bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2024, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
In de nieuwe Grondwet van 1848 werd de ministeriële
verantwoordelijkheid opgenomen.
Aan wie moeten ministers vanaf 1848 verantwoording afleggen?
A de rechters
B de regering
C het parlement
D het staatshoofd
Gebruik bron 1.
21p
Klassieke grondrechten zijn ervoor om burgers bescherming te bieden.
Een bewering:
Uit de bron blijkt dat het recht op vrijheid van onderwijs een klassiek
grondrecht is, omdat het recht de burgers bescherming biedt.
Geef met behulp van de bron aan dat de bewering juist is.
Gebruik bron 2.
32p
In de bron worden eisen gesteld om een maatschappelijk probleem op te
lossen.
Noem eerst de naam waaronder de discussie over dit probleem
bekend stond.
Geef daarna aan bij welke politieke stroming de eisen passen die in de
bron worden gesteld.
Gebruik bron 3.
41p
De tekening was te zien op de Nationale Tentoonstelling van
Vrouwenarbeid in Den Haag in 1898 die georganiseerd werd door
feministen.
Welke boodschap zullen de organisatoren van de tentoonstelling met
deze tekening duidelijk hebben willen maken?
A Vrouwen horen niet het werk van mannen te doen.
B Vrouwen moeten fatsoenlijk gekleed naar hun werk gaan.
C Vrouwen moeten hetzelfde werk kunnen doen als mannen.
D Vrouwen nemen steeds vaker het werk van mannen over.
52p
Hieronder staan drie omschrijvingen van drie politiek leiders in Nederland
in de periode 1848-1900:
1 Hij was de belangrijkste schrijver van de nieuwe Grondwet van 1848
die gebaseerd was op liberale ideeën.
2 Hij was een van de oprichters van de SDAP en zat ruim 25 jaar in de
Tweede Kamer voor deze partij.
3 Hij was priester en wilde ervoor zorgen dat katholieken niet langer als
tweederangs burgers werden gezien.
Geef per omschrijving aan om welke politiek leider het gaat.
Doe het zo:
Bij 1 hoort … (noem de naam van de politiek leider).
(enzovoort tot en met 3)

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 4.
61p
De herinnering gaat over vluchtelingen die tijdens de Eerste Wereldoorlog
naar Nederland kwamen.
Over welk jaar gaat deze herinnering? En uit welk land kwamen de
vluchtelingen?
A
B
C
D
jaar land 1914 België 1914 Duitsland 1918 België 1918 Duitsland
Gebruik bron 5.
72p
Op de poster is een tegenstelling te zien.
Leg uit welk doel de regering wilde bereiken met het afbeelden van de
tegenstelling.
Doe dit door:
− eerst beide kanten van de tegenstelling op de poster te noemen
− en daarna aan te geven welk doel de regering van Groot-Brittannië
met de poster wilde bereiken.
Gebruik bron 6.
81p
Een leerling maakt een werkstuk over het militarisme in Duitsland vóór de
Eerste Wereldoorlog. Hij wil deze bron uit 1917 gebruiken. De leerling
twijfelt echter aan de betrouwbaarheid van deze bron.
Geef een reden waarom de bron zorgt voor twijfel aan de
betrouwbaarheid.
92p
Bij de Pacificatie in 1917 werd de financiële gelijkstelling van het
bijzonder en openbaar onderwijs ingevoerd. Dat was een belangrijk doel
van een bepaalde politieke groep in Nederland. De socialisten kregen
tijdens de Pacificatie ook hun zin, maar behaalden een ander doel waar
ze jarenlang voor gestreden hadden.
Noem eerst een politieke groep die haar zin kreeg met de gelijkstelling
van het bijzonder en openbaar onderwijs.
Noem daarna het doel dat de socialisten behaalden.
Gebruik bron 7.
101p
Is de tekening gemaakt vóór of na 1917? Verklaar je antwoord.
Doe het zo:
De tekening is gemaakt … (kies uit: vóór / na) 1917, omdat … (geef
verklaring).

opgave 4Door de tijd heen

Gebruik bron 8.
111p
Welke kaart hoort bij de Eerste Wereldoorlog?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4

opgave 5Het Interbellum (1918-1939)

121p
Elzas-Lotharingen was in 1918 een gebied in Duitsland dat grensde aan
Frankrijk. In 1919 kregen 200.000 Duitstalige inwoners in
Elzas-Lotharingen het dwingende verzoek om het gebied te verlaten.
Franstalige inwoners konden gewoon in het gebied blijven wonen.
Geef een reden waarom de Duitstalige inwoners het verzoek kregen
om het gebied te verlaten.
Gebruik bron 9.
131p
Dit soort briefjes werd in 1923 door heel Duitsland opgehangen.
Naar aanleiding van welke gebeurtenis werd dit soort briefjes
opgehangen?
A de bezetting van het Ruhrgebied
B de invoering van het Dawesplan
C de mislukte staatsgreep van Hitler
D de oprichting van de Weimar Republiek
141p
Vanaf 1933 was Duitsland een totalitaire staat. In totalitaire staten maken
regeringen gebruik van propaganda. Ook in Duitsland maakte de regering
gebruik van propaganda.
Geef een reden waarom in een totalitaire staat regeringen
gebruikmaken van propaganda.
Gebruik bron 10.
152p
Een invulopdracht:
1 De rellen vonden plaats tijdens de … (bezetting / crisisjaren /
Hongerwinter).
2 De maatregel waartegen werd geprotesteerd was een onderdeel van
de … (aanpassingspolitiek / hervormingspolitiek /
neutraliteitspolitiek).
3 Deze politiek werd uitgevoerd door de regering van … (Colijn /
Kuyper / Mussert).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: bezetting / crisisjaren / Hongerwinter)
zin 2: … (kies uit: aanpassingspolitiek / hervormingspolitiek /
neutraliteitspolitiek)
zin 3: … (kies uit: Colijn / Kuyper / Mussert)
Gebruik bron 11.
162p
De bron past bij het stalinisme. Twee kenmerken van het stalinisme zijn
propaganda en indoctrinatie. In de bron is nog een ander kenmerk van het
stalinisme te herkennen.
Geef aan met een onderdeel van de bron welk ander kenmerk van het
stalinisme in de bron te herkennen is.
Doe het zo:
Een ander kenmerk van het stalinisme is … (noem een kenmerk).
Dat is te herkennen aan … (noem een onderdeel van de bron).
172p
Hieronder staan zes beweringen over de economie van de Sovjet-Unie
onder Stalin:
1 Bedrijven streefden ernaar om zoveel mogelijk winst te maken.
2 Boeren werden gedwongen om samen te werken op grote boerderijen.
3 De staat bepaalde hoeveel er geproduceerd moest worden.
4 Grote bedrijven waren privébezit.
5 Lonen en prijzen werden bepaald door de vrije markt.
6 Stalin liet vijfjarenplannen opstellen.
Welke drie beweringen over de economie van de Sovjet-Unie onder
Stalin zijn juist? Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 12.
182p
De tekening laat zien dat Hitler probeert om aan andere landen een
bepaald beeld van zichzelf over te brengen.
Welk beeld probeert Hitler volgens de tekening van zichzelf over te
brengen?
En waaruit blijkt dat het Hitler er volgens de tekening niet in slaagt om
andere landen te overtuigen?
Doe het zo:
Het beeld dat Hitler probeert over te brengen: …
Hitler slaagt er niet in om andere landen te overtuigen. Dat blijkt uit …
(gebruik de bron).
191p
In nazi-Duitsland werd een geheime politieorganisatie opgericht die als
taak had binnenlandse staatsvijanden op te sporen.
Noem de naam van deze organisatie.
Gebruik bron 13.
201p
De bron gaat over een gebeurtenis in de Duitse geschiedenis.
Noem de naam waaronder die gebeurtenis bekend staat.
211p
In 1938 had de Nederlandse regering plannen om het leger te
mobiliseren. Toen de uitkomst van de Conferentie van München bekend
werd, besloot de Nederlandse regering om niet met de mobilisatie verder
te gaan.
Geef aan waarom de uitkomst van de Conferentie van München een
reden was om niet verder te gaan met de mobilisatie.
Gebruik bron 14.
222p
Hieronder staan vier kenmerken van het nationaal-socialisme:
a Führerprincipe
b Heim ins Reich
c rassenleer
d vervolging van politieke tegenstanders
Geef per kenmerk aan welke foto daarbij hoort.
Let op! Er blijft één foto over.
Doe het zo:
Bij kenmerk a hoort foto … (vul nummer in).
(enzovoort tot en met kenmerk d)

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

231p
Het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) was opgericht om
nieuwsberichten te verspreiden. In 1940 nam de Duitse bezetter het
bestuur van het ANP over en bepaalde dat alle Joodse ambtenaren
moesten worden ontslagen. Tegenwoordig is dat ondenkbaar, omdat het
ontslag in strijd is met artikel 1 van de Grondwet.
Geef een reden waarom het ontslag tegenwoordig in strijd is met
artikel 1 uit de Grondwet.
Gebruik bron 15.
242p
Een invulopdracht:
1 Deze poster is gemaakt naar aanleiding van … (de aanval op Pearl
Harbor / de slag bij Stalingrad / operatie Barbarossa).
2 De Verenigde Staten voegden zich na deze gebeurtenis bij het
bondgenootschap van de … (As-mogendheden / Centralen /
Geallieerden).
3 Het land waar volgens de poster wraak op genomen moest worden
was …(de Sovjet-Unie / Duitsland / Japan).
4 De Amerikaanse overheid verspreidde dit soort posters om …
(de Amerikaanse bevolking bang te maken / de vijand bang te
maken / steun te krijgen voor de oorlog).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: de aanval op Pearl Harbor / de slag bij Stalingrad /
operatie Barbarossa)
zin 2:... (kies uit: As-mogendheden / Centralen / Geallieerden)
zin 3: … (kies uit: de Sovjet-Unie / Duitsland / Japan)
zin 4: … (kies uit: de Amerikaanse bevolking bang te maken / de vijand
bang te maken / steun te krijgen voor de oorlog)
251p
In 1942 richtte de Duitse bezetter het Nederlandse Arbeidsfront op, een
nationaal-socialistische vakbond die in de plaats kwam van de andere
vakbonden in Nederland. Aan het hoofd kwam een NSB’er te staan. Het
oprichten van het Nederlands Arbeidsfront past bij een kenmerk van het
nationaal-socialisme.
Welk kenmerk wordt bedoeld?
A censuur
B gelijkschakeling
C militarisme
D neutraliteit
262p
De Indonesische nationale vlag bestond al vóór de Tweede Wereldoorlog.
Het gebruik van die vlag werd door het Nederlandse bestuur verboden.
Alleen de Nederlandse vlag was toegestaan. Door een gebeurtenis in
1942 dachten veel Indonesiërs dat het gebruik van de vlag nu wel
mogelijk was.
Geef eerst een reden waarom door het Nederlandse bestuur het
gebruik van een Indonesische nationale vlag werd verboden.
Noem daarna de gebeurtenis uit 1942 waardoor veel Indonesiërs
dachten dat het gebruik van de vlag nu wel mogelijk was.
271p
In Nederland waren er tijdens de Duitse bezetting Joodse onderduikers.
Vanaf 1942 doken ook veel niet-Joodse mannen onder, omdat zij geen
gehoor wilden geven aan een maatregel van de Duitse bezetter.
Welke maatregel wordt bedoeld?
281p
Een beschrijving:
In 1943 werd een man die 1500 gulden had gestolen door Nederlandse
rechters veroordeeld tot een korte gevangenisstraf, zodat hij niet naar een
Duits gevangenenkamp hoefde. Achteraf vertelden de Nederlandse
rechters dat ze die beslissing hadden genomen, omdat ze de
omstandigheden in het gevangenenkamp te slecht vonden. Na deze
verklaring werden de rechters door de Duitse bezetter ontslagen.
Uit het ontslag van de rechters bleek dat in Nederland tijdens de Tweede
Wereldoorlog een einde kwam aan de rechtsstaat.
Waarom bleek uit het ontslag dat er een einde kwam aan de rechtsstaat?
A De rechterlijke macht werd niet gecontroleerd door de wetgevende
macht.
B De veroordeelde man kreeg geen eerlijke straf.
C Een persoon werd ten onrechte vastgezet.
D Er was geen sprake van onafhankelijke rechtspraak.
Gebruik bron 16.
292p
Hieronder staan drie verschillende soorten houdingen van Nederlanders
tijdens de Tweede Wereldoorlog:
− aanpassing
− collaboratie
− verzet
Geef per houding aan welke herinnering daarbij past. Let op! Er blijft
één herinnering over.
Doe het zo:
Aanpassing past bij herinnering … (vul nummer in).
Collaboratie past bij herinnering … (vul nummer in).
Verzet past bij herinnering … (vul nummer in).
Gebruik bron 17.
301p
De bron gaat over een invasie tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Noem de naam van deze invasie.
312p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met Nederland
tijdens de Tweede Wereldoorlog:
1 De Nederlandse regering en het Koninklijk Huis vluchten naar
Groot-Brittannië.
2 Duizenden personeelsleden van de Nederlandse Spoorwegen leggen
het werk neer om operatie Market Garden te ondersteunen.
3 In Amsterdam vinden de eerste razzia’s van Nederland plaats.
4 Nederlandse soldaten vechten mee in het Duitse leger tijdens de
Slag bij Stalingrad.
5 Vrouwen die een relatie hebben gehad met Duitse soldaten, worden
in het openbaar vernederd door ze kaal te scheren.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst..., dan..., daarna..., vervolgens... en ten slotte... (vul nummers
in).

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

321p
In 1947 zette Nederland het leger in de kolonie Indonesië in om politieke
belangen te verdedigen, maar ook om economische belangen te
verdedigen.
Geef een voorbeeld van een economisch belang dat Nederland wilde
verdedigen.
331p
Op de inzet van het Nederlandse leger in 1947 in Indonesië kwam veel
internationale kritiek.
Van wie kwam die internationale kritiek voornamelijk?
A van de EGKS en van de NAVO
B van de EGKS en van de Verenigde Naties
C van de Verenigde Naties en van de NAVO
D van de Verenigde Naties en van de Verenigde Staten
341p
In 1949 werd Indonesië door Nederland officieel erkend als onafhankelijk
land en komt de macht in het land bij de Indonesische regering te liggen.
Welk begrip wordt in Nederland voor deze gebeurtenis gebruikt?
A capitulatie
B democratisering
C politionele actie
D soevereiniteitsoverdracht
Gebruik bron 18.
352p
Het Marshallplan had naast een economisch doel ook een politiek doel. In
de poster zijn beide doelen te herkennen.
Geef aan met behulp van de bron welk economisch doel en welk
politiek doel in de poster te herkennen zijn.
Doe het zo:
economisch doel: …
Het economische doel is te herkennen aan … (noem een onderdeel van
de bron).
politiek doel: …
Het politieke doel is te herkennen aan … (noem een onderdeel van de
bron).
362p
In de jaren 50 vond de opkomst van de televisie plaats. De leiders van de
confessionele zuilen zagen de televisie eerst als een bedreiging voor de
verzuiling. Uiteindelijk besloten de leiders toch om zelf
televisie-uitzendingen te laten maken.
Leg uit waarom de leiders van de confessionele zuilen van gedachten
zijn veranderd.
Doe dit door:
− eerst een reden te geven waarom de leiders van de confessionele
zuilen dachten dat de televisie een bedreiging was voor de verzuiling
− en daarna een verklaring te geven waarom de leiders toch besloten
om zelf televisie-uitzendingen te laten maken.
Gebruik bron 19.
372p
Uit de bron blijkt dat hulp werd verwacht uit het Westen. Die hulp is niet
gekomen.
Leg uit waarom er geen hulp uit het Westen is gekomen.
Doe dit door:
− eerst aan te geven over welke gebeurtenis de herinneringen gaan
− en daarna een politieke verklaring te geven waarom er geen hulp uit
het Westen is gekomen.
381p
In 1963 werd een directe communicatielijn aangelegd tussen de leider van
de Sovjet-Unie en de president van de Verenigde Staten. De aanleiding
voor de aanleg was een gebeurtenis die het jaar daarvoor had
plaatsgevonden. Door die gebeurtenis was bijna een kernoorlog
uitgebroken.
Welke gebeurtenis was de aanleiding voor de aanleg van de directe
communicatielijn?
A de Blokkade van Berlijn
B de Cubacrisis
C de Praagse Lente
D de stichting van de DDR
Gebruik bron 20.
392p
In de twintigste eeuw was er sprake van een Eerste en een Tweede
Feministische Golf.
Geef eerst een reden waarom de oproep op de poster mogelijk werd
gemaakt dankzij de Eerste Feministische Golf.
Geef daarna een reden waarom de poster past bij de doelen van de
Tweede Feministische Golf.
Doe het zo:
De oproep op de poster is mogelijk gemaakt dankzij de Eerste
Feministische Golf, omdat … (geef een reden).
De poster past bij de doelen van de Tweede Feministische Golf, omdat …
(geef een reden).
Gebruik bron 21.
402p
Hieronder staan zes begrippen die te maken hebben met de Koude
Oorlog:
1 Blokkade van Berlijn
2 containment
3 Glasnost
4 IJzeren Gordijn
5 Perestrojka
6 wapenwedloop
Welke drie begrippen zijn te herkennen in de bron? Schrijf alleen de
nummers op.

opgave 8De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

411p
De overheid ging in de jaren 90 regelmatig in overleg met de vakbonden
en werkgevers over het beperken van het stijgen van de lonen.
Welk begrip past bij deze manier van overleggen?
A individualisering
B poldermodel
C secularisatie
D verzorgingsstaat
Gebruik bron 22.
421p
Wat is de naam van het Nederlandse staatshoofd dat deze troonrede
heeft uitgesproken?
Gebruik bron 23.
431p
Over welke gebeurtenis gaat de herinnering?
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 9Door de tijd heen

Gebruik bron 24.
442p
Zet de fragmenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens … en ten slotte... (vul nummers
in).
Gebruik bron 25.
452p
Hieronder staan vier periodes:
a 1919-1939
b 1940-1945
c 1946-1991
d 1992-2020
Geef per poster aan welke periode daarbij hoort.
Let op! Een periode mag meer dan één keer worden gebruikt.
Doe het zo:
Poster 1 hoort bij periode … (vul letter in).
(enzovoort tot en met poster 4)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.