Eindexamen aardrijkskunde vmbo kb 2014 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden

gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft

meer dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de

beoordeling meegeteld.

opgave 1De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1 Kaart van Nederland Karline, José en Petra hebben voor de zomervakantie een camper gehuurd. Hiermee willen ze vier dagen door Nederland reizen. Tijdens de vier dagen willen ze veel verschillende dingen doen. Ze willen starten vanuit hun woonplaats Assen. Hun reisprogramma ziet er als volgt uit: Dag 1: wadlopen bij Lauwersoog Dag 2: bezoeken van de kaasmarkt in Alkmaar Dag 3: windsurfen aan het strand bij Hoek van Holland Dag 4: wandelen in Nationaal Park de Hoge Veluwe en daarna naar huis

Welke route hebben Karline, José en Petra gevolgd? dag 1 dag 2 dag 3 dag 4 A naar 1 naar 2 naar 3 naar 4 B naar 1 naar 2 naar 4 naar 3 C naar 1 naar 3 naar 4 naar 2 D naar 2 naar 1 naar 4 naar 3 E naar 4 naar 2 naar 1 naar 3 F naar 4 naar 3 naar 2 naar 1

Karline, José en Petra doen ieder een uitspraak over bron 1. Karline zegt: “De afstand van plaats 2 naar plaats 4 is minstens 70 kilometer.” José zegt: “De afstand die Karline noemt is de relatieve afstand.” Petra zegt: “Eén centimeter op de kaart is in werkelijkheid 2,5 kilometer.” • Neem de namen Karline, José en Petra over op het antwoordblad en zet erachter of hun uitspraak juist of onjuist is.

Wat voor soort vakantie is de vierdaagse rondreis van Karline, José en Petra als je kijkt naar de duur? A een korte vakantie B een lange vakantie C een serie dagtrips D een weekendarrangement

bron 2 Foto van Petra bron 3 Wadlooproute nabij Lauwersoog

Tijdens het wadlopen maakt Petra de foto die in bron 2 staat. Vanaf welke plek op bron 3 is de foto van bron 2 genomen? A vanaf plek P B vanaf plek Q C vanaf plek R D vanaf plek S

bron 4 Alkmaar, binnenstad bron 5 De kaasmarkt in Alkmaar

Tijdens hun vakantievoorbereidingen bestuderen Karline, José en Petra een kaart van de binnenstad van Alkmaar (zie bron 4). Tijdens hun bezoek aan Alkmaar willen ze graag de kaasmarkt zien. Hun camper is te groot voor een overdekte parkeergarage. Ze besluiten hun camper buiten het centrum van Alkmaar te parkeren. • Geef vanuit de kaart in bron 4 een reden waarom het verstandig is om de camper buiten het centrum van Alkmaar te parkeren.

Tijdens hun rit naar Nationaal Park de Hoge Veluwe zien Karline, José en Petra een advertentie. Hierin wordt het all-inclusive arrangement van bron 6 aangeboden. Ze vragen zich af wat het voordeel is van een all-inclusive arrangement boven het verblijf in hun camper. • Noem een reden waarom veel mensen kiezen voor een all-inclusive arrangement.

Bij welke letter liggen de skigebieden genoemd in bron 7 op de kaart van bron 8? A bij W B bij X C bij Y D bij Z

In ons buurland België worden wintersportvakanties gehouden. Toch blijkt het niet een favoriet wintersportland voor Nederlanders te zijn. • Geef een natuurlijke oorzaak waardoor er minder Nederlanders naar België gaan voor een wintersportvakantie dan bijvoorbeeld naar Oostenrijk.

De laatste jaren zie je dat steeds meer ervaren skiërs en waaghalzen buiten de officiële pistes gaan skiën. Dit kan gevaarlijk zijn en ook nadelige gevolgen voor natuur en milieu hebben. • Noem een nadelig gevolg voor natuur en milieu van off-piste skiën.

Water- en strandrecreatie Historisch en cultureel Wintersport, alpinisme

Bruno en Justin willen een skivakantie boeken. In de atlas zien ze de kaart over toerisme in de Alpen. Over deze kaart doen ze ieder een uitspraak. Bruno zegt: “Noord-Italië trekt zowel in de zomer als in de winter veel toeristen. Dit noem je seizoensverruiming.” Justin zegt: “Het noordelijkste deel van Italië ligt in de Alpen.” Wat is juist? A Alleen de uitspraak van Bruno is juist. B Alleen de uitspraak van Justin is juist. C Beide uitspraken zijn juist. D Beide uitspraken zijn onjuist.

Anoek, Luuk en Tafik hebben voor de kerstvakantie een reis naar Granada geboekt. Ze vliegen naar Málaga. Bij welke letter op de kaart in bron 11 ligt Málaga? A bij P B bij Q C bij R D bij S bron 12 Kustlijn bij Málaga

Bij aankomst hebben Anoek, Luuk en Tafik nog tijd om langs het strand van Málaga te lopen. Ze zien dat er langs de kust veel hoogbouw staat. Landinwaarts staat veel minder hoogbouw. • Geef eerst de naam van een kust met veel hoogbouw. • Geef vervolgens aan waarom juist langs de kust veel hoogbouw is.

Anoek, Luuk en Tafik gaan vanuit Granada de wandeling van bron 13 maken. De wandeling heeft weinig hoogteverschil, maar op één plek moeten ze wel veel hoogteverschil overwinnen. Waar op de wandelroute van bron 13 is het hoogteverschil het grootst? A bij P B bij Q C bij R D bij S

bron 14 Cruise naar Antarctica CCChhhiiillliii AAArrrgggeeennntttiiinnniiiëëë FFFaaalllkkklllaaannnddd--- eeeiiilllaaannndddeeennn AAAtttlllaaannntttiiisssccchhheee OOOccceeeaaaaaannn GGGrrrooottteee OOOccceeeaaaaaannn SSStttrrraaaaaattt DDDrrraaakkkeee WWWeeeddddddeeellllllzzzeeeeee AAnnttaarrccttiiccaa 0 300 600 km

In een reisbrochure over Zuid-Amerika van een grote touroperator is ook een cruise naar Antarctica opgenomen (zie bron 14). • Geef vanuit de kaart een argument om een cruise naar Antarctica in de reisbrochure van Zuid-Amerika op te nemen.

Barbara, Karin en Marc vinden een cruise naar Antarctica een ideale vakantie. Ze bellen met de reisorganisatie en krijgen te horen dat deze reis alleen in de maanden december, januari en februari mogelijk is. • Geef de reden waarom deze reis naar Antarctica alleen in december, januari en februari mogelijk is.

Bekijk bron 15. De Efteling in Kaatsheuvel is al jarenlang een populaire bestemming voor dagrecreatie. Sinds er ook een hotel en bungalowpark zijn aangelegd, is het ook een populaire bestemming voor weekendjes weg. Bij welke letter op de kaart in bron 15 ligt de Efteling? A bij P B bij Q C bij R D bij S E bij T

bron 16 Tarieven Eftelinghotel in twee weekenden Weekendarrangement 1 Uw arrangement Hotel - Fifties Suite inclusief ontbijt & onbeperkt entree tot het Efteling Park gedurende het

Bekijk bron 16. Er is een prijsverschil tussen de weekendarrangementen 1 en 2. • Geef een reden voor de hogere prijs van weekendarrangement 2. bron 17 Toeristische attracties in Turkije Romeinse ruïnes bij Efeze Hagia Sofia moskee Grotwoningen in Reusachtige beelden op Cappadocië de berg Nemrut Da ğ ı

Turkije wordt steeds populairder als vakantiebestemming. Wat is Turkije voor soort bestemming volgens bron 17? A een avontuurlijke bestemming B een culturele bestemming C een natuurbestemming D een zonbestemming

bron 18 Kaart van Turkije met toeristische attracties bron 19 Advertentie culturele rondreis per bus door Turkije

Bekijk bron 17, 18 en 19. Nemrut Da ğ ı is bijzonder vanwege de enorme beelden die op de berg geplaatst zijn. Een bezoek aan de berg zou dan ook perfect passen in een rondreis door Turkije. • Geef met behulp van bron 18 een argument waarom veel touroperators dit indrukwekkende monument toch niet opnemen in het programma van hun rondreis door Turkije.

bron 20 Reisadvies voor Egypte door Ministerie van Buitenlandse Zaken

In bron 20 zie je dat het Ministerie van Buitenlandse Zaken mensen afraadt om naar bepaalde gebieden in Egypte te gaan. Het komt wel vaker voor dat het ministerie voor een bepaald land of gebied een negatief reisadvies geeft. • Noem twee redenen voor het afgeven van een negatief reisadvies.

bron 21 Vakantiefoto’s van Dick en Linda foto 1 foto 2 foto 3 foto 4

Bekijk bron 21. Dick is afgelopen jaar naar Thailand op vakantie geweest en Linda is naar Egypte geweest. • Welke twee foto’s heeft Linda in Egypte genomen?

Nederlandse toeristen in Thailand en Egypte kiezen vaak voor hetzelfde type accommodatie. Welk type accommodatie is voor Nederlandse toeristen in beide landen veruit het populairst? A bed & breakfast B camping C hotel D vakantiehuisje

bron 22 Advertentie voor een skivakantie

Lees bron 22. Sneeuwzekerheid is voor mensen die op wintersport gaan erg belangrijk. • Geef een argument waarom een milieubewuste Nederlandse wintersporter toch niet naar Canada op wintersport zal gaan.

opgave 2Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

bron 23 Verdeling van water op aarde grondwaterstroming

Bekijk bron 23. Welke bewering over het water op aarde is juist? A De totale hoeveelheid water op aarde verandert. B De totale hoeveelheid zoet water op aarde kan veranderen. C De totale hoeveelheid zoet water op aarde is vloeibaar.

Elk deel van de rivier heeft zijn eigen kenmerken. Achter welke letter staan de juiste begrippen bij elkaar? gedeelte rivier ligging doorstroomsnelheid rivier A benedenloop monding hoogst B benedenloop oorsprong laagst C bovenloop monding hoogst D bovenloop oorsprong hoogst E middenloop monding toenemend F middenloop oorsprong afnemend

Om welke waterkringloop gaat het in bron 23 en wat voor soort rivier stroomt er? A Het gaat om de korte waterkringloop en er stroomt een gemengde rivier. B Het gaat om de korte waterkringloop en er stroomt een gletsjerrivier. C Het gaat om de lange waterkringloop en er stroomt een gemengde rivier. D Het gaat om de lange waterkringloop en er stroomt een gletsjerrivier.

Bekijk bron 24. Neerslag in de stad veroorzaakt soms wateroverlast. • Waardoor hebben steden vaker wateroverlast dan het platteland?

Bekijk bron 24. Steden nemen steeds meer maatregelen tegen de (toenemende) wateroverlast. • Noem twee maatregelen die steden kunnen nemen om wateroverlast te beperken.

bron 25 Hoogtekaart van een deel van West-Afrika

Bekijk bron 25. Stel dat er bij de Manantalidam geen rivierwater meer wordt doorgelaten. • Betekent dit dan dat er bij de monding van de rivier de Sénégal geen water meer wordt aangevoerd? Geef een argument voor je keuze.

In bron 26 zie je twee cirkeldiagrammen met de letters P, Q, R, S en T. Bij de letters horen de omschrijvingen: grondwater, oppervlaktewater, ijs, zoet water en zout water. • Neem de letters P, Q, R, S en T uit bron 26 over op het antwoordblad en zet de juiste omschrijving erachter. bron 27 Het aantal inwoners, het gemiddelde waterverbruik per persoon en het totale waterverbruik per werelddeel werelddeel aantal inwoners per werelddeel gemiddeld waterverbruik per persoon (m 3 ) totaal waterverbruik (m 3 ) Noord- Amerika 501.500.000 1280 641.920.000.000 Europa 727.000.000 694 504.538.000.000 Oceanië 32.000.000 6394 204.608.000.000 Azië 3.879.000.000 535 2.075.265.000.000 Zuid-Amerika 379.500.000 311 118.024.500.000 Afrika 877.500.000 186 163.215.000.000

Bekijk bron 27. Het gemiddelde waterverbruik in Azië valt in de middengroep. Het totale waterverbruik van Azië is echter veel hoger dan van andere werelddelen. • Geef hiervan de oorzaak.

We worden ons er steeds meer van bewust dat we in het huishouden zuinig moeten omgaan met (drink)water. Ook de industrie gaat duurzamer om met water. In de industrie verbruikt men steeds minder water in de productieprocessen. • Noem, naast minder water verbruiken, nog een manier waarop de industrie duurzaam kan omgaan met water.

Bekijk bron 28. Ook in de landbouw probeert men duurzamer om te gaan met water. Toch zal op wereldniveau de landbouw wel altijd de grootste verbruiker van water blijven. • Geef hiervan een oorzaak. bron 29 Verdroging

Bekijk bron 29. Natuurgebieden in Nederland hebben steeds meer last van verdroging. De landbouw is een van de veroorzakers van die verdroging. • Op welke manier veroorzaakt de landbouw verdroging in natuurgebieden?

Het natuurgebied Rooskensdonk ligt bij Breda (zie bron 30). Het natuurgebied wordt ook gebruikt als overloopgebied. • Noem een voordeel van het gebruik van een natuurgebied als overloopgebied.

bron 31 Aanpak na 1995: Ruimte voor de rivier op nationaal niveau 1 = versmalling van zomerbed 5 = uiterwaardverlaging 2 = kribverlaging 6 = dijkversterking 3 = baggeren 7 = dijkverplaatsing 4 = verwijderen zomerkade 8 = overloopgebied

In bron 31 zie je voorbeelden van maatregelen om in de toekomst wateroverlast te voorkomen. De meeste maatregelen bieden (extra) ruimte voor de rivieren in ons land. Welke maatregelen uit bron 31 hebben voor bewoners en bedrijven langs de rivier de meest ingrijpende gevolgen? A dijkverplaatsing (7) en overloopgebied vastleggen (8) B dijkversterking (6) en kribverlaging (2) C versmalling van het zomerbed (1) en baggeren (3) D verwijderen van de zomerkade (4) en uiterwaardverlaging (5) Let op: de cijfers tussen haakjes verwijzen naar bron 31.

Je ziet in bron 32 drie temperatuurlijnen bij dezelfde hoeveelheid neerslag. • Noem eerst de temperatuurlijn (X, Y of Z) waarbij de nuttige neerslag het hoogst is. • Geef vervolgens aan waardoor de nuttige neerslag bij die temperatuurlijn het hoogst is. bron 33 Tekst

In de tekst van bron 33 worden verschillen en overeenkomsten tussen Bangladesh en Nederland besproken. In de tekst staan steeds twee woorden waaruit je kunt kiezen tussen haakjes. • Neem de letters S, T, U, V en W over op het antwoordblad en zet er het juiste woord achter.

Er zijn verschillen en overeenkomsten tussen de gebieden Midden-Australië en het Sahelgebied in Afrika. Eén van de overeenkomsten is het klimaat. Welk klimaat hebben beide gebieden? A een landklimaat B een subtropisch klimaat C een tropisch klimaat D een woestijnklimaat

Door verwoestijning zijn veel bodems van het Sahelgebied onbruikbaar geworden voor de landbouw. • Noem een oorzaak van verwoestijning. bron 34 De kringloop van het water

In bron 34 zijn bij de cijfers 1, 2 en 3 de begrippen bij de processen weggelaten. • Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet de juiste begrippen erachter.

Nederland ligt aan de monding van de Rijn (zie bron 35). De Rijn voert water aan uit het gebied dat is omgeven door de (dikke) zwarte lijn. Welk begrip gebruiken we voor het gebied dat afwatert op de Rijn en wat voor soort rivier is de Rijn? begrip soort rivier A delta gemengde rivier B delta regenrivier C delta gletsjerrivier D stroomgebied gemengde rivier E stroomgebied regenrivier F stroomgebied gletsjerrivier

Door het versterkte broeikaseffect zullen de rivieren in Nederland in de toekomst meer water moeten afvoeren. • Noem een gevolg van het broeikaseffect waardoor de rivieren in Nederland meer water moeten afvoeren.

Klimaatverandering zal gevolgen met zich meebrengen, waartegen we maatregelen moeten nemen. Hieronder een schema: oorzaak gevolg maatregel 5 9 3 • Neem dit schema over op het antwoordblad en plaats de onderstaande cijfers zo, dat oorzaak, gevolg en maatregel bij elkaar passen. Kies uit: 1 Minder infiltratie, meer overstromingen straten en pleinen 2 Toename CO 2 -uitstoot door menselijk handelen 3 (Grotere verdamping) 4 Uitbreiding windmolenpark 5 (Opwarming atmosfeer) 6 Verstedelijking 7 Aanleg overloopgebieden 8 Meer neerslag 9 (Aanleggen waterpleinen, wadi’s en verbeteren rioolcapaciteit) Let op: de cijfers 3, 5 en 9 zijn al ingevuld. Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.

bron 36 Huishoudelijk waterverbruik per persoon per dag in liters 1995 1998 2001 2004 2007 2010 bad 9,0 6,7 3,7 2,8 2,5 2,8 douche 38,3 39,7 42,0 43,7 49,8 48,6 wastafel 4,2 5,1 5,2 5,1 5,3 5,0 toiletspoeling 42,0 40,2 39,3 25,8 37,1 33,7 wassen, hand 2,1 2,1 1,8 1,5 1,7 1,1 wasmachine 25,5 23,2 22,8 18,0 15,5 14,3 afwassen, hand 4,9 3,8 3,6 3,9 3,8 3,1 afwasmachine 0,9 1,9 2,4 3,0 3,0 3,0 voedselbereiding 2,0 1,7 1,6 1,8 1,7 1,4 koffie/thee 1,5 1,1 1,0 1,0 1,2 1,2 water drinken 0,5 0,5 0,6 0,6 0,6 overig keukenkraan 6,7 6,1 6,7 6,4 5,3 5,3 totaal 137,1 131,9 130,7 123,8 127,5 120,1 bron 37 Waterverbruik sinds 2005 afgenomen

Bron 36 en 37 gaan over waterverbruik thuis. • Neem de cijfers 1, 2, 3, 4 en 5 uit bron 37 over op het antwoordblad en zet de juiste woorden of getallen erachter. Kies uit: de wasmachine, de afwasmachine, de waterbesparende douchekop, het bad, 17%, de toiletspoeling, 17 liter, de regendouche. Let op: drie keuzemogelijkheden blijven over. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.