bronnen

Eindexamen latijn vwo 1999, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1

Regel 2 dissimulant
11p
Welke gedachte kan hier als object worden aangevuld? Beantwoord de vraag in het
Nederlands.
Regel 10–12 Tu t/m fidem?
21p
Vertaal et dubites zo dat het logisch verband tussen de eerste helft van de zin en de tweede
helft duidelijk wordt.
32p
Welk centraal programmapunt van Catilina wordt in alinea 2 door Cicero verworpen?
Beantwoord de vraag door het citeren van het desbetreffende Latijnse tekstelement en
licht vervolgens deze term toe.
41p
Wat stelt Cicero zelf voor om het probleem van de schulden van deze, in alinea 2
genoemde, groep op te lossen? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
52p
Welke drie redenen noemt Cicero in regel 20–27 waarom het alterum genus zijn doel niet
zal bereiken? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
62p
Waarom zou het streven van het alterum genus ook zonder de genoemde redenen zinloos
zijn? Beantwoord de vraag in het Nederlands, op basis van gegevens uit regel 27–30.
In alinea 4 staan twee gevallen van ironische overdrijving door Cicero.
72p
Welke zijn dat? Beantwoord de vraag in het Nederlands.
82p
Wat is de kern van Cicero’s aansporing aan het quartum genus (alinea 5)? Beantwoord de
vraag in het Nederlands.
92p
Breng deze aansporing in verband met de in alinea 1 beloofde medicina.
102p
Wat wordt hier concreet bedoeld met perire turpiter (regel 48)?

opgave 2Tekst 2

112p
Citeer uit regel 1–4 twee voorbeelden van een chiasme.
Regel 3–4 neque reticere t/m habebat.
De vier infinitieven in deze zin kunnen op grond van de zinsconstructie in twee groepen
verdeeld worden.
122p
Leg dat uit.
Regel 8 causa cognita
Deze mededeling komt na de voorafgaande informatie in dit fragment niet als een verrassing.
132p
Citeer het Latijnse tekstelement waardoor deze mededeling is voorbereid.

opgave 3Tekst 3 Retorische achtergronden

Opvallend in Sallustius’ stijl is zijn voorkeur voor stilistische variatie.
143p
Laat dat zien door in te gaan op de drie tekstelementen waaruit de zin litteris Graecis t/m
sunt (regel 2–4) bestaat.
Regel 3–4 multa alia quae instrumenta luxuriae sunt.
Dit wordt door J.W. Meijer als volgt vertaald:“Ook was zij volleerd in vele andere trucjes,
die als hulpmiddelen tot het opwekken van zingenot of tot het uitleven van wellustigheid
in praktijk worden gebracht.”
151p
Aan welk kenmerk van Sallustius’ stijl doet deze vertaling geen recht? Beantwoord de
vraag door het noemen van de Latijnse technische term voor dit stijlkenmerk.
Tekst 3 en Tekst 2
Tekst 3, regel 7, luxuria
162p
Citeer uit tekst 2 het Latijnse tekstelement waaruit blijkt dat ook Fulvia zich laat leiden
door luxuria. Licht je citaat toe.
Retorische achtergronden
In zijn boek Schokkende Redevoeringen schrijft J.P. Guépin:“Het begin van de eerste
Catilinarische redevoering luidt: Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?
Dit is om drie redenen een ongebruikelijk begin, want er is geen formeel exordium, er is
sprake van apostrofe en het is een retorische vraag.”
172p
Wat is normaal gesproken de functie van het exordium? Beantwoord de vraag in het
Nederlands en verwerk tevens in je antwoord de relevante Latijnse term.
182p
Herformuleer de hier geciteerde eerste zin uit de eerste Catilinarische redevoering zo, dat
er geen sprake is van apostrofe.
In zijn retorisch handboek De Institutione Oratoria schrijft Quintilianus:“Ik moet
aantonen dat ter wille van het effect niet alleen hele stukken tekst met hele stukken
andere tekst moeten worden vergeleken, maar ook kleine tekstelementen met elkaar,
zoals in het volgende voorbeeld:An vero vir amplissimus P. Scipio, pontifex maximus,Ti.
Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit; Catilinam
orbem terrae caede atque incendio vastare cupientem nos consules perferemus?”
193p
Citeer uit de zin Catilinam t/m perferemus? de tekstelementen die corresponderen met: a.
mediocriter b. rei publicae c. privatus in de zin An vero vir t/m interfecit;.
In een 17de-eeuws tractaat, getiteld De gebaren van de predikant, lezen we:
“Als niet een fraai gebaar de woorden ondersteunt,
als gans het lichaam zich om regels niet bekreunt,
dan heeft de stem geen kracht, dan mist de zin haar gratie:
vanaf ’t exordium snak ‘k naar de peroratie.”
201p
Op welke van de traditionele vijf taken van de redenaar heeft deze tekst betrekking?
Beantwoord de vraag door het noemen van de desbetreffende Latijnse term.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In de Groene Amsterdammer van 18 maart 1998 beweert de politicus Thijs Wöltgens over
Aristoteles het volgende:“Aristoteles vond niet alleen dat staatslieden voortreffelijke
mensen moesten zijn. Hij vond ook dat ze iets te melden moesten hebben. Hij noemde dat
retorica. Maar hij maakte een uitdrukkelijk onderscheid. De politieke rede verschilt in zijn
opvatting volstrekt van de epideiktische redenaarskunst. De eerste is gebaseerd op
innerlijke overtuiging en probeert op basis van goede argumenten anderen te overtuigen.
Zij legt de basis voor een dialoog. De epideiktische retorica is daarentegen een kunstje,
zoals je dat vroeger in de studentencorpora leerde. Onzin of geen onzin, als je het gehoor
maar wist te amuseren. Het publiek heeft daarin alleen maar de functie om te luisteren en
te applaudiseren.”
211p
Wat verstaat men, anders dan hierboven wordt gesuggereerd, onder de epideiktische
redenaarskunst = het genus demonstrativum?
222p
Leg uit dat de bovenstaande omschrijving van de antieke retorica “dat ze iets te melden
moesten hebben” te beperkt is.
Historische achtergronden
In zijn historische roman Catilina’s wapen beschrijft de auteur Steven Saylor hoe Cicero
kort na zijn consulaat de volgende vragen krijgt voorgelegd:
“Heb je nergens spijt van na je jaar als consul, Cicero? Geen knagende twijfel aan de
precedenten die je hebt geschapen voor de toekomst van deze broze, wankele republiek?
Geen geheime wens dat je je van de Optimaten had kunnen losmaken en hervormingen
had kunnen doorvoeren?”
232p
Op welk precedent in het bijzonder wordt hier gedoeld?
243p
Geef een beschrijving van de sociale situatie in Rome ten tijde van Cicero.Verwerk in je
antwoord de begrippen lex agraria, latifundia, nexum, aes alienum, plebs rustica. Gebruik
bij voorkeur niet meer dan 50 woorden.

opgave 4Tekst 4

Bestudeer tekst 4 met de inleiding en de aantekeningen.
2545p
45p Vertaal regel 1–12.
Einde