Eindexamen nederlands vmbo bb 2005, tijdvak 1 (lees- en schrijfvaardigheid)

Muziek is voor velen een genot om naar te luisteren, maar voor sommigen een bron van ergernis. Denk maar aan een feestje dat tot diep in de nacht doorgaat. Voor de feestgangers is het natuurlijk schitterend, maar voor de buurman die ’s morgens om zeven uur weer naar zijn werk moet, is het erg vervelend. De liefhebbers zijn duidelijk in de meerderheid, en zeg nou zelf: zonder muziek zou het leven een stuk saaier zijn. 1 Sinds de uitvinding van de radio en andere apparatuur om muziek te beluisteren, is er veel veranderd. Met name de laatste jaren zijn de technische mogelijkheden enorm toe- 5 genomen. Grote installaties zijn vervangen 5 Dat je gehoor slechter wordt, merk je zelf door kleine mini-sets. Liepen jongeren jaren terug nog met een reusachtige radio-casset- tespeler over straat, tegenwoordig draag je de muziek bijna onzichtbaar aan je broek- 10 riem of in je binnenzak. Dankzij een walk- man, diskman of mp3-speler geniet alleen jij van je eigen favoriete liedjes, overal waar je maar wilt. ben dat je niet zuiniger bent geweest op je 2 Dat laatste is natuurlijk niet helemaal waar. 15 Het is de bedoeling dat je er in je eentje van geniet. Maar sommigen hebben de muziek 6 Als je namelijk niet goed meer kunt horen, zo hard staan, dat hun hele omgeving kan meegenieten. Dat is hinderlijk voor de om- standers, daar is het apparaat niet voor ge- 20 maakt en het is ook nog eens schadelijk voor je oren. nemen. Luisteren naar je favoriete muziek 3 De diskman is door de jaren heen zeer po- pulair geworden. Je denkt al gauw: als zo- veel mensen er een hebben, dan zal het wel 7 Als je een blijvende gehoorbeschadiging 25 niet gevaarlijk zijn. Helaas is dat een misver- stand. Te harde muziek, in de disco of uit je diskman, is erg schadelijk als je er te lang naar luistert. De cijfers van een onderzoek in ons land bewijzen het: al vele tienduizen- 30 den jongeren hebben hierdoor last van ge- hoorbeschadiging. 8 Wat kun je eraan doen? Ga verstandig om met je diskman en andere geluidsbronnen. 4 Bij sommige mensen is doofheid of slecht- horendheid aangeboren. Ook kan het iets te maken hebben met de leeftijd. Het gehoor 35 slijt met de jaren, daardoor hebben oudere mensen vaak een slecht gehoor. Maar de belangrijkste oorzaak van slechthorendheid is te lang blootgesteld staan aan te hard ge- Vrij naar een artikel uit Kenmerk Onderwijsvoorlichting .

In 2002 hebben Nederlandse winkels 750 miljoen euro schade geleden door winkeldiefstal. Dat is 10 procent meer dan in 2001. Winkeliers lijden steeds meer schade en zij zoeken ongebruikelijke oplossingen. In Oldenzaal heeft een ondernemer een cel in zijn winkel gebouwd om dieven in op te sluiten. In die cel moeten zij de komst van de politie afwachten. Mag een winkelier zoiets doen? 1 Ton van Gelder, directeur van kleding- speciaalzaak Van Gelder in Oldenzaal, heeft gekozen voor deze ongewone maat- regel. Wat winkeldiefstallen betreft, is voor 5 hem de grens bereikt. "Hoe goed de pro- ducten in een winkel ook beveiligd zijn, elk voorwerp kan gestolen worden. Broeken en T-shirts bijvoorbeeld worden vaker ge- stolen dan je denkt", aldus Van Gelder. 10 "Winkeldieven kiezen twee of drie kleding- 5 stukken uit en spreken dan met onze me- dewerksters af dat ze apart worden gehan- gen om ze later op te halen. Als ze een uur later terugkomen, grijpen ze hun kans. 15 Ze leiden de verkoopsters af, graaien de kleding achter de kassa weg en rennen de zaak uit." 2 De diefstal van kledingstukken vond Van Gelder al erg, maar toen er ook nog 20 computers gestolen werden, besloot hij tot een ingrijpende maatregel. Medewerksters van de kledingzaak betrapten een man die op klaarlichte dag een kassacomputer pro- beerde te stelen. Dat was al twee keer 25 eerder gebeurd. Met behulp van zijn per- soneel sloot Van Gelder de man in de be- zemkast op in afwachting van de politie. Volgens de wet mag dat. In het Wetboek 6 van Strafrecht staat namelijk dat iedereen 30 een verdachte mag aanhouden als die op heterdaad betrapt wordt. 3 Het opbergen in de bezemkast is niet helemaal zonder risico. "Als de dief iets overkomt, terwijl we op de politie wachten, 35 dan ben ik verantwoordelijk. Ook als hij zichzelf iets aandoet, kan ik tot een be- hoorlijke schadevergoeding veroordeeld worden. Daar heb ik geen trek in. Dus zorg ik ervoor dat de cel van alle gemakken is 40 voorzien. Achterin heb ik zelfs een toilet laten bouwen." 4 Volgens Van Gelder zijn niet alleen winkeldieven een groot probleem, ook Vrij naar een artikel van Jeroen Schmale in: Algemeen Dagblad , 4 maart 2003

Topkok Pierre Wind komt in keukens die voor anderen gesloten blijven. Deze keer geeft hij ons informatie over een bijzonder restaurant: Het Borghuis in Doetinchem. Daar wordt gewerkt met verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten. Onmogelijk? 1 Op weg naar Het Borghuis wist ik eigenlijk 4 Ik raakte aan de praat met Yvonne. Ze is 53 niet wat me te wachten stond. Voor zover ik had begrepen, zou Het Borghuis een echt restaurant zijn, waar iedereen kan 5 binnenkomen om zijn maag te laten verwennen. In het verleden heb ik vaak gekookt met verstandelijk gehandicapte mensen. Die ervaring was vermoeiend, maar ook fantastisch. Toch wist ik bijna 10 zeker dat het onmogelijk is in een 5 Begeleidster Sabine Elvers is die middag de horecagelegenheid met verstandelijk gehandicapten te werken. Ik zag het al helemaal voor me. Urenlang wachten op het bestelde gerecht, met consumptie 15 sprekende obers en bedienden die spontaan met je willen dansen. Nee, dank je! 55 middag met keukenassistenten Harm en Weg met die vooroordelen 2 Maar toen ik eenmaal in Het Borghuis was, viel mijn mond open van verbazing. Werkelijk alles was er gezellig en perfect 20 geregeld. Ik werd ontvangen door een keurige serveerster, Yvonne. Het eerste wat ik dacht was: waar zijn nou die gehandicapten? Ik zag mensen serveren volgens de officiële bedieningsregels: rechts 25 neerzetten, glazen netjes op een viltje plaatsen en kopjes koffie zonder zwembad naar de gasten brengen. Mijn vooroordelen waren in één klap verdwenen. Rapportcijfer Inrichting 6 Het Borghuis heeft een warme sfeer. De 3 In Het Borghuis werken veertien verstan- 30 delijk gehandicapten en psychiatrische patiënten. Er zijn zes begeleiders, van wie er twee kok zijn. De anderen werken in de bediening. De prijzen op het menu en de drankenkaart vind ik laag. Een broodje 35 gezond kost € 3,75 en een hoofdgerecht gemiddeld € 11,-. Op de tafels liggen bestelkaarten. Nadat de gast de menukaart heeft bestudeerd, kan hij zijn wensen op een bestelkaart aankruisen en deze aan een 40 bediende geven. Naar: Pierre Wind, Eigen tijd , juli 2002