bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo kb 2008, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld
twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de
eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een
gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede
uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Pizzacouriers

Pizzacouriers kunnen voor veel geluidsoverlast zorgen.
Met veel lawaai scheuren de snelle jongens door de straten.
Het maximaal toegestane geluidsniveau voor zo’n benzinescooter is 97 dB.
11p
In welke zone ligt dit geluidsniveau?
A veilig geluid
B gevaarlijk geluid met kans op gehoorbeschadiging
C toenemende kans op gehoorbeschadigingen
Met veel minder geluidsoverlast worden de pizza’s bezorgd door een bedrijf dat
met elektrische scooters rijdt.
PIZZA SILENZIO Een pizzacourier demonstreert zijn nieuwe elektrische scooter.
Elektrische scooters rijden op oplaadbare accu’s. Ze kunnen worden ingesteld
op twee standen: sprint en standaard.
Zie de figuur hieronder.
Maximale afstand in km op een volle accu
sspprriinntt
ssttaannddaaaarrdd
0 10 20 30 40 50
maximale afstand (km)
In de stand sprint trekt de scooter sneller op dan in de stand standaard.
De maximumsnelheid is in beide standen gelijk.
22puitwerkbijlage
Over deze situatie staan op de uitwerkbijlage een aantal zinnen.
Omcirkel in elke zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid.
31p
Behalve vermindering van geluidsoverlast heeft de elektrische scooter in de stad
nog een milieuvoordeel.
Noem dat milieuvoordeel.

opgave 2Adieu Concorde

Adieu Concorde
figuur bij de opgave
Londen 25 oktober 2003
Met champagne, kaviaar, de vlaggen commerciële vlucht van de Concorde
van de V.S., Groot-Brittannië,
uitgeluid. Er werden uiteindelijk
Frankrijk en veel enthousiastelingen maar van deze supersonische
op de tribune van Londen Airport,
verkeersvliegtuigen gebouwd.
werd op 24 oktober 2003 de laatste
Supersonisch betekent dat de snelheid van de Concorde groter is dan de
snelheid van geluid. De Concorde vliegt met een snelheid van 2204 km/h.
43p
Toon door een berekening aan dat de Concorde supersonisch was.
Een van de redenen om te stoppen met de vluchten met de Concorde was,
naast het lawaai, een hoog brandstofverbruik. Bovendien waren de
uitlaatgassen van de Concorde erg schadelijk.
53puitwerkbijlage
In het schema op de uitwerkbijlage is een overzicht gegeven van enkele
uitlaatgassen.
Geef in het schema op de uitwerkbijlage met kruisjes aan of deze gassen
invloed hebben op het broeikaseffect of de zure regen.
63p
De Concorde heeft het record voor het snelste passagierstoestel.
De afstand van New York naar Londen werd gevlogen in een tijd van
2 uur en 55 minuten. Zijn gemiddelde snelheid was 2204 km/h.
Bereken de afstand die de Concorde aflegde tussen New York en Londen.

opgave 3Materiaalkeuze

Aan een autoband worden hoge eisen gesteld.
De keuze van het juiste materiaal is daarom erg
belangrijk.
Hieronder zie je drie verschillende materialen.
figuur bij de opgave
hout
papier
rubber
Alleen rubber is geschikt om een autoband van te maken.
72puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat een tabel voor het beantwoorden van deze vraag.
Schrijf in de tabel twee stofeigenschappen van rubber die het geschikt
maken om een autoband van te maken.
82puitwerkbijlage
Op de uitwerkbijlage staat ook een tabel voor het beantwoorden van deze vraag.
Schrijf in die tabel bij elk materiaal een stofeigenschap die het niet geschikt
maakt om een autoband van te maken.

opgave 4Aangesloten op de zon

Lees het artikel hieronder:
Een energiebedrijf uit Zuid-Afrika werkt samen met een Nederlands
energiebedrijf aan een zonne-energie-systeem.
Zo’n systeem kan een Zuid-Afrikaans huishouden van energie
voorzien. Het bestaat uit een zonnepaneel en een accu die een paar
uur per etmaal stroom kunnen leveren aan een telefoon-oplader, een
aantal zuinige lampen, een radio en een tv.
telefoon oplader lamp(en) radio accu t.v.
De klanten betalen elke maand € 2,- en dat is minder dan ze vroeger kwijt
waren voor lampolie, petroleum, kaarsen en batterijen.
De installatie van zo’n systeem heeft grote gevolgen voor de mensen: er is nu
veel minder brandgevaar, de radio en tv brengen de mensen nieuws en
informatie en dankzij de lampen kunnen de kinderen ’s avonds huiswerk maken.
93p
Als de zon volop schijnt, is het ingestraalde vermogen 1200 W.
Het zonnepaneel levert dan een elektrisch vermogen van 140 W.
Bereken het rendement van dit zonnepaneel.
103puitwerkbijlage
Zoals je kunt zien, is er een zekering opgenomen tussen de accu en de
aangesloten apparaten. Hierover staan op de uitwerkbijlage een aantal zinnen.
Omcirkel in de zinnen op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheden.
Van de apparaten die op de accu van 12 V kunnen worden aangesloten, is de
stroomsterkte hieronder gegeven.
telefoon-oplader 500 mA lamp 2 A radio 250 mA televisie 5 A
Een familie die zo’n zonne-energie-systeem bij het huisje heeft staan, wil een
klein koelkastje (75 W; 12 V) kunnen aansluiten. De zekering, die in hun
systeem is opgenomen, laat maximaal 10 A door.
figuur bij de opgave
De familie kan de elektrische apparaten in verschillende combinaties aanzetten,
maar niet allemaal tegelijk.
113p
Laat met een berekening zien dat niet alle apparaten tegelijk met de koelkast
aangezet kunnen worden.

opgave 5Boze buschauffeur

Lees het krantenartikel hieronder:
Buschauffeur straft door te remmen: twee kinderen gewond. Enkhuizen. Een jongen en een meisje zijn gewond De chauffeur ergerde zich aan de geraakt tijdens een busrit. Dit kwam leerlingen die over de banken liepen.…

Buschauffeur straft door te remmen: twee kinderen gewond. Enkhuizen. Een jongen en een meisje zijn gewond De chauffeur ergerde zich aan de geraakt tijdens een busrit. Dit kwam leerlingen die over de banken liepen. omdat de buschauffeur op de snelweg Door krachtig remmen wilde hij ze laten krachtig remde om de drukke leerlingen schrikken. De jongen brak een arm en tot de orde te roepen. De twee het meisje moest met nekklachten naar slachtoffers kwamen ten val. het ziekenhuis.

122p
Leg uit of de leerlingen in de bus naar voren of naar achteren vielen.
131p
De bus voldeed aan alle veiligheidsvoorschriften.
De leerlingen voldeden daar niet aan.
Welke van de volgende veiligheidstoepassingen was bij de leerlingen niet in orde?
A hoofdsteun
B kooiconstructie
C kreukelzone
D veiligheidsgordel
141p
Tijdens het remmen wordt bewegingsenergie van de bus omgezet in een andere
energiesoort.
Welke energiesoort is dit?
A elektrische energie
B warmte
C zwaarte-energie

opgave 6Koudebrug

Bij het bouwen van een huis moet je letten op een goede warmte-isolatie. Als je een muur op een betonnen vloer bouwt zoals in de tekening hiernaast, krijg je te maken met een zogenaamde ‘koudebrug’. Er kan dan veel warmte verloren gaan. koudebrug
Welke vorm van warmtetransport treedt op in zo’n ‘koudebrug’? A geleiding B straling C stroming Er bestaat een materiaal dat zo’n ‘koudebrug’ goed kan onderbreken. Dat materiaal heet ‘Foamglas’. In een folder staat een aantal eigenschappen van Foamglas.
Deze eigenschappen staan ook op de uitwerkbijlage. → Zet op de uitwerkbijlage een kruis bij elke eigenschap die een stofeigenschap is.
Welk eigenschap geeft aan dat Foamglas geschikt is om een ‘koudebrug’ tegen te gaan? A 1 B 2 C 3 D 4

opgave 7Energie besparen

Mientje en Jan gaan een huis bouwen. Ze onderzoeken de energiebesparende
maatregelen die ze kunnen nemen.
Tussen de radiatoren en de muur willen zij radiatorfolie aanbrengen.
Radiatorfolie is glimmend aluminiumfolie dat achter de radiator tegen de muur
wordt aangebracht. Dat zorgt ervoor dat er weinig warmte via de muur verdwijnt.
Zie de tekening hieronder.
radiator tweezijdig tape radiator folie muur
181p
Wat is de belangrijkste functie van het radiatorfolie?
A De folie gaat vooral de geleiding van warmte tegen.
B De folie gaat vooral de straling van warmte tegen.
C De folie gaat vooral de stroming van warmte tegen.
Ze vinden onderstaande tabel over de besparing van aardgas bij gebruik van
radiatorfolie.
Besparingen van radiatorfolie bij verschillende gevels halfsteens steens spouwmuur 3 constructie besparing gas in m 2 per m per jaar halfsteens 25 steens 15 spouwmuur 7
191p
Waarom bespaart radiatorfolie bij een steens muur meer gas dan radiatorfolie bij
een spouwmuur?
201p
Mientje en Jan kunnen nog meer energiebesparende maatregelen nemen bij het
bouwen van hun huis.
Noem nog één zo’n energiebesparende maatregel.
211p
Mientje en Jan kunnen bij het bouwen ook maatregelen nemen die energie
opleveren.
Noem één zo’n maatregel.

opgave 8Pro Laser 3 Lasergun

Om de snelheidscontroles op de wegen uit te breiden maakt de politie sinds een tijdje gebruik van de Pro Laser 3 Lasergun. In sommige steden in Nederland kunnen bewoners van woonwijken een lasergun lenen.
Joke en Piet hebben daar gebruik van gemaakt.
In de gebruiksaanwijzing staat dat de lasergun werkt met infrarode straling.
Joke en Piet willen de tijd uitrekenen die een uitgezonden signaal erover doet
om van de lasergun naar een auto en terug te gaan. Om deze berekening te
kunnen uitvoeren hebben ze gegevens nodig.
223puitwerkbijlage
In de tabel op de uitwerkbijlage staat een aantal gegevens.
Kruis in de tabel op de uitwerkbijlage aan welke gegevens ze wel nodig
hebben en welke niet om deze tijd te kunnen berekenen.
Op internet zoeken ze meer gegevens. Daar vinden ze de volgende tabel:
Pro Laser 3 Specificaties snelheidsbereik 8 − 320 km/h nauwkeurigheid ± 2 km/h afstandbereik 3 − 2000 m bewerkingstijd 0,30 s tijd tussen 2 signalen 0,05 s massa 1,93 kg
De lasergun bepaalt met de signalen minstens twee keer de plaats van de auto
en berekent daaruit zijn snelheid.
233p
Een auto legt tussen 2 signalen een afstand van 1,25 meter af.
Bereken de snelheid van deze auto in km/h.
241p
De lasergun gebruikt in werkelijkheid veel meer signalen dan twee.
Geef een reden daarvoor.
Joke en Piet staan een paar meter van de weg verwijderd. (Dus niet zo dicht bij
de weg als de agent op de foto.)
De auto is al erg dichtbij. Hierdoor meet de lasergun voor de afstand die de auto
aflegt een te kleine waarde.
251p
Wat kun je zeggen over de snelheid die de lasergun nu meet?
A Deze is te klein.
B Deze is goed.
C Deze is te groot.

opgave 9In balans?

Jasmijn en Piet hebben op school de volgende opstelling gemaakt om de
momentenwet beter te kunnen begrijpen. Ze gebruiken een gemakkelijk
draaibare schijf. Op deze schijf staan strepen op 5 cm afstand van elkaar.
Op sommige hoekpunten zijn haakjes gemaakt waar blokjes aangehangen
kunnen worden. De schijf is zonder blokjes in evenwicht.
figuur bij de opgave
261p
Piet houdt de schijf vast. Jasmijn hangt een massablokje van 50 g aan een
haakje. Zie de figuur hierboven.
Vervolgens laat Piet de schijf los.
Wat gebeurt er met de schijf?
A De schijf blijft in dezelfde positie.
B De schijf beweegt tot het massablokje aan de andere kant hangt.
C De schijf beweegt tot het massablokje onderaan hangt.
271p
Piet houdt de schijf weer zoals in de figuur hierboven.
Jasmijn hangt een blokje van 100 g in punt A.
Vervolgens laat Piet de schijf los.
Wat gebeurt er met de schijf?
A De schijf blijft in dezelfde positie.
B De schijf beweegt tot punt A onderaan is.
C De schijf beweegt tot punt A boven het draaipunt is.

opgave 10Elektromotortje

282puitwerkbijlage
Een groepje leerlingen sluit een elektromotortje
aan op een batterij. Hierdoor gaat het draaien.
Hierbij vindt een energieomzetting plaats.
Op de uitwerkbijlage staat een tabel voor het
beantwoorden van deze vraag.
Kruis in elke tabel op de uitwerkbijlage de
juiste energiesoort aan tijdens het draaien
van de elektromotor.
Op het elektromotortje staat: 1,5 V / 0,2 A.
figuur bij de opgave
292p
Bereken het elektrische vermogen van het elektromotortje.
302p
Bereken de elektrische weerstand van het elektromotortje.
De docent heeft met het elektromotortje, tandwielen en een handvat een
dynamo gemaakt.
figuur bij de opgave
Als hij aan het handvat draait, gaat het lampje branden.
312puitwerkbijlage
Over een dynamo staan op de uitwerkbijlage een aantal zinnen.
Maak de zinnen op de uitwerkbijlage af.
321p
Wat zal er gebeuren als de docent het handvat sneller ronddraait?
A Het lampje zal zwakker gaan branden.
B Het lampje blijft even fel branden.
C Het lampje zal feller gaan branden.

opgave 11Geluidsoverlast in couveuses

Op de kinderafdeling van een ziekenhuis liggen baby’s soms in couveuses.
Een couveuse is een afgesloten doorzichtige ruimte waar de baby warm en
veilig in ligt. Zie de foto hieronder.
figuur bij de opgave
Ellen is studente van de verpleegkundeopleiding. Ze heeft onderzoek gedaan
naar de geluidsoverlast die baby’s in couveuses kunnen ondervinden.
Op de deksel van een couveuse wordt door het verplegend personeel wel eens
een schaar gelegd. Uit metingen blijkt dat dit een geluidsniveau tussen
60 en 70 dB kan veroorzaken in de couveuse.
331p
Hoe komt het dat het geluid binnen in de couveuse zo hard klinkt?
Ellen heeft in couveuses op verschillende plaatsen geluidsmetingen gedaan.
Ze heeft daarvoor een geluidssensor in een couveuse gelegd. De geluidssensor
is op een computer aangesloten.
De meting hieronder is gedaan in een couveuse achter in de kamer.
figuur bij de opgave
341p
Hoe lang heeft de totale meting geduurd?
351p
Lees de maximale waarde af van het geluidsniveau tijdens de meting.
De meting hieronder is gedaan in een couveuse bij de toegangsdeur van de
afdeling.
figuur bij de opgave
361p
Welke conclusie kan Ellen trekken uit de twee metingen?
Aan het slot van haar onderzoek geeft Ellen een overzicht van enkele veel
voorkomende soorten geluid in de couveuse met daarbij de geluidssterkte.
soort geluid geluidsniveau in de couveuse (dB) scharen en thermometers op de couveuse leggen 60 - 70 alarmen op de afdeling 55 - 60 praten op de afdeling 55 - 60 radio aan op de afdeling 56 - 58 telefoongeluid 50 - 55
Ellen geeft als advies:
Leg bij bepaalde handelingen een wollen dekentje op de couveuse.
372p
Het advies van Ellen heeft meer effect op het eerste soort geluid in het overzicht
dan op de andere soorten geluid.
Leg uit waarom dat zo is.