bronnen

Eindexamen grieks vwo 2017, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Electra spreekt tot het dode lichaam van Aegisthus

Regel 907-908 τίν᾽ t/m λόγον
Vergelijk de volgende twee vertalingen van deze regels.
1 Welk onderdeel van onze ellende zal ik het eerst vertellen, welk
onderdeel het laatst, en welk onderdeel in het midden?
2 Hoe zal ik beginnen met mijn scheldpartij? Hoe zal ik eindigen? Welk
thema zal ik in het midden plaatsen?
11p
Citeer het Griekse woord dat door de vertalers verschillend is
geïnterpreteerd.
De speech van Electra kan beschouwd worden als een afrekening.
21p
Citeer uit de regels 909-913 (Καὶ t/m κακά) het Griekse woord waarmee
het idee van die afrekening expliciet wordt uitgedrukt.
Regel 916 ἄνδρα τ᾽ ἔκτανες
In de tragedie Electra van Sophocles zegt Electra tegen Clytaemestra:
“Je zegt dat je mijn vader gedood hebt. Welke uitspraak kan
nog schandelijker zijn dan die, of het nu terecht was of niet? En
ik zal je vertellen dat je hem niet terecht gedood hebt, maar dat
je bent meegesleept door de overredingskracht van de schurk
met wie je nu samenleeft.”
Men kan erover twisten of Electra’s opmerking ἄνδρα τ᾽ ἔκτανες
(regel 916) wel of niet in overeenstemming is met de voorstelling van
zaken in bovenstaand citaat.
32p
a. Verdedig de stelling dat Electra’s opmerking ἄνδρα τ᾽ ἔκτανες
(regel 916) niet in overeenstemming is met de voorstelling van zaken in
bovenstaand citaat.
b. Verdedig de stelling dat Electra’s opmerking ἄνδρα τ᾽ ἔκτανες
(regel 916) wel in overeenstemming is met de voorstelling van zaken in
bovenstaand citaat.
Regel 924 ἐκεῖ μὲν αὐτὴν οὐκ ἔχειν, παρ᾽ οἷ δ᾽ ἔχειν
42p
a. Citeer uit regel 921 het Griekse woord waarmee naar dezelfde persoon
verwezen wordt als met αὐτὴν.
b. Citeer uit regel 921 het Griekse woord waarmee naar dezelfde persoon
verwezen wordt als met οἷ.
Regel 921-929 Ἴστω t/m κακήν
Een bekende opvatting van Euripides’ tijdgenoot Socrates luidt:
“Niemand doet willens en wetens iets verkeerds.”
51p
Leg uit dat Electra in de regels 921-929 (Ἴστω t/m κακήν) een uitspraak
doet die verschilt van deze opvatting. Ga daarbij in op de inhoud van
Electra’s uitspraak.
Regel 928-937 Ἄμφω t/m λόγος
In deze regels blijkt dat Electra het belangrijk vindt wat anderen over
iemand zeggen.
62p
Beschrijf in eigen woorden drie opmerkingen van Electra in de regels
928-937 (Ἄμφω t/m λόγος) waaruit dit blijkt.
Regel 943-944 ὁ t/m χρόνον
Vergelijk deze regels met de volgende spreuk uit de Bijbel.
“Tob jezelf niet af om rijk te worden, zet dat plan opzij.
Zodra je op de rijkdom afvliegt, is die al verdwenen.
Hij krijgt vleugels, plotseling, en vliegt als een arend weg.”
Zowel in de regels 943-944 (ὁ t/m χρόνον) als in de spreuk uit de Bijbel
wordt de metafoor van het vliegen gebruikt.
72p
a. Welke andere metafoor, die ontbreekt in de spreuk uit de Bijbel, wordt
in de regels 943-944 (ὁ t/m χρόνον) gebruikt? Beantwoord de vraag in
het Nederlands.
b. Welk element dat ontbreekt in de spreuk uit de Bijbel, maakt dat
de uitspraak van Electra een minder algemene strekking heeft?
Beantwoord de vraag in het Nederlands.
Regel 945-946 Ἃ t/m αἰνίξομαι
In deze regels komt het stilistisch middel paradox voor.
82p
Citeer het desbetreffende Griekse tekstelement en leg de paradox uit.
Regel 947 Ὕβριζες
93p
a. Beschrijf in eigen woorden van welke twee omstandigheden Aegisthus
hierbij volgens Electra gebruikmaakte. Baseer je antwoord op de
regels 945-951 (Ἃ t/m μόνον).
b. Verklaar de aspectswaarde van Ὕβριζες.
Regel 948-949 Ἀλλ᾽ t/m τρόπου
Op grond van deze opmerking kan geconcludeerd worden dat Electra
zichzelf niet als getrouwde vrouw beschouwt.
102p
a. Beschrijf in eigen woorden een argument voor deze conclusie. Baseer
je antwoord op het voorafgaande (vanaf Ἡ regel 941).
b. Beschrijf in eigen woorden de gebeurtenis aan het einde van de
tragedie Electra van Euripides die dezelfde conclusie veronderstelt.
Regel 914-951 Ἀπώλεσάς t/m μόνον
De toespraak van Electra in deze regels zou in de volgende drie delen
ingedeeld kunnen worden:
− begindeel: de verkeerde daden van Aegisthus;
− middendeel: Aegisthus’ verkeerde inschatting van zijn positie in de
relatie met Clytaemestra;
− slotdeel: Aegisthus’ verkeerde inschatting van zijn eigen positie in het
algemeen.
112p
a. Noteer het nummer van de regel waarmee het hierboven bedoelde
middendeel begint.
b. Noteer het nummer van de regel waarmee het hierboven bedoelde
slotdeel begint.

opgave 2Tekst 2 Electra beschuldigt Clytaemestra

Regel 1057 Καὶ νῦν γέ φημι κοὐκ ἀπαρνοῦμαι
121p
Beschrijf in eigen woorden wat Clytaemestra met deze woorden concreet
tegen Electra wil zeggen. Baseer je antwoord op het voorafgaande.
Regel 1065 ἁρπασθεῖσ᾽
Kennelijk gaat Electra ervan uit dat Helena ontvoerd was naar Troje. Aan
het einde van de tragedie Electra van Euripides wordt een afwijkende
versie van dit verhaal verteld.
131p
Beschrijf in eigen woorden die andere versie. Baseer je antwoord op de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 1065-1066 Ἡ t/m διώλεσας
141p
Citeer het Griekse woord uit deze regels waaruit blijkt dat Helena door
Electra niet als slachtoffer wordt voorgesteld.
Regel 1068 οὐ γάρ < σ᾽ > ὡς ἔγωγ᾽ ἴσασιν εὖ
Hiervan worden in de regels 1069-1079 (Ἥτις t/m μολεῖν) twee
voorbeelden gegeven.
152p
Beschrijf deze twee voorbeelden in eigen woorden.
In de Odyssee vertelt Nestor over Aegisthus:
“Want terwijl wij in Troje hard bezig waren met vechten,
zat hij daar rustig in ‘t hart van het paardenvoedende Argos
met zijn betoverend woord Agamemnons vrouw te verleiden.
Eerst nog wees die zijn schandelijk plan van de hand,
Klytaimnestra, edele vrouw, want daar had ze verstand en
inzicht genoeg voor.”
163p
a. Beschrijf in eigen woorden een opmerking van Electra in de
regels 1060-1064 (Λέγοιμ᾽ t/m ἀξίω) waarmee de woorden van Nestor
uit bovenstaand citaat niet overeenkomen.
Deze woorden van Nestor komen in twee opzichten ook niet overeen met
Electra’s voorstelling van zaken in de regels 1065-1071 (Ἡ t/m κόμης).
b. Leg dit uit en ga daarbij op de inhoud van beide teksten in.
Regel 1070-1073 νέον t/m κακήν
In deze regels komt een γνώμη voor.
172p
a. Beschrijf de inhoud van deze γνώμη in eigen woorden.
b. Herschrijf in eigen woorden de inhoud van de regels 1070-1073 (νέον
t/m κακήν) in de vorm van een geldig syllogisme, waarvan de onder a.
bedoelde γνώμη de premisse maior vormt. Noteer alleen de premisse
minor en de conclusie van het syllogisme.
Regel 1080 Καίτοι καλῶς γε σωφρονεῖν παρεῖχέ σοι
Voor deze bewering worden in de regels 1081-1085 (ἄνδρ᾽ t/m ἔχει) twee
redenen gegeven.
182p
Beschrijf deze twee redenen in eigen woorden.
Regel 1088 πόσιν
192p
Wordt met πόσιν dezelfde persoon bedoeld als met πόσις in regel 1091?
Licht je antwoord toe en betrek de context van beide woorden in je
antwoord.
Regel 1090 τἀλλότρια
201p
Beschrijf in eigen woorden wat in deze context concreet met τἀλλότρια
bedoeld wordt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Regel 1094-1095 ἀποκτενῶ σ᾽ ἐγὼ καὶ παῖς Ὀρέστης
Het publiek komt in de loop van deze tragedie te weten dat enerzijds de
moord op Aegisthus en anderzijds de moord op Clytaemestra voltrokken
is.
212p
a. Beschrijf in eigen woorden de manier waarop het publiek te weten komt
dat de moord op Aegisthus voltrokken is. Baseer je antwoord op de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b. Beschrijf in eigen woorden de manier waarop het publiek te weten komt
dat de moord op Clytaemestra voltrokken is. Baseer je antwoord op de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 1091-1096 κοὔτ᾽ t/m ἔνδικα
In deze regels geeft Electra een oordeel over haar eigen leven.
221p
Beschrijf dit oordeel in eigen woorden.

opgave 3Tekst 3 De vrouwen van Troje zijn na de inname van de stad als slavinnen door

2338p
Bestudeer Tekst 3 met de inleiding en de aantekeningen.
38p Vertaal de regels 1269 t/m 1286 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.