen, maar ook voor ecologisch
zeer belastende landbouw.
In 2018 dringt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), een
adviesorgaan voor de overheid, aan op een overgang naar een
toekomstbestendig landbouwsysteem. Het kabinet komt in 2018 met een
nieuwe landbouwvisie. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit geeft in deze visie aan dat Nederland zal moeten
overstappen naar kringlooplandbouw.
Gebruik de inleiding.
11pLeg uit dat in het gebruik van gespecialiseerde landbouwmachines een
gerationaliseerde landbouw te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
− informatie uit de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Gebruik tekst 1.
Minister Schouten maakt deel uit van het kabinet-Rutte III, namens de
ChristenUnie, een confessionele partij. Rentmeesterschap is een
uitgangspunt van de confessionele stroming.
22pLeg uit dat in de landbouwvisie van het kabinet een confessionele
opvatting over globalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip rentmeesterschap;
− informatie uit tekst 1 om rentmeesterschap te illustreren;
− de omschrijving van het kernconcept globalisering;
− een voorbeeld uit tekst 1 om globalisering te illustreren.
Gebruik tekst 1.
Hyperglobalisten en andersglobalisten hebben andere opvattingen over
globalisering. Van één van deze twee typen globalisten zijn twee
opvattingen te herkennen in de landbouwvisie van het kabinet, zoals
beschreven in tekst 1.
32pLeg uit welke twee opvattingen van welk type globalisten dat zijn.
Gebruik in je uitleg:
− de naam van het gekozen type globalisten;
− twee opvattingen van dit type globalisten;
− per opvatting een voorbeeld uit tekst 1 waaruit de gekozen opvatting
blijkt.
Gebruik tekst 1.
De politieke besluitvorming over kringlooplandbouw kan beschreven
worden vanuit het systeemmodel. In het systeemmodel worden
verschillende typen omgevingsfactoren in het politieke systeem
onderscheiden, zoals ecologische en economische factoren.
42pLeg uit welk ander type omgevingsfactor van invloed is op de politieke
besluitvorming over kringlooplandbouw, zoals beschreven in tekst 1.
Gebruik in je uitleg:
− een type omgevingsfactor in het politieke systeem;
− een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen type omgevingsfactor.
Gebruik tekst 1.
Volgens minister Schouten is overheidsingrijpen nodig om Nederlandse
landbouwers de overgang naar kringlooplandbouw te laten maken.
52pLeg uit dat overheidsingrijpen nodig is om Nederlandse landbouwers de
overgang naar kringlooplandbouw te laten maken, omdat voor de
landbouwers onderling het dilemma van collectieve actie kan spelen.
Gebruik in je uitleg:
− een collectief goed van de landbouwers;
− een omschrijving van het dilemma van collectieve actie;
− een voorbeeld uit tekst 1 om het dilemma van collectieve actie te
illustreren.
Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is de consument
een belangrijke partij. Door minder vlees en zuivel te consumeren kan de
consument een groot effect hebben op de landbouw. Om Nederlanders
aan te sporen iets minder vlees te eten organiseert influencer Isabel
Boerdam sinds 2018 de campagne De Week Zonder Vlees.
61pLeg uit met een kernconcept bij het hoofdconcept vorming dat influencer
Boerdam kan bijdragen aan een milieuvriendelijker consumptiepatroon
van haar publiek. Gebruik in je uitleg de naam en de omschrijving van het
kernconcept bij het hoofdconcept vorming.
Je mag het kernconcept cultuur niet gebruiken.
Tekst 1 beschrijft de landbouwvisie van het kabinet, die gaat over de
overgang naar kringlooplandbouw in Nederland. Deze overgang kan
gezien worden als een overgang in cultuur.
Hofstede onderscheidt dimensies waarop je culturen van elkaar kunt
onderscheiden, zoals feminien-masculien.
71pWelke ontwikkeling in een dimensie van Hofstede is te herkennen in de
overgang naar kringlooplandbouw?
van collectivistisch naar individualistisch
van kleine machtsafstand naar grote machtsafstand
van kortetermijngerichtheid naar langetermijngerichtheid
opgave 2Opgave 2 Hongarije en de Europese Unie
Bij deze opgave horen tekst 2 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Hongarije is een lidstaat van de Europese Unie (EU). Sinds 2010 is Viktor
Orbán van regeringspartij Fidesz de premier van Hongarije. In 2015
besluit premier Orbán een hek om de Hongaarse grens te bouwen tegen
de komst van vluchtelingen. In datzelfde jaar keert premier Orbán zich
tegen de migratiepolitiek van de EU. Zo vecht Hongarije het Europese
besluit aan om vluchtelingen in Griekenland en Italië te herverdelen over
de andere EU-lidstaten. Ook verwerpt premier Orbán de kritiek van de EU
op de rechtsstaat van Hongarije. De afgelopen jaren zijn in Hongarije
affiches opgehangen voor een campagne van de regering tegen de EU.
Deze opgave gaat over de relatie van Hongarije met de EU.
Hongarije heeft het besluit van de Raad van de Europese Unie om
vluchtelingen over de lidstaten te herverdelen aangevochten bij een
Europese instantie.
81pNoem de Europese instantie waarbij Hongarije in beroep is gegaan.
Gebruik de inleiding.
Het Europese vluchtelingenvraagstuk raakt de soevereiniteit van
Hongarije. In de inleiding staat de reactie van premier Orbán op het
Europese vluchtelingenvraagstuk.
92pa Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese
vluchtelingenvraagstuk de externe soevereiniteit van Hongarije te
herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip externe soevereiniteit;
− een voorbeeld uit de inleiding om dit begrip te illustreren.
b Leg uit dat in de reactie van premier Orbán op het Europese
vluchtelingenvraagstuk een kenmerk van de interne soevereine macht
van Hongarije te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van interne soevereine macht;
− een voorbeeld uit de inleiding om het gekozen kenmerk te
illustreren.
Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale
staten verklaren, zoals de marxistische theorieën.
102pLeg uit welke twee andere groepen theorieën over het gedrag van staten
het anti-Europese beleid van Hongarije kunnen verklaren. Gebruik in je
uitleg:
− per gekozen groep theorieën de naam en een kenmerk;
− per gekozen groep theorieën een voorbeeld uit tekst 2 dat het
gekozen kenmerk illustreert.
Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de
autonomie van staten aantasten.
112pLeg uit dat in de opvattingen van premier Orbán (neo-)nationalistisch
cultureel verzet te herkennen is tegen een globaliseringsproces dat de
autonomie van staten aantast. Gebruik in je uitleg:
− informatie uit tekst 2 over (neo-)nationalistisch cultureel verzet;
− een voorbeeld van een globaliseringsproces dat de autonomie van
staten aantast.
In tekst 2 staat dat premier Orbán sprak tijdens een herdenking van een
nationale historische gebeurtenis.
Nationale cultuur wordt door de modernistische benadering anders
geïnterpreteerd dan door critici van de modernistische benadering.
123pLeg uit dat volgens beide benaderingen het herdenken van een nationale
historische gebeurtenis bijdraagt aan de nationale cultuur. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− een kenmerk van de modernistische benadering;
− een kenmerk van de benadering van de critici van de modernistische
benadering.
Gebruik tekst 2.
De begrippen ‘framen’ en ‘primen’ beschrijven verschillende
mediastrategieën.
132pLeg uit welke mediastrategie te herkennen is in het ophangen van affiches
door de regering van premier Orbán. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van de gekozen mediastrategie;
− een thema van de gekozen mediastrategie;
− een voorbeeld uit tekst 2 dat het gekozen thema illustreert.
Gebruik tekst 2.
Premier Orbán wil van Hongarije een ‘illiberale democratie’ maken.
142pa Leg uit dat het concept van een ‘illiberale democratie’ in tegenspraak
is met het liberalisme. Gebruik in je uitleg:
− een uitgangspunt van het liberalisme;
− informatie uit tekst 2 over het gekozen uitgangspunt.
b Leg uit dat het concept van een ‘illiberale democratie’ een voorbeeld
van een ideologie is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept ideologie;
− informatie uit tekst 2 over de ideologie van een ‘illiberale
democratie’.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 is een aantal van de politieke vereisten voor grootschalige
democratie te herkennen in de stellingen die aan Hongaarse
respondenten zijn voorgelegd. Er zijn zes van deze vereisten te
onderscheiden, zoals gekozen vertegenwoordigers die de regering
controleren.
152pGeef voor drie andere vereisten aan in welke stelling in tabel 1 ze te
herkennen zijn.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan de resultaten van het onderzoek naar opvattingen van
Hongaren over democratische waarden, onderverdeeld naar Hongaren die
het beleid van premier Orbán niet steunen en Hongaren die zijn beleid wel
steunen. Bij drie stellingen is het verschil tussen beide categorieën
significant.
162p− Beschrijf het verschil in de opvatting over de rechten van vrouwen
tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en
Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je beschrijving
gegevens uit tabel 1 over de stelling over de rechten van vrouwen.
− Leg uit dat het verschil significant moet zijn om te mogen concluderen
dat er een verschil is in de opvatting over de rechten van vrouwen
tussen Hongaren die het beleid van premier Orbán niet steunen en
Hongaren die zijn beleid wel steunen. Gebruik in je uitleg een
omschrijving van het begrip significantie.
Het Europees Parlement heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de
inperking van democratie en rechtsstaat in Hongarije. Naar aanleiding van
dit onderzoek is een artikel 7-procedure in gang gezet. Met deze
procedure kan de lidstaat Hongarije uiteindelijk zijn stemrecht binnen de
Europese Unie worden afgenomen. Ook komen EU-fondsen voor
Hongarije onder strikt toezicht te staan.
173pVerklaar vanuit het functionalisme-paradigma het inzetten van
machtsbronnen door de Europese Unie tegen Hongarije. Gebruik in je
uitleg:
− de namen en omschrijvingen van twee typen machtsbronnen;
− per gekozen type machtsbron een voorbeeld uit de inleiding van deze
vraag;
− een kenmerk van het functionalisme-paradigma.
opgave 3Opgave 3 Coffin homes
Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Hongkong is een zeer dichtbevolkte wereldstad op een schiereiland in het
zuidoosten van China. Hongkong heeft westerse kenmerken, omdat de
stad ruim een eeuw onder Brits koloniaal bestuur gestaan heeft. In 1997
is Hongkong weer overgedragen aan China, maar Hongkong functioneert
(nog) als een soort stadstaat.
In anderhalve eeuw is Hongkong van een klein dorp met een lokale
handelspost uitgegroeid tot een wereldstad met zeven miljoen inwoners
en een mondiaal handelscentrum. De grote aantallen arbeidsmigranten in
Hongkong komen vooral van het vasteland van China, maar ook uit
Zuidoost-Aziatische landen.
Volgens de officiële berekeningen van Hongkong uit 2016 wonen ruim
200.000 van deze arbeidsmigranten in appartementen die zijn opgedeeld
in kleine eenheden. De woonruimtes zijn veelal voor één persoon en niet
veel groter dan een doodskist, een ‘coffin’. Deze opgave gaat over het
leven in ‘coffin homes’ en over de vastgoedmarkt van Hongkong.
Gebruik de inleiding.
Het eeuwenlange proces van staatsvorming van West-Europese landen is
een combinatie van ontwikkelingen. Een aantal van deze ontwikkelingen
kan herkend worden in de vorming van Hongkong.
182pa Leg uit welk demografisch kenmerk van de moderne westerse
samenleving te herkennen is in de vorming van Hongkong. Gebruik in
je uitleg:
− een omschrijving van een demografisch kenmerk;
− informatie uit de inleiding waaruit dit kenmerk blijkt.
b Leg uit welke economische ontwikkeling te herkennen is in de vorming
van Hongkong. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van een economische ontwikkeling;
− informatie uit de inleiding waaruit deze economische ontwikkeling
blijkt.
Lees tekst 3.
In veel moderne samenlevingen is de meritocratische gedachte breed
geaccepteerd. In tekst 3 staat dat arbeidsmigrant Huang Yu naar
Hongkong gekomen is in de overtuiging dat je miljonair kunt worden als je
maar keihard werkt.
191pLeg uit dat de meritocratische gedachte te herkennen is in deze
overtuiging van Huang Yu. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het
begrip meritocratische gedachte.
Socioloog Durkheim heeft onderscheid gemaakt tussen twee vormen van
solidariteit.
Arbeidsmigrant Huang Yu werkt als taartenversierder in een bakkerij in de
wereldstad Hongkong.
202pLeg uit bij welke vorm van solidariteit het werk van Huang Yu in Hongkong
past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de gekozen vorm
van solidariteit.
Voor een artikel in de Engelse krant The Guardian over ‘coffin homes’
logeerde journalist Benjamin Haas in 2017 een week in een ‘coffin home’.
Haas heeft de bewoners niet alleen geïnterviewd, maar trok ook met hen
op.
212p− Geef aan welke wetenschappelijke onderzoeksmethode te herkennen
is in de aanpak van de journalist.
Je mag de methode interview niet gebruiken.
− Leg uit vanuit welk journalistiek principe kritiek gegeven kan worden
op de aanpak van de journalist. Gebruik in je uitleg een journalistiek
principe.
Stel dat jij vanuit het sociaalconstructivisme-paradigma wilt onderzoeken
of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of een groep zijn.
Voor dit onderzoek formuleer je verschillende vragen, waaronder:
“Hebben bewoners van ‘coffin homes’ afspraken met elkaar over
etenstijden? Zo ja, welke afspraken?”
222p− Leg uit dat je met het antwoord op de gegeven onderzoeksvraag kan
onderzoeken of bewoners van ‘coffin homes’ een sociale categorie of
een groep zijn. Gebruik in je uitleg een verschil tussen een sociale
categorie en een groep.
− Leg uit dat de gegeven onderzoeksvraag past binnen het
sociaalconstructivisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een kenmerk
van het sociaalconstructivisme-paradigma.
Gebruik tekst 3.
In Hongkong hebben projectontwikkelaars vrij spel op de woningmarkt.
231pLeg uit dat op de woningmarkt van Hongkong sociale ongelijkheid tussen
inwoners te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit tekst 3 waaruit sociale ongelijkheid tussen inwoners
blijkt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik figuur 1.
Het verschijnsel ‘coffin homes’ illustreert een woningcrisis, waarin
inwoners van Hongkong geen geschikte eigen woning kunnen bekostigen.
In figuur 1 zijn de ontwikkelingen in gemiddelde vastgoedprijs en
gemiddeld loon af te lezen.
241pBeredeneer dat de woningcrisis die in 2017 gaande was, begonnen zal
zijn rond 2009. Gebruik in je redenering gegevens over de ontwikkelingen
uit figuur 1.
Gebruik figuur 1.
251pWat is de onafhankelijke variabele in figuur 1?
inflatie
loon
prijs
tijd
Gebruik tekst 3.
Hongkong heeft een eeuw lang onder Brits bestuur gestaan en heeft zich
in die tijd sterk ontwikkeld onder invloed van de westerse cultuur. De
westerse cultuur heeft verschillende kenmerken, zoals economische en
politieke kenmerken.
262pLeg uit dat deze twee kenmerken van de westerse cultuur te herkennen
zijn in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
− een economisch kenmerk van de westerse cultuur;
− een politiek kenmerk van de westerse cultuur;
− per kenmerk een voorbeeld uit tekst 3.
Gebruik tekst 3.
In het ‘politieke spel’ van controle uitoefenen over anderen zijn de
factoren ‘polity’, ‘politics’ en ‘policy’ van belang.
272pLeg uit welke factor te herkennen is in de politieke macht van
projectontwikkelaars in Hongkong. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van de gekozen factor;
− een voorbeeld uit tekst 3 van de gekozen factor;
− een omschrijving van het begrip politieke macht;
− een voorbeeld uit tekst 3 om politieke macht te illustreren.
Gebruik tekst 3.
In tekst 3 is het kapitalistische Hongkong beschreven.
282pLeg vanuit het conflict-paradigma uit dat in het kapitalistische Hongkong
een klassensamenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het conflict-paradigma;
− een omschrijving van het begrip klassensamenleving;
− informatie uit tekst 3 over de klassensamenleving.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
