bronnen

Eindexamen geschiedenis vwo 2001, tijdvak 2

bij dit examen

Verderop in dit examen bij vraag 10 bevindt zich een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd
om deze opdracht te kunnen uitvoeren.

opgave 1Duitsland en Europa, 1945–2000

De dag van de capitulatie, 8 mei 1945, wordt in Duitsland Stunde Null, het ’Uur nul’,
genoemd om uitdrukking te geven aan het nieuwe begin dat moest worden gemaakt.
12p
Noem een reden op politiek en een reden op economisch terrein waarom in mei 1945 een
nieuw begin nodig was.
Gebruik bron 1.
In deze tekst komen kenmerken van het mentale klimaat in Duitsland vlak na Stunde Null
naar voren.
22p
Geef aan de hand van het lied twee van die kenmerken weer.
In de jaren vijftig werd de Bondsrepubliek lid van de Europese Gemeenschap voor Kolen
en Staal (EGKS).
34p
Toon aan dat dit lidmaatschap zowel op politiek als op economisch gebied belangrijke
gevolgen had voor de acceptatie van de Bondsrepubliek in Europa.
Kurt Schumacher, de leider van de SPD, zei in 1952 in een interview: „De Duitse eenheid
staat naar de mening van de sociaal-democraten voorop en is belangrijker voor het
herstellen van de vrede en de nieuwe relaties tussen de staten dan iedere vorm van
integratie met andere landen”.
44p
A Maak duidelijk tegen welk beleid Schumacher zich hier afzet.
B Beredeneer dat deze uitspraak van Schumacher niet bijdroeg aan het vertrouwen van
de West-Europese landen in de Bondsrepubliek.
Gebruik bron 2.
De gebeurtenis die in de kroniek beschreven wordt, betekent voor het regime in de DDR
een belangrijke verandering in de relatie met de Sovjetunie.
54p
A Toon dit met één argument aan.
B Maak aannemelijk welke concrete gebeurtenis in de Duitse geschiedenis door de
samenstellers van de kroniek als bewijs voor het gevaar van de NAVO-politiek in de jaren
vijftig kan worden genoemd.
Gebruik bron 3.
64p
A Toon aan dat er in de buitenlandse politiek van Brandt sprake is van zowel continuïteit
als van discontinuïteit ten opzichte van de buitenlandse politiek van Adenauer.
B Verklaar het wantrouwen dat uit de vraag van de interviewer spreekt.
Gebruik bron 4.
Deze foto toont een protestdemonstratie in Bonn vóór de Bondsdagverkiezingen in 1972.
72p
Maak aan de hand van de bron aannemelijk welk persoonlijk motief de demonstranten
tot hun protest heeft gedreven.
Volgens een Nederlands historicus voltooide Helmut Schmidt de emancipatie van de
Bondsrepubliek in de buitenlandse politiek die was ingezet door Adenauer en Brandt.
84p
Leg deze uitspraak met telkens één voorbeeld uit de regeerperiode van elk van de drie
genoemde bondskanseliers uit.
Gebruik bron 5.
In de prent legt de tekenaar een verband tussen het Duitse verleden vanaf 1945 en de
gebeurtenissen van 1989.
94p
A Leg uit welke relatie de tekenaar legt en hoe hij zijn visie vormgeeft.
B Maak duidelijk waarom deze prent al vrij snel door de gebeurtenissen is achterhaald.
1015p
Lees de onderstaande inleiding en schrijf dan, volgens de instructies, een samenhangend
historisch betoog onder de titel ’De positie van de Bondsrepubliek in Europa voor en na
de hereniging’.
Inleiding
In 1990 kwam er een einde aan de Duitse deling. Welke invloed had dit op de plaats van
de Bondsrepubliek in Europa? In de internationale betrekkingen is stabiliteit in en tussen
de landen belangrijk. In verband met de Bondsrepubliek worden veelal drie aspecten van
die stabiliteit onderscheiden: de stabiliteit van de bondgenootschappen, de stabiliteit van
de relatie met de buren in het oosten en de interne stabiliteit van de Duitse maatschappij.
Om tot een goed betoog te komen neem je het jaar 1969, het begin van een nieuwe
periode met bondskanselier Brandt, als uitgangspunt. Daarna beschrijf je vanuit 1991 de
tussenliggende periode. Je rondt je betoog af met een kleine beschrijving van de nieuwe
situatie vlak na de hereniging.
Instructies
Schrijf een samenhangend historisch betoog waarin je kort na de hereniging terugblikt op
de geschiedenis van de Bondsrepubliek en een vergelijking maakt tussen de positie van
de Bondsrepubliek in Europa vanaf 1969 en de positie van de Bondsrepubliek in 1991 en
volgende jaren.
Neem voor de structuur van je betoog de titel en de cursief gedrukte kopjes over.
I. De Bondsrepubliek in 1969
Bondgenootschappen
A Geef met behulp van twee voorbeelden aan welke plaats de Bondsrepubliek innam
binnen de westerse bondgenootschappen in 1969.
Buurlanden in het oosten
Tussen 1970 en 1991 heeft de Bondsrepubliek een eigen relatie opgebouwd met de DDR
en de Sovjetunie.
B Leg uit hoe de verhouding met het Oostblok rond 1969 was. Doe dat door:
• een belemmering te noemen voor een verbetering van de verhouding tussen de
Bondsrepubliek en de DDR;
• een belemmering te noemen voor een verbetering van de verhouding tussen de
Bondsrepubliek en de Sovjetunie.
Interne stabiliteit
C Geef kort de mate van stabiliteit rond 1969 van de parlementaire democratie in de
Bondsrepubliek ten opzichte van West-Europa aan.
II. De Bondsrepubliek tot 1991
Bondgenootschappen
D Geef aan welke verandering er heeft plaatsgevonden ten aanzien van de plaats van de
Bondsrepubliek in Europa in de periode 1969–1991.
Buurlanden in het oosten
Tussen 1969 en 1991 veranderde de verhouding tussen de Bondsrepubliek en de DDR en
tussen de Bondsrepubliek en de Sovjetunie.
E Toon dit met telkens een concreet voorbeeld aan.
Interne stabiliteit
F Leg uit in hoeverre de stabiliteit van de parlementaire democratie van de
Bondsrepubliek in de periode 1969–1991 wel of niet bedreigd is.
III. Conclusie: De positie van de Bondsrepubliek na de hereniging
G Geef kort weer voor welke problemen de Bondsrepubliek staat sinds de eenwording in
1991. Doe dat door aan te geven welke verandering zou kunnen ontstaan door de
hereniging ten aanzien van elk van de drie aspecten die je hebt onderzocht.

opgave 2Nederland en Indonesië. Vier eeuwen contact en

beïnvloeding
De VOC streefde er in het algemeen niet naar gebieden in Indonesië te bezetten, maar
deed dit op de Molukken wèl.
112p
Leg uit waarom op de Molukken voor deze andere aanpak werd gekozen.
In de zeventiende eeuw sloten de VOC en Indonesische vorsten overeenkomsten met
elkaar, maar daarbij hadden zij verschillende doelstellingen voor ogen.
124p
A Noem twee van die doelstellingen, één voor de Indonesische vorsten en één voor de
VOC.
B Leg uit welk onbedoeld nadelig gevolg zulke verdragen soms hadden voor de VOC.
Bij de invoering van het Cultuurstelsel merkte een koloniaal bestuurder op: „Op zulk een
wijze zijn wij geen Residenten meer, maar worden boeren”.
133p
Leg uit:
• tegen welk onderdeel van het Cultuurstelsel de resident zich hier verzette;
• wat de achtergrond van het verzet van de resident was;
• waarom het gouvernement toch vasthield aan invoering van dit onderdeel.
Gebruik bron 6.
Deze foto werd door het koloniale gouvernement aan alle residenten verstrekt.
143p
Leg uit waarom de op de foto weergegeven verhouding kenmerkend is voor de koloniale
bestuursstructuur en verklaar waarom het gouvernement deze foto onder de residenten
verspreid heeft.
In het midden van de negentiende eeuw bestond er onder Nederlandse liberalen kritiek
op de Nederlandse koloniale politiek in Indonesië.
154p
Leg uit dat deze kritiek samenhing met de liberale ideeën maar ook met de belangen van
een deel van de liberale burgerij.
Voor veel Javaanse boeren die suikerriet verbouwden, betekende de afschaffing van het
Cultuurstelsel aanvankelijk een verslechtering van hun positie.
162p
Noem een direct gevolg van de afschaffing van het Cultuurstelsel en leg uit waardoor dit
leidde tot deze positieverslechtering.
Gebruik bron 7.
Aan deze bron kunnen twee conclusies verbonden worden:
• deze bron vormt een treffende illustratie van de koloniale verhoudingen in de periode
1870–1900;
• deze bron is kenmerkend voor de arbeidsverhoudingen in de periode 1870–1900 in Deli
(Sumatra).
174p
Licht elke conclusie toe. Doe dat door:
• een kenmerk te noemen van de koloniale verhoudingen in de periode 1870–1900 en aan
te geven hoe dit in de bron naar voren komt;
• een kenmerk te noemen van de arbeidsverhoudingen in 1870–1900 in Deli en aan te
geven hoe dit in de bron naar voren komt.
Ondanks de kritiek op de koelieordonnantie bleef deze nog tot in de jaren dertig van
kracht.
182p
Geef hiervoor een verklaring.
Gebruik bron 8.
H.Th. Fischer ziet twee belemmeringen voor het bereiken van het hoofddoel van het
zendingsonderwijs in Indonesië.
192p
Noem dat hoofddoel en geef vervolgens aan welke belemmering Fischer onderscheidt.
Gebruik de bronnen 8 en 9.
Stel: je gebruikt bron 8 vanaf regel 18 en bron 9 bij een onderzoek naar de manier waarop
zowel missie als zending omgingen met de cultuur van verschillende Indonesische volken.
Je komt tot de conclusie dat zowel missie als zending wilden aansluiten bij de inheemse
cultuur.
204p
Beredeneer welk van beide bronnen meer en welk van beide bronnen minder bruikbaar is
om deze conclusie te ondersteunen.
212p
Leg uit welke invloed de onderwijspolitiek van het gouvernement had op het opkomend
Indonesisch nationalisme.
Gebruik bron 10.
224p
Enerzijds is in het personeelsbeleid van de Nederlandsch-Indische spoorwegen de
driedeling in de Indonesische samenleving te herkennen, maar anderzijds wijkt zij
daarvan af.
A Geef van beide een voorbeeld.
B Geef een verklaring voor de beschreven verandering in het personeelsbeleid.
Gebruik bron 11.
In dit fragment geeft Soekarno een gekleurde weergave van zowel het Nederlands
koloniaal bestuur als zijn verhouding tot het Japanse militaire gezag.
234p
Toon dit aan de hand van twee voorbeelden uit de tekst aan.
Gebruik bron 11.
In deze bron kan bevestiging gevonden worden voor de volgende drie visies op de rol van
Soekarno:
• Soekarno is een collaborateur, die heult met de Japanse bezetter;
• Soekarno is een opportunist (iemand die gebruik maakt van elke situatie om zijn doel te
bereiken, ongeacht de middelen die daarvoor nodig zijn);
• Soekarno is een held die veel heeft bijgedragen aan de Indonesische
onafhankelijkheidsstrijd.
243p
Ontleen voor elk van de drie visies een argument aan de bron.
In de kwestie Nieuw-Guinea beschuldigden Indonesië en Nederland elkaar van
252p
kolonialisme.
Geef vanuit elk van beide gezichtspunten een argument voor deze beschuldiging.