Eindexamen nederlands vmbo bb 2005, tijdvak 2 (lees- en schrijfvaardigheid)

TEKST 1 LEGE BATTERIJEN ... INLEVEREN LOONT! Gebruik 1 Batterijen zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Bijna iedereen heeft er tientallen in huis. Vooral voor apparaten als rekenmachientjes, horloges, de disk- 5 man, de afstandbediening van de tv, een kookwekker, het mobieltje en vele andere. Per jaar worden er wel 200 miljoen batte- rijen verkocht en eens zijn die natuurlijk leeg. 4 Uit de batterijen wordt staal, lood, zink, mangaan, kwik en cadmium teruggewon- Bewaren 2 10 We gaan in Nederland in het algemeen best zorgvuldig met lege batterijen om. De meeste mensen bewaren ze om ze later naar een inzamelpunt te brengen. On- 5 Een mooi voorbeeld van dergelijke re- danks alle goede bedoelingen verdwijnen 15 er toch nog veel batterijen in de vuilnisbak, miljoenen per jaar. Dat komt doordat bat- terijen vaak op allerlei verschillende plaat- sen in huis rondslingeren, waardoor ze uit- eindelijk toch in het vuilnis belanden. Het 20 is daarom belangrijk om batterijen op één centraal punt in huis te bewaren, ergens in een potje, zodat je niet hoeft te zoeken als je ze gaat inleveren. 6 Uiteindelijk krijgt zo’n zestig tot tachtig 3 Lege batterijen kunnen op heel veel plaat- 25 sen worden ingeleverd. Natuurlijk kun je ze bij de gemeentelijke opslagplaats of de chemokar in je woonplaats inleveren. Om het je nog gemakkelijker te maken, heeft de Stichting Batterijen (Stibat) bovendien 30 gezorgd voor extra inzamelpunten. Bij win- kels, scholen en zelfs op campings staan daarvoor speciale tonnen. Natuurlijk kun je ook terecht bij de Retourette, een inzamel- punt voor gebruikt glas, kleding, plastic 35 flessen, drinkkartons, papier en batterijen. In opdracht van de Stibat halen gespeciali- seerde bedrijven alle ingeleverde batterij- en op bij gemeenteopslagplaatsen, winkel- ketens, scholen, campings en Retourettes.

Mensen zijn de enige levende wezens die een heel uitgebreide taal hebben. Behalve baby’s kent bijna iedereen vele duizenden woorden. Iedereen kan met die woorden ook zinnen maken om over allerlei onderwerpen te praten. Met dieren is dat anders, die kunnen geen verhalen of smoesjes vertellen. Kleine kinderen kun je leren praten. Waardoor kan dat dan niet met dieren? 1 In het verleden is vaak geprobeerd om dieren te leren praten. Taalkundige Marc van Oostendorp heeft een poes die een 4 aantal poezenwoorden kent. "Als ze hon- 5 ger heeft, klinkt haar miauw heel anders dan wanneer ze bang is, of geaaid wil worden. Ook lijkt ze mensentaal te ver- staan. Soms ligt ze helemaal boven in het huis te slapen, maar als ik dan van bene- 10 den 'Miepie' roep, dan komt ze razendsnel de trap af om te kijken of er iets te eten is. Toch is ze niet echt goed in taal. Ze ver- staat de woorden niet, ze luistert naar de toon waarop je praat. Als je in plaats van 15 Miepie 'Rotkat' roept, dan komt ze net zo 5 50 goed naar beneden." 2 Hij heeft ooit onderzoek gedaan naar hoeveel verschillende 'woorden' Miepie zelf kan maken. Dat zijn er een stuk of 20 tien. Naast het aangeven van gevoelens als honger en angst kan het dier ook dingen als 'Ik voel me niet lekker' of 'Ga weg, vreemde poes' aangeven. Oosten- dorp: "Ze heeft in tien jaar tien woorden 25 geleerd. Dat is niet veel. In diezelfde tijd leren mensenkinderen wel duizend keer zoveel woorden." 3 Vooral apen hebben heel veel taalles gehad. Enkele keren werd een jonge 30 chimpansee opgevoed door mensen. Zo hoopten de onderzoekers dat het beestje op dezelfde manier taal zou kunnen leren als een mensenkind. Dat is telkens weer mislukt. De aapjes bleken heel slim en 35 leerden heel veel van hun mensenouders,

Wie het kantoor van de dierenambulance Rotterdam en omstreken bezoekt, denkt dat hij in een mini-dierentuin terecht is gekomen. In de kamer staan allerlei bakken: een kooi met een poes, een glazen kast met een grote leguaan en tegen de muur staat een aquarium. In de andere hoek staan een bak met schildpadjes en een glazen bak met een vuurbuiksalamander. Zijn baasje heeft hem in de steek gelaten. We nemen een kijkje achter de schermen. Dierenleed 1 "leder dier heeft zijn eigen verhaal", vertelt Piet van Berkel. Piet is de oprichter van deze dierenambulance. "De poes zit hier, omdat zijn baasje zijn huis uit moest. Hij 5 haalt hem binnenkort weer op. Dino, de le- guaan, woont hier omdat zijn baasje niet meer voor hem kon zorgen. We zijn dan ook blij dat de mensen de dierenambulan- ce bellen en zo’n beestje niet buiten los- 10 laten." "Je gaat altijd met z’n tweeën op pad", zegt Lydia Buyt, die ook werkzaam is bij de dierenambulance. "Als je een gewond dier gaat afvoeren, draag je samen de bran- 15 card en als het ernstig is, verleen je eerste 4 55 Veel honden en katten dragen een chip hulp in de ambulance." buisje waar de gegevens van het dier in Noodgeval 2 Als je een gewond dier ziet, bel je de die- renambulance. Je krijgt de meldkamer aan de lijn. Die geeft aan de dierenredders 20 door waar het gewonde dier is. Met de zie- kenwagen proberen ze zo snel mogelijk bij het dier te komen. De ambulances hebben veel speciale apparatuur 'aan boord': een brancard, verband en een zuurstofkoffer. 25 Ze mogen geen sirene of zwaailichten ge- 5 65 Als iedereen aan het einde van de dag bruiken. Ze mogen wel vluchtstroken en busbanen nemen om sneller bij het dier in nood te komen. "Soms gebruiken we onze lichten en in een noodgeval rijden we har- 30 der dan mag", legt Piet uit. wel iemand zijn die de ambulances op- 3 Tijdens de vuurwerkramp in Enschede (2000) waren de mensen van de dieren- ambulance ook van de partij. Ze redden verdwaalde dieren en brachten hen naar 35 het asiel, waar de baasjes hen konden op- pikken. Maar bij de dierenambulance krij- gen ze niet alleen met honden, katten of konijnen te maken. De dierenredders heb- ben ook verdwaalde zeehondjes op de 40 Maasvlakte gered. Die hebben ze naar de