bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2022, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 2Nederland (1848-1914)

11p
In 1844 diende minister Thorbecke een voorstel in om de grondwet te
wijzigen. Koning Willem II wees dit voorstel af. Een paar jaar later
veranderde de koning van mening en gaf hij alsnog de opdracht om de
grondwet te wijzigen.
Geef een reden waarom koning Willem II een paar jaar later alsnog de
opdracht gaf om de grondwet te wijzigen.
21p
De Luxemburgse kwestie leidde tot een politieke crisis in Nederland. De
begroting van Buitenlandse Zaken werd afgekeurd.
Wie keurden de begroting af? En bij welke taak hoort het afkeuren van de
begroting?
A
B
C
D
wie taak ministers controlerende taak ministers uitvoerende taak parlementsleden controlerende taak parlementsleden uitvoerende taak
Gebruik bron 1.
31p
In de grafiek is de ontwikkeling te zien van de uitbreiding van het
kiesrecht.
Welke verandering van het kiesrecht is te zien tussen 1880 en 1890?
A de invoering van directe verkiezingen
B de invoering van het caoutchoucartikel
C de invoering van het censuskiesrecht
D de invoering van indirecte verkiezingen
41p
In 1901 werd een nieuwe wet ingevoerd. Deze wet maakte het voor
gemeentes mogelijk om slechte en vervallen huizen onbewoonbaar te
verklaren.
Noem de naam van deze wet.
51p
In Amsterdam vond gemeenteraadslid Wibaut dat het de taak van de
overheid was om goede en betaalbare huizen te bouwen en om aan arme
mensen huursubsidie te geven.
De mening van Wibaut past bij een politieke stroming rond 1900, waarvan
hij aanhanger was.
Welke politieke stroming wordt bedoeld?
62p
Als gemeenteraadslid in Amsterdam stelde Wibaut voor om huursubsidie
te geven aan arme mensen én om goede en betaalbare huizen te
bouwen.
Zeven jaar later werd hij wethouder in Amsterdam. Een wethouder is te
vergelijken met een minister. Een gemeenteraadslid is te vergelijken met
een Tweede Kamerlid.
Een invulopdracht over Wibaut:
1 Als gemeenteraadslid behoorde Wibaut tot de … (rechterlijke /
uitvoerende / wetgevende) macht.
2 Als gemeenteraadslid deed Wibaut het voorstel om arme mensen
huursubsidie te geven. Zijn voorstel is te vergelijken met het recht van
… (amendement / initiatief / interpellatie).
3 Als wethouder had hij … (rechterlijke / uitvoerende) macht.
Maak de zinnen kloppend door telkens een keuze te maken.
Doe het zo:
zin 1: … (kies uit: rechterlijke / uitvoerende / wetgevende)
zin 2: … (kies uit: amendement / initiatief / interpellatie)
zin 3: … (kies uit: rechterlijke / uitvoerende)

opgave 3De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)

Gebruik bron 2.
71p
Iemand beweert dat dit voetbalspel propaganda is.
Geef een argument voor die bewering.
81p
In december 1917 kreeg Nederland een nieuwe Grondwet. Dit werd in het
hele land bekend gemaakt. In Den Haag deed de burgemeester dit op de
trappen van het stadhuis. Nadat de burgemeester klaar was met zijn
toespraak, sprak Troelstra het volk toe. Hij feliciteerde de mensen met het
verkrijgen van een ‘nieuw wapen’ in de strijd voor meer gelijkheid tussen
arm en rijk.
Welk ‘nieuw wapen’ in de Grondwet bedoelde Troelstra?
Gebruik bron 3.
91p
In de tekening is een onderdeel te zien van de Pacificatie van 1917.
Welk onderdeel van de Pacificatie wordt bedoeld?
102p
In 1918 werd Suze Groeneweg als eerste vrouw in de Tweede Kamer
gekozen.
Geef eerst aan van welk kiesrecht Suze Groeneweg gebruik heeft
gemaakt.
Geef daarna aan van welk kiesrecht Suze Groeneweg geen gebruik
kon maken.
Doe het zo:
kiesrecht waar ze wél gebruik van maakte: …
kiesrecht waar ze geen gebruik van kon maken: …
Gebruik bron 4.
112p
Hieronder staan zes jaartallen:
− 1914
− 1915
− 1916
− 1917
− 1918
− 1919
Elke herinnering hoort bij een gebeurtenis in een bepaald jaar.
Geef per herinnering aan bij welk jaartal de gebeurtenis hoort. Let op!
Er blijven drie jaartallen over.
Doe het zo:
Bij herinnering 1 hoort … (vul jaartal in).
(enzovoort tot en met herinnering 3)
Gebruik nogmaals bron 4.
121p
In de bron staan herinneringen aan de Eerste Wereldoorlog. De
herinneringen komen van mensen uit een land dat lid was van een
bondgenootschap.
Noem de naam van het bondgenootschap.

opgave 4Het Interbellum (1918-1939)

Gebruik bron 5.
132p
De kaart is verschenen vóórdat het Verdrag van Versailles werd
ondertekend door de Duitse regering.
Geef een reden, zonder bron, waarom de Duitse regering tegen de
inhoud van het Verdrag van Versailles was.
Geef daarna, met behulp van de bron, een reden waarom de Duitse
regering het verdrag uiteindelijk tóch ondertekende.
141p
In 1923 was er in Duitsland een economische crisis.
Wat was een oorzaak van deze crisis? En wat was een gevolg daarvan?
A
B
C
D
oorzaak gevolg de bezetting van het Ruhrgebied demilitarisatie van Duitsland de bezetting van het Ruhrgebied inflatie het Dawesplan demilitarisatie van Duitsland het Dawesplan inflatie
Gebruik bron 6.
152p
Deze herdenkingsmedaille werd gemaakt naar aanleiding van een
historische gebeurtenis in 1923. De herdenkingsmedaille werd in 1933
verboden.
Noem eerst de historische gebeurtenis in 1923.
Geef daarna een reden waarom de herdenkingsmedaille in 1933
verboden werd.
Doe het zo:
historische gebeurtenis in 1923: …
De herdenkingsmedaille werd verboden in 1933, omdat …
162p
In de Sovjet-Unie werd onder Stalin een begin gemaakt met de
collectivisatie van de landbouw.
Leg uit waarom de collectivisatie van de landbouw past bij de
communistische ideologie.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat de collectivisatie van de landbouw inhield, en
− daarna aan te geven waarom de collectivisatie van de landbouw past
bij de communistische ideologie.
Gebruik bron 7.
171p
Welke begrippen passen bij de herinnering?
A indoctrinatie + showprocessen
B indoctrinatie + strafkampen
C terreur + showprocessen
D terreur + strafkampen
Gebruik bron 8.
181p
Welke organisatie en welk kenmerk van het nationaal-socialisme passen
bij de herinnering?
A
B
C
D
organisatie kenmerk Bund Deutscher Mädel censuur Bund Deutscher Mädel Führerprincipe Gestapo censuur Gestapo Führerprincipe
Gebruik bron 9.
192p
De tekenaar laat een tegenstelling zien tussen Hitler en een
Grieks-Romeinse god. Met deze tegenstelling wil de tekenaar een
politieke boodschap over de Olympische Spelen van 1936 overbrengen.
Leg met behulp van een onderdeel van de bron uit, welke politieke
boodschap de tekenaar wil duidelijk maken.
Doe dit door:
− eerst aan te geven wat de politieke boodschap van de tekening is, en
− daarna de tegenstelling in de bron te noemen waarmee de tekenaar
die boodschap duidelijk maakt.
Gebruik bron 10.
201p
Deze brief stond in 1938 in een Nederlandse krant.
Waarom zou dezelfde brief toen niet in een Duitse krant hebben kunnen
staan?
A vanwege de censuur
B vanwege de massamoorden
C vanwege de persoonsverheerlijking
D vanwege de showprocessen
Gebruik nogmaals bron 10.
212p
Stel, je doet onderzoek naar de oorzaak van de Kristallnacht en je vindt
deze bron.
Geef een argument waaruit blijkt dat de inhoud van de bron
betrouwbaar kan zijn.
Geef ook een argument waaruit blijkt dat de bron niet bruikbaar is
voor je onderzoek.
Doe het zo:
De inhoud van de bron kan betrouwbaar zijn, omdat...
De bron is niet bruikbaar, omdat...

opgave 5Door de tijd heen

222p
Hieronder staan vijf gebeurtenissen die te maken hebben met Duitsland in
de periode 1918-1939:
1 Duitsland accepteert het Dawesplan.
2 Duitsland wordt een dictatuur.
3 Duitsland wordt lid van de Volkenbond.
4 In Duitsland vindt de conferentie van München plaats.
5 In Duitsland wordt het Ruhrgebied bezet.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo
Eerst..., dan..., daarna..., vervolgens... en ten slotte... (vul nummers
in).

opgave 6De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)

Gebruik bron 11.
231p
De pijlen geven op elke kaart een militaire aanval weer.
Op welke kaart is operatie Barbarossa te herkennen?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4
241p
In mei 1942 werden drie belangrijke inwoners van Ridderkerk door de
Duitse bezetter gearresteerd en gevangen gezet. Het ging om drie
mannen: een dominee, een voormalig gemeenteraadslid en een
fabrieksdirecteur. Deze mannen zaten niet in het verzet, maar de
gevangenneming was bedoeld als een waarschuwing aan de bevolking
om geen verzetsacties te ondernemen.
Noem een kenmerk van de rechtsstaat waarmee de gevangenneming
van de drie mannen in strijd is.
Doe het zo:
De gevangenneming van de drie mannen is in strijd met de rechtsstaat,
omdat … (noem een kenmerk van de rechtsstaat).
Gebruik bron 12.
252p
De jeugdvakantiekampen werden gebruikt om kinderen weg te halen uit
steden die werden gebombardeerd. De kinderen werden naar het
platteland gebracht.
Leg uit dat de poster een vorm van propaganda is.
Doe dit door:
− eerst de propagandaboodschap te noemen, en
− daarna aan te geven uit welk onderdeel van de bron die boodschap
blijkt.
Gebruik nogmaals bron 12.
261p
De NSDAP had nog andere, politieke redenen om kinderen aan de
jeugdvakantiekampen te laten meedoen.
Geef een politieke reden voor de NSDAP om kinderen mee te laten
doen aan de jeugdvakantiekampen.
Gebruik bron 13.
271p
De briefkaart is bedoeld als propaganda.
Welk bondgenootschap is aan het verliezen? En welk bondgenootschap
gebruikt deze briefkaart als propaganda?
A
B
C
D
aan het verliezen gebruikt als propaganda door de As-mogendheden de Centralen de As-mogendheden de Geallieerden de Centralen de Geallieerden de Centralen de As-mogendheden
282p
Tijdens de Tweede Wereldoorlog solliciteerde iemand naar de functie van
burgemeester van een Nederlandse stad. Hij werd benoemd en beloofde
zich aan de Duitse regels te houden. Toen de bezetter opdracht gaf om
Joden te deporteren, hielp de burgemeester enkele Joden onder te
duiken. In 1943 diende de burgemeester zijn ontslag in bij de bezetter,
maar toen moest hij zelf tot het einde van de oorlog onderduiken.
Sommige mensen vinden dat de burgemeester ‘goed’ was in de oorlog.
Anderen vinden dat hij ‘fout’ was.
Geef voor beide meningen een argument.
Doe het zo:
De burgemeester was ‘goed’ in de oorlog, omdat … (geef een argument).
De burgemeester was ‘fout’ in de oorlog, omdat … (geef een argument).
Gebruik bron 14.
291p
De ooggetuige vertelt over een militaire gebeurtenis tijdens de Tweede
Wereldoorlog.
Noem de naam van deze gebeurtenis.
301p
De winter van 1944-1945 in Nederland staat bekend als de Hongerwinter.
Wat heeft bijgedragen aan het uitbreken van de Hongerwinter?
A de invoering van een distributiesysteem
B de invoering van het persoonsbewijs
C de oproep tot de Februaristaking
D de oproep tot de Spoorwegstaking
Gebruik bron 15.
312p
Hieronder staan zes omschrijvingen die te maken hebben met de Tweede
Wereldoorlog:
a bezetting van Indonesië
b bombardement op Rotterdam
c deportaties
d gedwongen tewerkstelling
e onderduiken
f slag om Arnhem
Geef per boek aan welke omschrijving daarbij hoort. Let op! Er blijven
twee omschrijvingen over.
Doe het zo:
Bij boek 1 hoort … (vul letter in).
(enzovoort tot en met boek 4)
Gebruik bron 16.
321p
Deze foto leidde bij de Nederlandse regering in Londen tot boze reacties.
Geef een verklaring voor deze reacties.
Gebruik bron 17.
332p
Het gezamenlijk hardop zingen van het Nederlandse volkslied was eerder
niet toegestaan in het kamp.
Geef eerst een reden waarom het nu wél toegestaan was om in het
kamp het Nederlandse volkslied te zingen.
Geef daarna een reden waarom het leven in de kolonie toch niet meer
‘als vanouds’ zou zijn.
Doe het zo:
Nu wel toegestaan om het volkslied te zingen, omdat …
Het leven in de kolonie zou niet meer ‘als vanouds’ zijn, omdat …

opgave 7Europa en de wereld (1945-1989)

Gebruik bron 18.
341p
De postzegel is uitgebracht om een historische gebeurtenis te herdenken.
Welke gebeurtenis wordt bedoeld?
351p
In 1956 brak de Hongaarse Opstand uit. De opstandelingen kregen geen
militaire steun van westerse landen, hoewel ze daar wél om vroegen.
Geef een politieke reden waarom de opstandelingen in Hongarije
geen militaire steun kregen van westerse landen.
Gebruik bron 19.
361p
De foto is genomen in Berlijn.
In welk deel van Berlijn bevinden de mensen zich bij nummer 1: in
Oost-Berlijn of in West-Berlijn? Verklaar je keuze met behulp van de
bron.
Doe het zo:
De mensen bevinden zich in … (vul in: Oost-Berlijn / West-Berlijn),
want … (geef verklaring).
Gebruik bron 20.
371p
Het verslag gaat over een land waar een ander politiek-ideologisch
systeem is dan in Nederland.
Welk politiek-ideologisch systeem wordt bedoeld? Verklaar je
antwoord met behulp van de bron.
Doe het zo:
Het politiek-ideologisch systeem is …, omdat … (geef verklaring met
behulp van de bron).
382p
Een invulopdracht over Nederland tussen 1945 en 1970.
In Nederland begon op economisch gebied direct na de Tweede
Wereldoorlog een periode van …(1)…. Mede dankzij de extra
ondersteuning van de …(2)… kon de economie zich herstellen. Door
producten als de spijkerbroek, films en Coca-Cola was er sprake van
…(3)… van de samenleving. In de jaren zestig nam de …(4)… steeds
verder toe waardoor meer mensen luxeartikelen konden kopen, zoals een
auto of televisie.
Hieronder staan acht begrippen:
a amerikanisering
b emigratie
c individualisering
d jongerencultuur
e Marshallhulp
f ontzuiling
g wederopbouw
h welvaart
In de tekst ontbreken vier begrippen.
Maak de tekst kloppend door per nummer aan te geven welk begrip
daarbij hoort. Let op! Elk begrip mag maar één keer gebruikt worden.
Er blijven vier begrippen over.
Doe het zo:
Bij nummer 1 hoort begrip … (vul letter in).
(enzovoort tot en met nummer 4)
Gebruik bron 21.
392p
Hieronder staan vijf begrippen die horen bij Nederland na de Tweede
Wereldoorlog:
a democratisering
b gastarbeiders
c poldermodel
d secularisatie
e Tweede Feministische Golf
Geef per onderdeel aan welk begrip daarbij hoort. Let op! Er blijven
twee begrippen over.
Doe het zo:
Bij onderdeel 1 hoort begrip … (vul letter in).
(enzovoort tot en met onderdeel 3)
401p
Na de Tweede Wereldoorlog is er in Nederland geleidelijk aan steeds
meer sprake van een verzorgingsstaat.
Door welke ontwikkeling tussen 1950 en 1970 was het in Nederland
mogelijk om de verzorgingsstaat steeds verder uit te breiden?
Gebruik bron 22.
411p
Hieronder staan vier landen:
a Duitsland
b Groot-Brittannië
c Sovjet-Unie
d Verenigde Staten
Vier begrippen:
1 containmentpolitiek
2 invloedssfeer
3 satellietstaten
4 wapenwedloop
De bron gaat over de Koude Oorlog.
Bij welk land hoort de raket die links is afgebeeld? En welk begrip
past bij de bron?
Doe het zo:
land: … (schrijf letter op)
begrip: … (schrijf nummer op)

opgave 8Door de tijd heen

421p
Hieronder staan vier gebeurtenissen die te maken hebben met
verschillende Amerikaanse presidenten in de periode 1945-1987:
1 Hij besluit tot het inzetten van de atoombom.
2 Hij gaat akkoord met de oprichting van de BRD.
3 Hij roept Gorbatsjov op om de Berlijnse Muur af te breken.
4 Hij spreekt op de televisie naar aanleiding van de raketcrisis in Cuba.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna … en ten slotte … (vul nummers in).

opgave 9De nieuwe wereldorde (vanaf 1990)

Gebruik bron 23.
431p
Welke Russische leider hield deze toespraak? En welke gebeurtenis hoort
bij de toespraak?
A
B
C
D
leider gebeurtenis Chroesjtsjov de deling van Duitsland Chroesjtsjov het uiteenvallen van de Sovjet-Unie Gorbatsjov de deling van Duitsland Gorbatsjov het uiteenvallen van de Sovjet-Unie
441p
Iemand beweert dat het goed is dat er behalve nationale ook Europese
regels en wetten zijn voor landen die lid zijn van de Europese Unie.
Geef een argument voor deze bewering.
451p
Elk jaar leest het staatshoofd op de derde dinsdag van september de
troonrede voor. In de troonrede staan de politieke plannen voor het
komende jaar. De troonrede wordt geschreven door de minister-president,
samen met de overige ministers.
Noem de politieke reden waarom het staatshoofd de troonrede niet
zelf schrijft.

opgave 10Door de tijd heen

Gebruik bron 24.
461p
Welk artikel hoort bij de Verenigde Naties? En welk artikel hoort bij de
NAVO?
A
B
C
D
Verenigde Naties NAVO artikel 1 artikel 3 artikel 1 artikel 4 artikel 2 artikel 3 artikel 2 artikel 4
472p
In 1883 werd AEG opgericht, een Duitse fabriek voor elektrische
apparaten.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen uit de geschiedenis van dit bedrijf:
1 Direct na het uitbreken van de oorlog wordt het bedrijf onderdeel van
de oorlogsindustrie van de nazi’s. Duizenden dwangarbeiders moeten
in de fabriek werken.
2 Het bedrijf gaat zijn markt uitbreiden. Ook voormalige communistische
landen in Oost-Europa gaan nu tot de afzetmarkt behoren.
3 Het bedrijf verplaatst zijn hoofdkantoor naar West-Duitsland, net als
veel andere bedrijven.
4 Na de machtsovername van de nazi’s worden honderden
communistische en sociaal-democratische werknemers op straat
gezet.
5 Na de uitvinding van de gloeilamp en de elektrische tram groeit het
bedrijf snel.
Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, daarna …, vervolgens... en ten slotte … (vul nummers
in).
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
482p
Hieronder staan drie gebeurtenissen waarbij Nederlandse staatshoofden
een rol speelden:
1 Bij de viering van honderd jaar algemeen kiesrecht is het staatshoofd
aanwezig.
2 Op de eerste Nederlandse euromunt staat een afbeelding van het
staatshoofd van Nederland.
3 Via uitzendingen van Radio Oranje spreekt het staatshoofd de
bevolking moed in.
Vier Nederlandse staatshoofden:
a koning Willem-Alexander
b koningin Beatrix
c koningin Juliana
d koningin Wilhelmina
Geef per gebeurtenis aan welk staatshoofd daarbij hoort. Let op! Er
blijft één staatshoofd over.
Doe het zo:
Bij gebeurtenis 1 hoort staatshoofd … (vul letter in).
(enzovoort tot en met gebeurtenis 3)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.