Eindexamen economie vwo 2022, tijdvak 1

Bepaal met behulp van een berekening of het doel van uitgeverij Amador

wordt bereikt.

Verklaar op basis van de vraagvergelijking(en) of beide spellen

complementaire of substitueerbare goederen zijn.

Uitgeverij Amador overweegt (op basis van de cijfers van de analist) een

agressievere aanpak door de introductieprijs met 10% te verlagen.

Badlands dreigt te reageren met eenzelfde prijsverlaging. De analist

brengt de gevolgen in kaart (figuur 1).

Toelichting: een indexcijfer van 92,5 betekent een omzetdaling van 7,5%

ten opzichte van de uitgangssituatie zonder prijsverlagingen.

Toon met een berekening aan dat het getal bij x in figuur 1 gelijk is aan

afgerond 103,8.

Volgens de analist is de uitgangssituatie (waarbij beide spelers geen

prijsverlaging doorvoeren) niet realistisch en zij stelt op basis van figuur 1

het volgende: “De dreiging van Badlands is geloofwaardig, waardoor er

een suboptimale situatie ontstaat en Amador dus hoe dan ook een lagere

omzet kan verwachten dan in de uitgangssituatie.”

Leg de stelling van de analist uit. Motiveer het antwoord met behulp van

relevante getallen uit figuur 1.

De analist kijkt naar het toekomstig prijsbeleid van Amador en houdt

Badlands verder buiten beschouwing. Zij adviseert een vorm van

prijsdiscriminatie toe te passen: “Door het langdurig spelen verandert de

betalingsbereidheid voor het spel, waardoor ook de vraaglijnen en

prijselasticiteiten bij een prijs van € 12 veranderen. Ik adviseer daarom,

op basis van tabel 1, om de startprijs met 10% te verlagen en na een jaar

spelen deze verlaging voor het vervolgabonnement af te schaffen.

Hierdoor zal de omzet van Amador toenemen”.

* Voorbeeld: de groep spelers die 6 maanden het spel hebben gespeeld.

Leg uit dat de waarden van de prijselasticiteiten uit tabel 1 het advies van

de analist ondersteunen.

Leg uit dat er bij de aankoop van een eigen huis met een hypothecaire

lening sprake is van ruilen over de tijd.

Beau oriënteert zich op de kredietverstrekking van de banken BNA en

GNI. Tabellen 1 en 2 tonen de gevonden informatie. Daarin staan de

hypotheekrentes, gebaseerd op de H/A-verhouding:

het bedrag van de hypotheeklening

H/A-verhouding =

de aankoopsom van de woning

Toelichting: een rentevaste periode is een periode waarin de rente niet

wordt gewijzigd.

Uit de tabellen blijkt dat de hypotheekrente stijgt naarmate de

H/A-verhouding stijgt en naarmate de rentevaste periode langer is.

Leg uit waarom de hypotheekrente stijgt bij een toenemende H/A-

verhouding.

Leg uit waarom het risico op inflatie leidt tot een positief verband tussen

de rentevaste periode en de hypotheekrente.

Beau twijfelt over de rentevaste periode die ze zal kiezen. In een

economische analyse eind 2019 leest ze over twee economische

ontwikkelingen die invloed hebben op de toekomstige hypotheekrente:

i. de hoogconjunctuur in Nederland zal de komende jaren aanhouden.

ii. pensioenfondsen en buitenlandse banken zullen vanaf volgend jaar

ook hypotheken gaan aanbieden.

Leg bij elk van beide ontwikkelingen uit of daarbij een rentevaste periode

van 1 jaar verstandiger is dan een rentevaste periode van 10 jaar.

Leg beide stellingen uit. Motiveer het antwoord met behulp van relevante

getallen uit tabel 1.

Momenteel importeert de VU 90% van het binnenlandse vraagoverschot

naar batterijen (in mobiele telefoons) uit Cinai. De overheid van de VU wil

de eigen economie minder afhankelijk maken van Cinai en stelt een

importheffing voor op batterijen uit Cinai van VU$ 60 per batterij in 2021.

Om de gevolgen van de protectionistische maatregel te kunnen

doorrekenen, maakt de overheid gebruik van een model (zie tabel 2). In

het model wordt aangenomen dat andere landen hun productie van

batterijen niet kunnen verhogen en de wereldmarktprijs onveranderd blijft.

De overheid van de VU verwacht door de invoering van de importheffing

in 2021 dat de VU geen batterijen meer uit Cinai zal importeren en dat het

saldo lopende rekening van de VU met Cinai zal verbeteren.

Toon met behulp van een berekening aan dat VU na invoering van de

importheffing geen batterijen uit Cinai zal importeren.

Bereken met hoeveel miljard VU$ het saldo lopende rekening van de VU

met Cinai zal verbeteren als gevolg van de importheffing.

In hun reactie geven enkele economen twee beweringen over het saldo

lopende rekening van de VU:

i. “Cinai kan de importheffing op lange termijn door directe investeringen

in de VU volledig gaan omzeilen.

ii. Deze directe investeringen leiden ertoe dat het saldo lopende rekening

van de VU met Cinai enerzijds kan verslechteren, anderzijds kan

verbeteren.”

Leg beide beweringen van de economen uit.

De overheid van de VU heeft een financieringstekort en gaat ervan uit dat

door de importheffing het financieringstekort kan afnemen. De economen

menen dat protectionistische maatregelen tussen landen kunnen worden

opgevat als een sequentieel spel en dat het financieringstekort van de VU

juist kan oplopen.

Geef een verklaring voor de mening van de economen.

Verklaar met behulp van figuur 1 dat een lagere groei van de lonen kan

leiden tot een lagere groei van de arbeidsproductiviteit.

Verklaar met behulp van figuur 1 dat globalisering een negatieve invloed

kan hebben op de loonquote.

Van Nassau verwacht echter dat krapte op de arbeidsmarkt tijdens de

hoogconjunctuur in 2019 wel degelijk zal leiden tot een relatief sterkere

ontwikkeling van de lonen, waardoor de loonquote in 2019 wel zal stijgen.

Hij onderbouwt deze verwachting met gegevens uit tabel 1.

Bereken de procentuele stijging van de loonquote in 2019 ten opzichte

van 2018. Rond je antwoord af op een decimaal.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat werknemers met een flexibel

contract gemiddeld een relatief laag loon hebben ten opzichte van

werknemers met een vast contract. Op basis van dit onderzoek stelt

econoom Van Houtven dat de ontwikkeling van de loonquote afhangt van

de conjunctuur en de flexibele schil. De flexibele schil is het aantal

flexibele contracten in verhouding tot het aantal vaste arbeidscontracten.

Zij doet de volgende uitspraak: “De flexibele schil zorgt ervoor dat de

loongroei minder afneemt in een laagconjunctuur en minder toeneemt in

een hoogconjunctuur.” Dit is grafisch weergegeven in figuur 2.

Toelichting: De loongroei is de ontwikkeling van het gemiddeld

loonniveau. In de figuur wordt verondersteld dat de loongroei gelijk opgaat

met de conjunctuur

Leg uit dat de flexibele schil ervoor zorgt dat de loongroei minder afneemt

in een laagconjunctuur en minder toeneemt in een hoogconjunctuur.

Econoom Van Houtven meent bovendien dat tijdens een laagconjunctuur

de verhouding tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt verandert als

gevolg van loonstarheid: hierdoor zullen de lonen ook minder hard stijgen

als de conjunctuur weer aantrekt.

Onderbouw de mening van econoom Van Houtven.

Leg uit dat er een principaal-agent probleem is tussen verzekeraar en

verzekerden bij de uitvaartverzekering en leg uit hoe toezicht hierop door

DNB dit kan verminderen.

Mevrouw Sardjoe is 64 jaar en heeft besloten een uitvaartverzekering af

te sluiten bij Funus. Ze kiest voor een afkoopsom van € 6.000. De

gemiddelde levensverwachting is 84 jaar. Naar verwachting kost een

uitvaart over 20 jaar gemiddeld € 7.500. Funus moet van DNB rekenen

met een rente van 1,5% per jaar.

Bereken met welk bedrag de afkoopsom verhoogd moet worden om te

voldoen aan de vereiste dekkingsgraad.

Funus stelt dat de rente van 1,5% in eerste instantie leidt tot een lage

dekkingsgraad, maar op den duur weer voor een stijgende dekkingsgraad:

“Die rente is gebaseerd op de rente op staatsobligaties. Als gevolg van de

aanhoudend lage rente zijn de koersen van staatsobligaties die wij al in

bezit hebben, gestegen. Hierdoor kan de dekkingsgraad weer stijgen.”

Leg uit dat de koersen van staatsobligaties stijgen als gevolg van een

dalende rente.

Uit onderzoek blijkt dat de dekkingsgraad verhoogd kan worden door een

verhoging van de premie. De bevolking vergrijst en van ouderen is bekend

dat zij meer risico-avers zijn dan jongeren. DNB stelt: “De vraaglijn van

uitvaartverzekeringen zal daarom geleidelijk verschuiven, waardoor

Funus, zelfs bij een hogere premie, een hogere omzet kan behalen en zo

de dekkingsgraad verbetert.”

Beargumenteer de stelling van DNB.

Ondanks alle opties is het Funus niet gelukt om de financiële buffers te

verhogen om zelfstandig te kunnen blijven. Concurrent LADE wil het

totale polissenbestand en de beleggingen van Funus overnemen. LADE

heeft ruim voldoende vermogen om, inclusief de verzekeringspolissen van

Funus, te voldoen aan de vereiste dekkingsgraad. Ondanks de kosten van

de overname, kan dit een positief effect hebben op de winstgevendheid

van verzekeringspolissen van LADE na de overname.

Verklaar dat een overname van Funus door LADE een positief effect kan

hebben op de winstgevendheid van verzekeringspolissen van LADE na de

overname.

Leg de bewering van Daphne uit.

Ellen en Daphne discussiëren aan de hand van de gegevens of het

toepassen van prijsdiscriminatie mogelijk is. Daarin stellen zij het

volgende:

− Ellen zegt op basis van tabel 1 dat prijsdiscriminatie mogelijk is. Ze

wijst op het verschil in maximale betalingsbereidheid van de twee

groepen waardoor voor groep 2 een hogere prijs gerekend kan

worden.

− Daphne zegt dat prijsdiscriminatie niet mogelijk is omdat aan één van

de voorwaarden van prijsdiscriminatie niet is voldaan.

Geef voor beide stellingen een verklaring.

Ellen en Daphne zien af van prijsdiscriminatie en besluiten voor maximale

winst te gaan op basis van de collectieve vraag.

Toon met een berekening aan dat Bike Mobility maximale winst behaalt bij

een leasetarief van € 32,50 per maand.

Ellen en Daphne discussiëren verder over de prijs die ze willen hanteren

voor groep 1. Ellen stelt voor om de prijs voor groep 1 lager vast te stellen

dan de winstmaximaliserende prijs, om de kans te vergroten dat Bike

Mobility ook op de lange termijn winst kan behouden.

Verklaar het voorstel van Ellen.

Een gemeenteraadslid beweert: “Burgers in de gemeente klagen over het

grote aantal verwaarloosde fietsen dat maanden in fietsenrekken staat

zonder dat ze gebruikt worden. De gemeente moet daarom het initiatief

van Bike Mobility steunen.” Het gemeenteraadslid stelt dat de manier

waarop Bike Mobility werkt een prikkel inhoudt om negatieve externe

effecten te verminderen en daarmee de maatschappelijke kosten verlaagt.

Leg de stelling van het gemeenteraadslid uit.