bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2023, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

Gebruik bron 1.
11p
Iemand beweert dat de wet die Thorbecke al in 1844 wilde invoeren, past
bij de nieuwe Grondwet van 1848.
Is deze bewering juist?
A Ja, want Thorbecke geeft aan dat hij algemeen kiesrecht wil invoeren.
B Ja, want Thorbecke geeft aan dat hij censuskiesrecht wil invoeren.
C Nee, want Thorbecke geeft aan dat hij algemeen kiesrecht wil
invoeren.
D Nee, want Thorbecke geeft aan dat hij censuskiesrecht wil invoeren.
21p
In de nieuwe Grondwet van 1848 staat dat iedere wet ondertekend moet
worden door de koning en de betrokken minister(s).
Geef een reden waarom ook een minister een handtekening moet
zetten.
31p
De rooms-katholieke kerk kondigde in 1853 aan dat de paus, na bijna 300
jaar, weer bisschoppen zou gaan benoemen in Nederland. Een bisschop
is een belangrijke rooms-katholieke geestelijke. De kerk maakte met het
benoemen van bisschoppen gebruik van een klassiek grondrecht.
Welk klassiek grondrecht wordt bedoeld?
42p
Aan het eind van de negentiende eeuw doen wetenschappers onderzoek
in Indonesië naar olie, koper, kolen en andere grondstoffen. Dit onderzoek
doen zij in opdracht van de Nederlandse overheid.
Leg uit dat dit onderzoek in de kolonie Indonesië goed past bij het
modern imperialisme.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat modern imperialisme inhoudt
− en daarna aan te geven waarom dit onderzoek goed past bij modern
imperialisme.
52p
Een Tweede Kamerlid heeft in 1886 twee verzoeken. Hij vraagt eerst aan
een minister om naar de Tweede Kamer te komen om vragen te
beantwoorden over de werkomstandigheden van fabrieksarbeiders. Maar
hij wil ook dat de Tweede Kamer zélf een onderzoek instelt naar de
werkomstandigheden van deze arbeiders.
Hieronder staan vijf rechten van de Tweede Kamer:
1 amendement
2 budget
3 enquête
4 initiatief
5 interpellatie
Welke twee rechten horen bij de verzoeken van het Kamerlid? Schrijf
alleen de nummers op.
61p
Een ander Kamerlid wil dat stakende arbeiders gewoon hun loon
uitbetaald krijgen. Het Kamerlid vindt dat de regering daarvoor moet
zorgen. Ook eist hij dat er meer sociale wetten komen.
De eisen van dit Kamerlid passen bij de uitgangspunten van een groep.
Welke groep wordt bedoeld?
A feministen
B liberalen
C protestanten
D socialisten
Gebruik bron 2.
71p
In de prent is een boodschap te herkennen.
Welke boodschap wil de tekenaar duidelijk maken?

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 3.
82p
De briefkaart bevat een propagandaboodschap over Duitsland tijdens de
Eerste Wereldoorlog.
Leg uit, met behulp van een onderdeel van de bron, welke
propagandaboodschap te herkennen is.
Doe het zo:
De propagandaboodschap is … (noem de propagandaboodschap).
Dat blijkt uit … (noem een onderdeel van de bron).
Gebruik bron 4.
91p
Uit welk land komen de mensen die in de bron zijn beschreven?
Gebruik bron 5.
102p
De genummerde landen op de kaart horen bij bondgenootschappen
tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Geef aan bij welk bondgenootschap de landen horen.
Doe het zo:
Bij de Centralen horen … (vul nummers in).
Bij de Geallieerden horen … (vul nummers in).
Gebruik bron 6.
112p
Stel: er is tijdens de Eerste Wereldoorlog discussie over publicatie van
deze foto in een Duitse krant. Iemand zegt dat de foto gebruikt kan
worden als propaganda voor het Duitse leger. Iemand anders zegt dat de
foto juist niet gebruikt kan worden als propaganda voor het Duitse leger.
Geef voor beide meningen een argument.
Doe het zo:
De foto kan gebruikt worden als propaganda, omdat …
De foto kan juist niet gebruikt worden als propaganda, omdat …
122p
Een invulopdracht over de Pacificatie van 1917. Bij de Pacificatie van
1917 bereiken verschillende politieke groepen hun belangrijkste doel.
1 De confessionelen bereiken … (algemeen mannenkiesrecht / betere
sociale wetgeving / financiële gelijkstelling onderwijs).
2 De socialisten bereiken … (algemeen mannenkiesrecht /
censuskiesrecht / financiële gelijkstelling onderwijs).
3 Ook wordt bij de Pacificatie het … (censuskiesrecht /
districtenstelsel / stelsel van evenredige vertegenwoordiging)
ingevoerd.
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1 = … (kies uit: algemeen mannenkiesrecht / betere sociale wetgeving
/ financiële gelijkstelling onderwijs)
zin 2 = … (kies uit: algemeen mannenkiesrecht / censuskiesrecht /
financiële gelijkstelling onderwijs)
zin 3 = … (kies uit: censuskiesrecht / districtenstelsel / stelsel van
evenredige vertegenwoordiging).

opgave 4Door de tijd heen

Gebruik bron 7.
131p
Zet de vier afbeeldingen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 5Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 8.
141p
Welk begrip past bij de bron?
A dictatuur
B individualisering
C neutraliteit
D verzuiling
Gebruik bron 9.
152p
Leg uit, met behulp van een onderdeel van de bron, of het volgens de
tekenaar waarschijnlijk is dat het doel van de Volkenbond wordt bereikt.
Doe het zo:
Het doel van de Volkenbond is …
Dat doel wordt waarschijnlijk … (kies uit: wel / niet) bereikt, want uit de
bron blijkt dat … (noem een onderdeel van de bron).
162p
Hitler gebruikte complottheorieën om meer aanhangers te krijgen. Een
van de complottheorieën die Hitler gebruikte was de dolkstootlegende.
Beschrijf eerst wat de dolkstootlegende inhield en geef daarna een
verklaring waarom veel ex-soldaten in deze theorie geloofden.
Doe het zo:
De dolkstootlegende hield in …
Veel ex-soldaten geloofden in deze theorie, omdat …
172p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met Duitsland in
de periode 1920-1929:
1 Door de enorme inflatie moeten mensen brood kopen met een grote
stapel bankbiljetten.
2 Duitsland wordt lid van de Volkenbond.
3 Het Ruhrgebied wordt bezet.
4 Het vertrouwen in de Duitse economie neemt toe.
5 Hitler probeert een staatsgreep te plegen.
In 1924 werd het Dawesplan ingevoerd.
Geef per gebeurtenis aan of die vóór of na de invoering van het
Dawesplan heeft plaatsgevonden.
Doe het zo:
gebeurtenis 1: … (kies uit: vóór / na)
(enzovoort tot en met gebeurtenis 5)
181p
In 1934 richtte Hitler een speciale rechtbank op: het Volksgerichtshof.
Deze rechtbank behandelde politieke misdrijven. Hitler benoemde
fanatieke nazi’s tot rechter in deze rechtbank.
Een bewering: het Volksgerichtshof betekende het einde van de scheiding
der machten in Duitsland.
Geef een argument dat de bewering ondersteunt.
Doe het zo:
Het Volksgerichtshof betekende het einde van de scheiding der machten,
omdat …
Gebruik bron 10.
192p
Een bewering: op de propagandaposter is behalve een kenmerk van het
communisme ook een kenmerk van het stalinisme te zien.
Noem beide kenmerken.
Doe het zo:
kenmerk van het communisme: …
kenmerk van het stalinisme: …
Gebruik bron 11.
201p
Welke begrippen zijn te herkennen in de bron?
A censuur en indoctrinatie
B indoctrinatie en militarisme
C militarisme en rassenleer
D rassenleer en censuur
Gebruik bron 12.
211p
Naar aanleiding van welke historische gebeurtenis is de tekening
gemaakt?
A de conferentie van München
B de Kristallnacht
C de stichting van de Republiek van Weimar
D het Verdrag van Versailles
Gebruik nogmaals bron 12.
221p
De tekening gaat over de buitenlandse politiek van Groot-Brittannië én die
van nazi-Duitsland.
Over welke politiek gaat de tekening?
A
B
C
D
politiek van Groot-Brittannië politiek van nazi-Duitsland appeasement Blitzkrieg appeasement Heim ins Reich containment Blitzkrieg containment Heim ins Reich

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 13.
232p
Een historische gebeurtenis was de aanleiding voor het ontslag van de
toneelarbeider.
Welke historische gebeurtenis wordt bedoeld? En welk gevolg had
deze gebeurtenis voor het verloop van de oorlog in Nederland?
Doe het zo:
historische gebeurtenis: …
gevolg voor Nederland: …
241p
Hieronder staan twee situaties die gaan over de bezetting van Nederland:
1 De Tweede Kamer werd niet opgeheven, maar er werd ook niet
vergaderd.
2 Joodse rechters werden ontslagen.
Was er in Nederland tijdens de bezetting wel of niet sprake van een
democratie? En was Nederland tijdens de bezetting wel of niet een
rechtsstaat?
A
B
C
D
wel of niet een democratie wel of niet een rechtsstaat niet, omdat de wetgevende macht van de Tweede Kamer niet actief was niet, omdat het ontslag een discriminerende maatregel was niet, omdat de wetgevende macht van de Tweede Kamer niet actief was wel, omdat niet-Joodse rechters aangesteld bleven w

wel of niet een democratie wel of niet een rechtsstaat niet, omdat de wetgevende macht van de Tweede Kamer niet actief was niet, omdat het ontslag een discriminerende maatregel was niet, omdat de wetgevende macht van de Tweede Kamer niet actief was wel, omdat niet-Joodse rechters aangesteld bleven wel, omdat de Tweede Kamer bleef bestaan niet, omdat het ontslag een discriminerende maatregel was wel, omdat de Tweede Kamer bleef bestaan wel, omdat niet-Joodse rechters aangesteld bleven

Gebruik bron 14.
251p
Iemand beweert dat de krant waarin dit gedicht stond geen officieel
toegestane krant was.
Geef een argument voor deze bewering.
Gebruik bron 15.
261p
Op de foto is een klas met Joodse kinderen te zien. Deze Joodse school
bestond al vóór de Tweede Wereldoorlog. De bezetter in Nederland nam
tijdens de Tweede Wereldoorlog discriminerende maatregelen tegen de
Joden.
Welke discriminerende maatregel is te zien op de foto?
271p
De Joodse school werd tijdens de bezetting niet verboden. Toch werd de
school in 1943 opgeheven.
Geef een verklaring waarom de school toch werd opgeheven.
282p
In een bevolkingsregister wordt de omvang en de samenstelling van de
bevolking bijgehouden. In 1943 werd het bevolkingsregister van
Amsterdam door leden van het verzet in brand gestoken met als doel het
register te vernietigen.
Leg uit waarom het verzet het bevolkingsregister wilde vernietigen.
Doe dit door:
− eerst aan te geven welke personen het verzet wilde beschermen door
het vernietigen van het bevolkingsregister
− en daarna een reden te geven waarom deze personen dankzij de
vernietiging van het bevolkingsregister werden beschermd.
292p
In 1942 verloor de Nederlandse marine voor de kust van Indonesië een
zeeslag met Japan. Enkele opvarenden overleefden de zeeslag. Maar
toen zij niet veel later terugkwamen in Indonesië, was de politieke situatie
daar veranderd.
Welk gevolg had deze zeeslag voor Indonesië? En welk gevolg had de
verloren zeeslag voor de Nederlandse opvarenden?
Doe het zo:
gevolg voor Indonesië: …
gevolg voor de Nederlandse opvarenden: …
Gebruik bron 16.
302p
Een invulopdracht:
1 Deze poster is gemaakt naar aanleiding van de... (Februaristaking /
Spoorwegstaking).
2 Deze staking vond plaats in het jaar … (1940 / 1944).
3 Het verzoek om te staken kwam van de … (NSB / Nederlandse
regering in ballingschap).
4 De opdracht om deze poster te maken kwam van … (de Duitse
bezetter / het Nederlandse verzet).
Maak de zinnen kloppend door telkens de juiste keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1 = … (kies uit: Februaristaking / Spoorwegstaking).
zin 2 = … (kies uit: 1940 / 1944).
zin 3 = … (kies uit: NSB / Nederlandse regering in ballingschap).
zin 4 = … (kies uit: de Duitse bezetter / het Nederlandse verzet).
312p
De Amerikanen bombardeerden Hiroshima en Nagasaki met
atoombommen. Sommige mensen vinden het gebruik van atoombommen
op Hiroshima en Nagasaki terecht, anderen vinden het niet terecht.
Geef voor beide meningen een argument.
Doe het zo:
Het gebruik van atoombommen was terecht, omdat …
Het gebruik van atoombommen was niet terecht, omdat …
322p
Hieronder staan de namen van vijf landen:
1 Duitsland
2 Groot-Brittannië
3 Japan
4 Sovjet-Unie
5 Verenigde Staten
In sommige landen was er tijdens de Tweede Wereldoorlog sprake van
een democratie, in andere landen van een dictatuur.
Geef per land aan of er tijdens de Tweede Wereldoorlog sprake was
van een democratie of van een dictatuur.
Doe het zo:
land 1: … (kies uit: democratie / dictatuur)
(enzovoort tot en met land 5)
332p
Hieronder staan vier militaire gebeurtenissen tijdens de Tweede
Wereldoorlog:
1 de aanval van Japan op Pearl Harbor
2 de geallieerde landing in Normandië
3 de inval van Duitsland in Polen
4 de Slag om Engeland
Hieronder staan vijf jaartallen:
a 1939
b 1940
c 1941
d 1943
e 1944
Geef per gebeurtenis aan welk jaartal daarbij hoort. Let op! Er blijft
één jaartal over.
Doe het zo:
Bij gebeurtenis 1 hoort... (vul letter in).
(enzovoort tot en met gebeurtenis 4)

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 17.
342p
De Verenigde Staten proberen een conflict tussen Indonesië en
Nederland te beëindigen.
Leg uit op welke manier de Verenigde Staten dit conflict proberen te
beëindigen.
Doe dit door:
− eerst aan te geven waar het conflict tussen Indonesië en Nederland
over gaat
− en daarna aan te geven op welke manier de Verenigde Staten het
conflict willen beëindigen.
Gebruik bron 18.
351p
Deze tekening is gemaakt naar aanleiding van een gebeurtenis in
Duitsland tijdens de Koude Oorlog.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
Gebruik bron 19.
361p
In het krantenartikel is sprake van protesten in Nederland naar aanleiding
van een gebeurtenis in een ander land.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
A de bouw van de Berlijnse Muur
B de Cubacrisis
C de Hongaarse Opstand
D de Praagse Lente
Gebruik bron 20.
372p
De bron gaat over demonstraties in Nederland in de loop van de twintigste
eeuw.
Op welke drie foto’s zijn eisen te herkennen van de feministen uit
deTweede Feministische Golf? Schijf alleen de nummers van de foto’s
op.
Gebruik nogmaals bron 20.
381p
De mensen die te zien zijn op de foto’s maken allemaal gebruik van
hetzelfde grondrecht. Dit grondrecht is in 1848 aan de Grondwet
toegevoegd.
Welk grondrecht wordt bedoeld?

opgave 8Door de tijd heen

392p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die plaatsvonden tijdens de
Koude Oorlog:
1 De Berlijnse Muur wordt gebouwd.
2 De BRD wordt opgericht.
3 Gorbatsjov wordt de leider van de Sovjet-Unie.
4 Kennedy eist dat de Russische raketinstallaties op Cuba worden
afgebroken.
5 Russische tanks maken een eind aan de Praagse Lente.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

401p
Hieronder staan zes landen die hebben meegedaan aan het Eurovisie
Songfestival:
1 Estland
2 Frankrijk
3 Groot-Brittannië
4 Kroatië
5 Rusland
6 Polen
Drie jaartallen waarin een Eurovisie Songfestival heeft plaatsgevonden:
− 1957 (in West-Duitsland)
− 1973 (in Luxemburg)
− 1994 (in Ierland)
In welk jaar namen alle zes landen deel aan het Eurovisie
Songfestival? Verklaar je keuze.
Doe het zo:
Alle zes landen namen deel in het jaar … (kies uit: 1957 / 1973 / 1994),
want … (geef verklaring).
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
411p
Hieronder staan drie onderwerpen die te maken hebben met de
samenwerking van landen binnen Europa:
1 Bij de invoering van de euro verdwenen veel nationale munten.
2 Er is vrijheid om te reizen, werken en studeren binnen de Europese
Unie.
3 Milieuvervuiling wordt grensoverschrijdend aangepakt.
De onderwerpen worden gebruikt om de voordelen van het lidmaatschap
van de Europese Unie te laten zien. Maar ze worden ook gebruikt om de
nadelen te laten zien.
Kies één onderwerp dat gebruikt kan worden om een nadeel van het
lidmaatschap van de Europese Unie te laten zien. Licht je antwoord
toe met een argument.
Doe het zo:
Een nadeel van onderwerp... (kies uit: 1, 2 of 3) is … (geef een
argument).
Gebruik bron 21.
421p
Met welk begrip is de grootste verandering in de bron te verklaren?
A multiculturele samenleving
B nieuwe media
C populisme
D secularisatie
E verzorgingsstaat

opgave 10Door de tijd heen

432p
Hieronder staan vijf momenten in de geschiedenis die te maken hebben
met besmettelijke ziekten:
1 De oorzaak van de ziekte AIDS werd ontdekt in het jaar dat in de
Nederlandse grondwet het recht op gezondheidszorg werd ingevoerd.
2 In de loopgraven werd het Spaanse-griepvirus steeds dodelijker.
3 In hetzelfde jaar dat in de Nederlandse grondwet de ministeriële
verantwoordelijkheid werd ingevoerd, brak een grote cholera-epidemie
uit.
4 Tijdens de Hongerwinter raakten veel mensen besmet met
tuberculose.
5 Vlak na de terroristische aanslagen in New York op 11 september
werden vier enveloppen verstuurd met daarin sporen van miltvuur.
Zet de momenten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst..., dan..., daarna …, vervolgens... en ten slotte... (vul nummers
in).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.