opgave 1Opgave 1 De nieuwe politieke partij DENK
Bij deze opgave horen tekst 1 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Na de verkiezingen van 2017 treedt de nieuwe politieke partij DENK voor
het eerst toe tot de Tweede Kamer, met drie zetels. Het jaar daarna doet
DENK voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. De partij
behaalt zetels in met name de grote steden. Politicoloog Vermeulen en
zijn collega´s hebben onderzoek gedaan naar deze nieuwe politieke partij.
Volgens de onderzoekers vult DENK een gat in het bestaande politieke
landschap, met een combinatie van conservatieve en progressieve
standpunten. Deze opgave gaat over de resultaten van het onderzoek.
Gebruik tekst 1.
Er worden drie vormen van socialisatie onderscheiden: primaire,
secundaire en tertiaire.
12pLeg uit dat DENK kan bijdragen aan de tertiaire politieke socialisatie van
jonge kiezers. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip tertiaire socialisatie;
− een voorbeeld uit tekst 1 van tertiaire socialisatie;
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie.
Gebruik tekst 1.
22pLeg uit dat de komst van de nieuwe politieke partij DENK mogelijkheden
biedt voor de normatieve identificatie van een bepaalde groep kiezers.
Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip normatieve identificatie;
− informatie uit tekst 1 om normatieve identificatie te illustreren.
Gebruik tekst 1.
Politieke partijen, zoals DENK, zijn poortwachters in het systeemmodel
van politieke besluitvorming.
32pa Leg uit wat DENK als poortwachter kan doen. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het begrip poortwachter;
− een voorbeeld uit tekst 1 van het gekozen kenmerk.
b Geef aan tot welke fase van het systeemmodel het optreden van
DENK als poortwachter behoort.
Gebruik figuur 1.
In politieke besluitvormingsmodellen wordt onderscheid gemaakt tussen
actieve en passieve steun.
42p− Geef aan welk type steun te herkennen is in figuur 1. Gebruik in je
antwoord informatie uit figuur 1 om het gekozen type steun te
illustreren.
− Geef aan welk type variabele het type steun in figuur 1 is: de
onafhankelijke, de interveniërende of de afhankelijke variabele.
Gebruik figuur 1 en figuur 2.
Figuur 1 en figuur 2 beschrijven het stemgedrag in de Rotterdamse
buurten met verschillende percentages Turkse en autochtone
Nederlanders.
52pa Beschrijf de correlatie in figuur 1 of de correlatie in figuur 2. Gebruik in
je beschrijving de formulering: Hoe …, des te …
b Leg het verschil in de richting van de correlatie tussen figuur 1 en
figuur 2 uit. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip correlatie;
− informatie uit figuur 1 en figuur 2 over de richting van de correlatie.
opgave 2Opgave 2 Het Internationaal Strafhof
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Ruim vijftig jaar lang gingen er in de Verenigde Naties (VN) stemmen op
om een internationaal strafhof op te richten voor een mondiale strijd tegen
straffeloosheid, voor internationale mensenrechten, voor veiligheid en
voor stabiliteit. In 1998 werd het Statuut van Rome opgesteld voor de
oprichting van het Internationaal Strafhof. In dit statuut staat welke
gedragingen door het Internationaal Strafhof strafbaar worden gesteld en
dat het Internationaal Strafhof verregaande bevoegdheden heeft het
internationaal strafrecht uit te oefenen. Nadat zestig staten het statuut
ondertekenden, vestigde het Internationaal Strafhof zich in 2002 in Den
Haag.
Het Internationaal Strafhof onderzoekt, en berecht wanneer nodig,
individuen die aangeklaagd zijn voor misdaden in de internationale
gemeenschap en die tot dan toe hun berechting konden ontlopen. Het
Internationaal Strafhof treedt pas op als de staat waar de misdaden
plaatsvonden niet kan vervolgen of niet wil vervolgen.
Inmiddels hebben ruim 120 staten het statuut ondertekend, maar
grootmachten, zoals China, Rusland, India en de Verenigde Staten, zitten
daar niet bij. In 2018 dreigden de Verenigde Staten zelfs het
Internationaal Strafhof actief tegen te werken. Het Internationaal Strafhof
komt meer en meer onder druk te staan.
Gebruik de inleiding.
Het Internationaal Strafhof is het resultaat van samenwerking.
62pLeg uit dat staten een multilaterale samenwerking zijn aangegaan om het
Internationaal Strafhof op te richten. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip multilateraal;
− informatie uit de inleiding om multilateraal te illustreren;
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit de inleiding om samenwerking te illustreren.
Gebruik de inleiding.
73pLeg uit dat het Internationaal Strafhof bijdraagt aan de institutionalisering
van het internationaal strafrecht. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept institutionalisering;
− drie voorbeelden uit de inleiding om institutionalisering te illustreren.
Het cultuuruniversalisme en het cultuurrelativisme hebben verschillende
uitgangspunten. VN-lidstaten pleiten met het Internationaal Strafhof onder
meer voor de strijdpunten veiligheid, internationale mensenrechten en
stabiliteit.
81pLeg voor het strijdpunt internationale mensenrechten uit of daarin het
cultuuruniversalisme of het cultuurrelativisme te herkennen is. Gebruik in
je uitleg:
− een uitgangspunt van het cultuuruniversalisme;
− een uitgangspunt van het cultuurrelativisme.
Gebruik de inleiding.
Er zijn verschillende voorbeelden van globaliseringsprocessen die de
autonomie en macht van staten aantasten, zoals Europese integratie.
93p− Leg uit welk van deze voorbeelden van globaliseringsprocessen te
herkennen is in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof.
Gebruik in je uitleg informatie uit de inleiding over het gekozen
voorbeeld.
− Leg uit dat in de bevoegdheden van het Internationaal Strafhof een
geglobaliseerde wereldorde te herkennen is. Gebruik in je uitleg de
omschrijving van het kernconcept globalisering.
Gebruik tekst 2.
102pa Leg uit dat het Internationaal Strafhof de interne soevereine macht van
de VS kan schenden. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van interne soevereine macht;
− informatie uit tekst 2 over het gekozen kenmerk.
b Leg uit dat de VS tegen het Internationaal Strafhof in het verweer kan
komen, met het uitgangspunt van het internationaal recht. Gebruik in
je uitleg:
− het uitgangspunt van het internationaal recht;
− een voorbeeld uit tekst 2 waaruit het uitgangspunt blijkt.
Gebruik tekst 2.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van nationale
staten verklaren, zoals sociaal constructivistische theorieën.
112pLeg uit welke andere groep theorieën het gedrag van de VS tegenover
het Internationaal Strafhof kan verklaren. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de gekozen groep theorieën;
− een voorbeeld uit tekst 2 van het gekozen kenmerk.
Gebruik tekst 2.
Experts verwachten dat Amerikaanse verdachten van oorlogsmisdaden in
Afghanistan nooit door het Internationaal Strafhof berecht zullen worden.
122pLeg met de ‘law of anticipated reactions’ uit dat verwacht kan worden dat
deze verdachten nooit berecht zullen worden door het Internationaal
Strafhof. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de ‘law of anticipated reactions’;
− informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
opgave 3Opgave 3 Deeleconomie
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 en tabel 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Meer dan een decennium geleden deelden mensen hun eigendommen,
zoals auto, huis of gereedschap, nog voornamelijk in vertrouwde kring,
zoals met familie of vrienden. Via deelplatformen op internet worden
tegenwoordig steeds vaker eigendommen gedeeld met vreemden, zoals
met onbekende buurtgenoten of toeristen. Daar kan een vergoeding
tegenover staan. Maakte in 2013 nog 6 procent van de Nederlanders
gebruik van deze online deelplatformen, in 2016 was dit al bijna een kwart
van de Nederlanders. Deze moderne vorm van delen wordt de
deeleconomie genoemd. Socioloog Corten en econoom Botsman hebben
onderzoek gedaan naar de deeleconomie.
Gebruik de inleiding.
Meer dan vroeger wordt tegenwoordig in de deeleconomie gedeeld met
mensen buiten primaire groepen.
133pa Leg uit dat informatisering heeft bijgedragen aan het delen van
eigendommen met mensen buiten primaire groepen. Gebruik in je
uitleg:
− een omschrijving van het begrip primaire groepen;
− een voorbeeld uit de inleiding van een primaire groep;
− een omschrijving van het begrip informatisering.
b Leg uit dat in de deeleconomie een kenmerk van sociale netwerken in
de moderne samenleving te herkennen is.
Gebruik tekst 3.
Volgens socioloog Corten zullen mensen niet vanzelfsprekend hun
eigendommen delen met vreemden die zomaar voor de deur staan. Dat
mensen dit niet doen heeft te maken met de onderlinge sociale binding.
142pLeg vanuit het rationele actor-paradigma uit dat mensen hun
eigendommen eerder delen met bekenden dan met vreemden. Gebruik in
je uitleg:
− een kenmerk van sociale binding;
− informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
− een kenmerk van het rationele actor-paradigma;
− informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 3.
In de deeleconomie wordt gebruikgemaakt van een reputatiesysteem.
152pLeg uit dat in het gebruik van een reputatiesysteem een gerationaliseerde
samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept rationalisering;
− informatie uit tekst 3 waaruit rationalisering blijkt.
Gebruik tekst 4.
Econoom Botsman beschrijft in haar boek de ideologie van de
deeleconomie. Ideologieën bestaan op verschillende vlakken, zoals op het
politieke en op het economische vlak.
162pLeg uit dat in de door Botsman beschreven deeleconomie een ideologie
op het economische vlak te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept ideologie;
− informatie uit tekst 4 waaruit een ideologie blijkt;
− een omschrijving van het economische vlak;
− een voorbeeld uit tekst 4 van het economische vlak.
Gebruik tekst 4.
Individualisering wordt gezien als een positief en als een negatief proces.
Sociale cohesie wordt beïnvloed door verschillende factoren.
172pLeg uit of individualisering, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename
of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je
uitleg:
− een omschrijving van het begrip individualisering als positief of
negatief proces;
− informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen proces blijkt;
− een factor die de sociale cohesie kan beïnvloeden;
− informatie uit tekst 4 over de gekozen factor.
Gebruik tekst 4.
182pLeg uit of de deeleconomie, volgens Botsman, bijdraagt aan een toename
of een afname van de sociale cohesie in de samenleving. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit tekst 4 waaruit een verandering van sociale cohesie
blijkt.
Gebruik tekst 4.
In de benadering van de deeleconomie door Botsman zijn kenmerken van
paradigma’s te herkennen.
192pLeg uit dat het conflict-paradigma te herkennen is in Botsmans
benadering van de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het conflict-paradigma;
− informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 is econoom Rifkin, net als Botsman, enthousiast over de
opkomst van de deeleconomie.
Er zijn verschillende politieke dimensies, zoals de dimensie links/rechts
en de dimensie progressief/conservatief. Deze dimensies hebben polen,
zoals de pool links tegenover de pool rechts en de pool progressief
tegenover de pool conservatief.
202pLeg uit welke pool op een andere politieke dimensie te herkennen is in
Rifkins lofzang op de deeleconomie. Gebruik in je uitleg:
− beide polen van de gekozen politieke dimensie;
− informatie uit tekst 4 die de gekozen dimensie illustreert.
Gebruik tabel 1.
Airbnb is een online deelplatform waarop iedereen eigen woonruimte voor
korte tijd kan verhuren aan bijvoorbeeld toeristen. Airbnb bestaat sinds
2008. In 2015 is onderzoek gedaan naar sociale ongelijkheid op het
deelplatform Airbnb in de Verenigde Staten. Daarvoor hebben de
onderzoekers verzoeken tot boekingen gedaan met fictieve
gastenaccounts. In tabel 1 staan resultaten van dit onderzoek.
213p− Formuleer een hypothese over sociale ongelijkheid op Airbnb die met
de gegevens uit tabel 1 getoetst kan worden. Gebruik in je
beschrijving de formulering: Als …, dan …
− Concludeer of jouw hypothese op basis van de gegevens uit tabel 1
aangenomen of verworpen moet worden. Gebruik in je conclusie
gegevens uit tabel 1 over sociale ongelijkheid.
− Leg uit of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat er sprake is van sociale
ongelijkheid op Airbnb. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept sociale ongelijkheid.
Gebruik tabel 1.
In tabel 1 staan de resultaten van een onderzoek naar sociale
ongelijkheid op Airbnb in de Verenigde Staten.
222pa Beargumenteer dat sociale ongelijkheid op Airbnb beter onderzocht
kan worden met een experiment dan met een enquête. Gebruik in je
argumentatie:
− een verschil tussen beide onderzoeksmethodes;
− gegevens uit tabel 1.
b Leg uit of jouw argumentatie voor de betere onderzoeksmethode
gebaseerd is op de afhankelijke of de onafhankelijke variabele.
Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van de gekozen
variabele uit je argumentatie.
Politicoloog Putnam heeft het schildpadgedrag benoemd om een
ontwikkeling in de sociale cohesie van etnisch diverse wijken te verklaren.
Peerby is een online deelplatform waar je eigendommen met
buurtgenoten kunt delen, eventueel tegen vergoeding.
231pBeredeneer met het begrip schildpadgedrag of het gebruik van het
deelplatform Peerby hoger zal zijn in etnisch diverse wijken of in etnisch
homogene wijken. Gebruik in je redenering een omschrijving van het
begrip schildpadgedrag.
In 2017 heeft het Rathenau Instituut onderzoek gedaan naar positieve en
negatieve maatschappelijke gevolgen van de deeleconomie. Naar
aanleiding van het onderzoek zijn aanbevelingen gedaan aan het
parlement, waaronder de aanbeveling dat een te dominante positie van
deelplatformen tegengegaan moet worden. In het Kamerdebat heeft de
minister het belang van deze aanbeveling benadrukt.
Politiek heeft drie aspecten, waarvan politics er één is.
242pLeg uit dat de aanbeveling om een te dominante positie van
deelplatformen tegen te gaan van invloed kan zijn op een ander aspect
van politiek. Gebruik in je uitleg de naam en een omschrijving van het
gekozen aspect van politiek.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
