bronnen

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2017, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Jan Modaal

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
Niet iedereen in Nederland verdient evenveel. De overheid gebruikt het
begrip ‘modaal inkomen’ om te berekenen wat de gevolgen van het
economisch beleid zijn voor deze inkomensgroep.
Jan Modaal is een (verzonnen) persoon die een modaal inkomen verdient.
11p
Wat wordt bedoeld met het begrip modaal inkomen?
A het gemiddelde inkomen
B het inkomen dat het meest voorkomt
C het minimuminkomen
D het netto-inkomen
uit een krant:
De overheid wil de inkomstenbelasting gaan verlagen. Daardoor zal Jan Modaal er € 69 netto per maand op vooruitgaan.
22p
Jan Modaal gaat er in inkomen netto per maand 3,2% op vooruit.
Bereken in twee decimalen het nieuwe maandelijkse netto-inkomen
van Jan Modaal. Schrijf je berekening op.
31p
Ook over inkomen uit bezit betaal je belasting.
Noem twee voorbeelden van inkomen uit bezit.
41p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als je minder dan modaal verdient, heb je een beperkte koopkracht en
ben je meestal een relatief …(1)… (groot / klein) deel van je inkomen kwijt
aan je vaste lasten. Het vrij te besteden deel van je inkomen is dan in
verhouding …(2)… (groot / klein).
Tijdens een economieles wordt over de inkomensverdeling van Nederland
gesproken en bekijken leerlingen van klas 4TL onderstaande Lorenzcurve
van Nederland.
100 inkomen in % van het totaal 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
aantal inkomensontvangers in% van het totaal
Gebruik bovenstaande Lorenzcurve.
52p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden of getallen die
tussen haakjes staan.
Hoe dichter de Lorenzcurve bij de diagonaal ligt, hoe …(1)…
(gelijker / ongelijker) de inkomensverdeling is.
De 10% personen met de laagste inkomens verdienen …(2)…
(4% / 9% / 20%) van het totale inkomen.
De 10% personen met de hoogste inkomens verdienen …(3)…
(25% / 75% / 90%) van het totale inkomen.

opgave 2High Heels!

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
In deze opgave hoef je geen rekening te houden met de btw.
Gino heeft nu al een paar jaren een
schoenherstelbedrijf: High Heels.
Hij herstelt schoenen en verkoopt
ook nieuwe producten, zoals tassen
en riemen. Voordat hij zijn bedrijf
startte, was Gino in loondienst. Hij
heeft nu zelf één werknemer in
dienst, zijn neefje Mario.
figuur bij de opgave
61p
Gino vindt het geweldig om een eigen bedrijf te hebben. “Ik werk meer
uren dan toen ik in loondienst werkte, maar ik zie toch vooral voordelen.”
Noem één voordeel van een eigen bedrijf hebben in plaats van in
loondienst werken.
Gebruik informatiebron 1.
72p
Gino had zijn verwachtingen van High Heels voor het eerste jaar op
papier gezet. De gemiddelde verkoopprijs van een reparatie bedroeg
€ 20. In dit bedrag zat gemiddeld € 5 aan materiaalkosten.
Bereken hoeveel reparaties Gino in dit eerste jaar minstens moest
uitvoeren om geen verlies te lijden. Schrijf je berekening op.
81p
Een jaar later bleek dat Gino’s bedrijf het aantal benodigde reparaties om
winst te maken in het eerste jaar niet heeft gehaald. Dat verbaasde hem
niet: “In het eerste jaar lijden veel bedrijven verlies en pas later gaan ze
winst maken.”
Noem één oorzaak waardoor bedrijven in het eerste jaar vaak geen
winst maken.
91p
Met High Heels ging het wel steeds beter: ondanks de economische crisis
in Nederland ging zijn bedrijf al in het tweede jaar winst maken. Voor mijn
bedrijf is de economische crisis juist gunstig geweest, denkt Gino.
Verklaar waarom de economische crisis voor High Heels een gunstig
effect kan hebben gehad.
Gino heeft een idee: klanten die verder weg wonen, kunnen hun schoenen
bij een winkel in de regio inleveren. Zijn neefje Mario haalt die schoenen
met een bestelbusje op en brengt ze na reparatie terug.
In de regio heeft hij een aantal winkeliers gevraagd of ze mee willen
werken. De meeste winkeliers vinden het een prima idee. De meeste
winkeliers hoeven er ook niet voor betaald te worden. Een paar winkeliers
vraagt wel een kleine vergoeding.
101p
Noem één voordeel voor de winkeliers als klanten van High Heels daar
hun schoenen kunnen inleveren, zelfs als deze winkeliers er niet voor
betaald worden.
Voor de uitvoering van het idee moet Gino wel extra kosten maken:
High Heels moet Mario in deeltijd in dienst nemen om de schoenen op te halen. Deze loonkosten bedragen € 4.650 per jaar. High Heels betaalt de winkeliers in totaal € 2.000 per jaar vanwege het inleverpunt in de…

High Heels moet Mario in deeltijd in dienst nemen om de schoenen op te halen. Deze loonkosten bedragen € 4.650 per jaar. High Heels betaalt de winkeliers in totaal € 2.000 per jaar vanwege het inleverpunt in de winkels. High Heels moet een bestelbusje kopen. Dit kost € 12.000. Hij verwacht er vier jaar mee te rijden. De restwaarde is € 5.000. De bijkomende kosten van het bestelbusje bedragen gemiddeld € 200 per maand voor High Heels.

Gebruik voor deze vraag onderstaand rekenschema.
112p
High Heels berekent aan de klant per reparatie € 4 extra vanwege het
ophalen en terugbrengen van de schoenen. Deze € 4 per reparatie dient
ter dekking van alle extra kosten.
Bereken hoeveel reparaties via winkels in de regio High Heels per jaar
nodig heeft om alle extra kosten te dekken. Schrijf je berekening bij a
op.
Doe het zo: Neem de letters a, b en c uit het schema over op je
antwoordblad en vul de daarbij ontbrekende bedragen in.
extra loonkosten € 4.650 kosten winkeliers € 2.000 a afschrijvingskosten bestelbusje € ……... (Schrijf je berekening op.) bijkomende kosten bestelbusje € 2.400 +     b totaal extra kosten € ……… c aantal extra reparaties € ……... / € ……... = ………

opgave 3(Bijna) alles wordt duurder

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 en 3 in de bijlage.
In de krant leest Robine een artikel over de inflatie in Nederland in 2014.
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) komt de inflatie dit
jaar uit op 1,1%.
122p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Een inflatie van 1,1% betekent dat het gemiddelde niveau van de …(1)…
(consumentenprijs / inkoopprijs / kostprijs) van de gekochte goederen en
diensten is gestegen met 1,1% ten opzichte van …(2)… (vorig kwartaal /
vorig jaar / vorige maand). Om de inflatie te berekenen gebruikt het CBS
het …(3)… (bouwkostenindexcijfer / consumentenprijsindexcijfer /
werkloosheidsindexcijfer).
131p
Inflatie heeft verschillende oorzaken.
Wat kan de oorzaak van inflatie in Nederland zijn?
A De consumentenbestedingen in Nederland dalen.
B De consumentenbestedingen in Nederland stijgen.
C De prijzen van Nederlandse exportgoederen dalen.
D De prijzen van Nederlandse exportgoederen stijgen.
142p
De overheid wordt in de krant genoemd als een belangrijke veroorzaker
van inflatie in Nederland.
Noem twee voorbeelden waaruit blijkt dat de overheid een belangrijke
veroorzaker kan zijn van inflatie in Nederland.
Het is ook mogelijk om een persoonlijk inflatiecijfer te berekenen, door
persoonlijke prijsindexcijfers te berekenen. Dit persoonlijke inflatiecijfer
verschilt per individu, omdat iedereen zijn budget op een verschillende
manier besteedt.
Gebruik informatiebron 2.
152p
Bereken in één decimaal het persoonlijke prijsindexcijfer voor Robine.
Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 2.
161p
Het inflatiecijfer van Robine is hoger dan het algemene inflatiecijfer van
een gemiddeld gezin.
Wat is daarvan de oorzaak?
A Robine geeft in verhouding meer uit aan ‘huisvesting, water en
energie’ dan een gemiddeld gezin.
B Robine geeft in verhouding meer uit aan ‘vervoer en recreatie’ dan een
gemiddeld gezin.
C Robine geeft in verhouding meer uit aan ‘voedingsmiddelen en
alcoholvrije dranken’ dan een gemiddeld gezin.
D Robine geeft in verhouding minder uit aan ‘consumptie-gebonden
belastingen’ dan een gemiddeld gezin.
Het inflatiecijfer bepaalt mede de koopkracht van mensen.
Gebruik informatiebron 3.
171p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
In de tweede helft van 2013 was er sprake van …(1)… (deflatie / inflatie).
In de jaren 2011, 2012 én 2013 is de koopkracht van mensen met een
cao-loon …(2)… (gedaald / gelijk gebleven / gestegen).
181p
Een inflatie van 2% bij een spaarrente van 1% wordt als gunstig
beschouwd voor de werkgelegenheid in een land.
Hieronder staan vijf verschijnselen:
1 inflatie van 2% bij een spaarrente van 1%
2 consumentenbestedingen nemen toe
3 productie stijgt
4 sparen wordt minder aantrekkelijk
5 werkgelegenheid stijgt
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1→ 2 → 3 → 4 → 5
B 1→ 2 → 4 → 3 → 5
C 1→ 3 → 2 → 4 → 5
D 1→ 3 → 4 → 2 → 5
E 1→ 4 → 2 → 3 → 5
F 1→ 4 → 3 → 2 → 5

opgave 4Leven in Europa

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Tanisha maakt voor het vak internationale handel een opdracht met als
hoofdvraag:
Zijn de Europese Unie (EU) en Europese Monetaire Unie (EMU) voordelig
voor Nederlandse exporterende bedrijven?
Zij kijkt daarbij vooral naar Oost-Europese landen die lid zijn geworden
van de EU.
Allereerst gaat Tanisha op zoek naar informatie.
Gebruik informatiebron 4.
191p
Vanaf 1995 is de Nederlandse export naar deze Oost-Europese landen
enorm gegroeid.
Bereken de procentuele groei van de export naar deze Oost-Europese
landen in de periode 1995-2015. Schrijf je berekening op.
Op de website van de EU vindt Tanisha gegevens over de export van
Nederland. Daaruit trekt zij twee conclusies.
Gebruik informatiebron 4.
201p
Maak van onderstaande conclusies een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De export in 2015 van Nederland naar deze Oost-Europese landen is
…(1)… (hoger / lager) dan de export van Nederland naar de EU.
De procentuele groei van de export van Nederland naar deze Oost-
Europese landen is …(2)… (hoger / lager) dan de procentuele groei van
de export naar de gehele EU.
Gebruik informatiebron 4.
211p
In 1990 bedroeg de waarde van de totale export van Nederland naar
landen van de EU € 92 miljard.
Bereken het indexcijfer van de export van Nederland naar de gehele
EU in 2015, met als basisjaar 1995. Schrijf je berekening op.
De voorgenomen uittreding van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de EU
(BREXIT) heeft geleid tot een daling van de wisselkoers van het Engelse
Pond (£) ten opzichte van de euro (€). Nederlandse exportbedrijven die
naar het VK exporteren, kunnen hier nadeel van ondervinden.
221p
Waardoor ontstaat dit nadeel voor Nederlandse exporterende bedrijven
naar het VK?
Doordat de wisselkoers van het pond daalt, ten opzichte van de euro, ….
A worden Nederlandse producten duurder in het VK en verbetert de
concurrentiepositie van Nederland.
B worden Nederlandse producten duurder in het VK en verslechtert de
concurrentiepositie van Nederland.
C worden Nederlandse producten goedkoper in het VK en verbetert de
concurrentiepositie van Nederland.
D worden Nederlandse producten goedkoper in het VK en verslechtert
de concurrentiepositie van Nederland.

opgave 5Heilige koe?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 in de bijlage.
Eline uit Kolderveen (Drenthe) heeft een auto nodig om op haar werk te
komen. Hoeveel kost dat haar? Ze moet allereerst een auto kopen. Ook
moet zij nog de verzekeringspremie en allerlei belastingen, zoals de
motorrijtuigenbelasting (MRB), betalen.
232p
De volgende belastingen belasten ofwel het bezit ofwel het gebruik van
een auto. Schrijf de juiste keuze op.
Doe het zo: Noteer de nummers uit onderstaand schema op je
antwoordblad. Vul achter het nummer in: bezit of gebruik.
  soort belasting   1 MRB bezit / gebruik 2 brandstofaccijns bezit / gebruik 3 btw op aanschafprijs auto bezit / gebruik
De Belastingdienst ontving in 2015 in totaal € 5,5 miljard aan MRB. Het
grootste deel daarvan (€ 3,85 miljard) is het Rijksbedrag. Het overige deel
gaat naar de provinciale overheid.
241p
Bereken hoeveel procent van de MRB in 2015 naar de provinciale
overheid gaat. Schrijf je berekening op.
De provincies mogen zelf een percentage belasting heffen bovenop het
Rijksbedrag. Dit bedrag is bestemd voor de provincies.
Gebruik informatiebron 5.
251p
In de provincie Drenthe wordt een hoger belastingpercentage geheven
dan in de provincie Overijssel. Toch is de belastingopbrengst in Drenthe
lager dan in Overijssel.
Verklaar waardoor de belastingopbrengst in Drenthe lager is, terwijl
het belastingpercentage in Drenthe hoger is dan in Overijssel.
261p
De motorrijtuigenbelasting (MRB) is voor de provincies een belangrijke
inkomstenbron. Van welk beginsel is sprake bij de heffing van de MRB?
A van draagkrachtbeginsel
B van draagvlakbeginsel
C van profijtbeginsel
D van solidariteitsbeginsel
271p
De provincies mogen het tarief zelf bepalen. Geen enkele provincie rekent
echter het maximumtarief van 118%.
Noem één reden waarom geen enkele provincie het maximumtarief
rekent.
281p
De overheid wil met belastingmaatregelen het autobezit verminderen.
Volgens Eline zijn er ook andere manieren te verzinnen waarmee de
overheid, anders dan met belastingmaatregelen, het autobezit kan
verminderen.
Noem één manier, anders dan met een belastingmaatregel, die kan
leiden tot minder autobezit.

opgave 6Snel terugverdiend?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 6 en 7 in de bijlage.
Nieuwbouwwoningen zijn tegenwoordig goed geïsoleerd. Dat geldt vaak niet voor oudere, bestaande woningen. Bij oudere woningen kan isolatie van de woning zorgen voor een grote besparing op de energierekening.
De familie Van Binsbergen woont in een oude woning in de binnenstad
van Utrecht. Er zijn nog maar weinig aanpassingen aan de woning
gedaan, waardoor de energierekening hoog is. De familie Van Binsbergen
heeft diverse offertes opgevraagd voor de isolatie van de woning. De
offerte van Energieservice bv bleek het meest voordelig.
291p
Van welke functie van geld is sprake wanneer de familie Van Binsbergen
diverse offertes opvraagt?
A rekenmiddel
B ruilmiddel
C spaarmiddel
Gebruik informatiebron 6.
303p
Bereken de kosten van het isoleren van de woning, inclusief btw, als de
familie Van Binsbergen de offerte in december ondertekent. Schrijf je
berekening op.
Gebruik informatiebron 7.
312p
Energieservice bv heeft bij de offerte een handig overzicht meegestuurd
met energielabels en bijbehorende energiekosten.
Bereken het maandelijkse voordeel op de energiekosten wanneer de
familie Van Binsbergen besluit de woning aan te passen van
energielabel F naar energielabel B. Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 7.
321p
De genoemde energiekosten bij de verschillende energielabels zijn
gemiddelden. Het geeft de familie Van Binsbergen slechts een schatting
van de energiekosten.
Noem één reden waarom de energiekosten van de familie
Van Binsbergen af kunnen wijken van de in het overzicht vermelde
bedragen.
331p
Als de familie Van Binsbergen besluit om de woning te isoleren is ze van
plan om het geld hiervoor te lenen.
Tot welke soort uitgaven behoren de kosten van de lening om de woning
te kunnen isoleren?
A tot de dagelijkse uitgaven
B tot de incidentele uitgaven
C tot de vaste lasten

opgave 7Overname

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
Sinds 2014 groeit de economie in Nederland weer en nemen de
bestedingen toe. Uitzendbureau Randstad profiteert al enkele jaren van
het economisch herstel in Europa.
Uitzendbureaus lijken wel conjunctuurindicatoren. Als het beter gaat met
een economie, krijgen eerst meer uitzendkrachten werk. Pas na verloop
van tijd nemen bedrijven vaste medewerkers in dienst. Als het slechter
gaat met een economie, vliegen allereerst de uitzendkrachten eruit.
341p
Geef een reden waarom bedrijven bij een net herstellende economie
liever eerst uitzendkrachten aannemen dan vaste medewerkers.
351p
Wat verstaan we onder een vaste baan?
A een baan voor een bepaalde tijd
B een baan voor onbepaalde tijd
C een baan waarbij iemand iedere maand hetzelfde loon ontvangt
D een baan waarbij loonbelasting en sociale premies worden betaald
362p
Uitzendbureau Randstad heeft eerder een ander uitzendbureau, Vedior,
overgenomen. Randstad en Vedior bemiddelen beide voornamelijk in
banen in de commerciële dienstverlening.
Noem twee redenen waarom een bedrijf een ander bedrijf wil
overnemen.
371p
Daarnaast wil Randstad actief zijn op verschillende deelmarkten van de
arbeidsmarkt, zowel voor de agrarische sector als voor de industriële en
dienstverlenende sector.
Noem één reden waarom Randstad op verschillende deelmarkten van
de arbeidsmarkt actief wil zijn.
382p
De omzet van Randstad groeide in 2015 ten opzichte van 2014 met 4%
tot € 16,64 miljard.
De omzet in de Verenigde Staten (VS) is elk jaar 25% van de totale
jaarlijkse omzet van Randstad.
Bereken de omzet van Randstad in de VS in 2014. Schrijf je
berekening op.
391p
De nettowinst van Randstad verbeterde ook in 2015. Volgens de Chief
Executive Officer (CEO) werd de winststijging veroorzaakt doordat de
vaste kosten zijn veranderd.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De overname van Vedior door Randstad leidt tot een daling van de vaste
kosten per eenheid. Een voorbeeld van vaste kosten zijn...(1)...
(grondstoffen / huurkosten). De nettowinst is de brutowinst minus de
...(2)... (bedrijfskosten / inkoopwaarde).

opgave 8Joepie, de rente stijgt weer!

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
Eind 2015 heeft de Centrale Bank van de Verenigde Staten (VS) de
officiële rente verhoogd met 0,30 procentpunt. De extreem lage rente was
0,20% en is verhoogd tot 0,50%.
401p
Bereken de procentuele stijging van de officiële rente in de VS eind 2015.
Schrijf je berekening op.
411p
Een lage rente heeft voordelen voor bedrijven en inwoners van de VS.
Noem één voordeel van een lage rente voor bedrijven of inwoners in
de VS.
421p
De Centrale Bank van de VS verhoogt de rente mede vanwege de krapte
op de arbeidsmarkt. Volgens de Centrale Bank kan de krapte op de
arbeidsmarkt leiden tot een stijging van de werkloosheid.
In welke regel staan onderstaande verschijnselen zo, dat ze de
gedachtegang van de Centrale Bank van de VS juist weergeven?
1 de arbeidsmarkt is krap
2 de export daalt
3 de lonen stijgen
4 de prijzen stijgen
5 de werkloosheid stijgt
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
431p
De werkgelegenheid in de VS is in 2015 toegenomen. Een gevolg hiervan
is dat de bestedingen in de VS toenemen. Hiervan profiteert ook de
Nederlandse economie.
Op welke wijze profiteert de Nederlandse economie van de toegenomen
bestedingen in de VS?
A De bestedingen door Nederlanders in Nederland nemen af.
B De bestedingen door Nederlanders in Nederland nemen toe.
C Nederland exporteert dan meer producten naar de VS.
D Nederland importeert dan meer producten uit de VS.
442p
De hogere rente in de VS is gunstig voor de economie van de EMU-
landen (Europese Monetaire Unie).
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2), en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als de rente in de VS stijgt, zal de vraag naar dollars vanuit EMU-landen
...(1)... (afnemen / toenemen). De euro wordt in verhouding tot de dollar
…(2)… (duurder / goedkoper). De import door de VS uit EMU-landen zal
daardoor...(3)... (dalen / stijgen).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.