bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo bb 2009, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens voorbeeld 2 of 3.
A
A
A

naslag(1) B (2) XB (3) B XB

D D Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de…

D D Open vragen - Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. - Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. - Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 2Alcoholthermometer

Gebruik het BINAS informatieboek.
11p
Een veel gebruikte thermometer is de alcoholthermometer.
Je ziet hiernaast een thermometer getekend.
Wat is de laagste temperatuur die deze thermometer kan
aangeven?
........................ K

opgave 3Van erts naar smeedijzer

opgave als beeld van het examen
Hieronder zijn de vier processen nog een keer genoemd. → Geef in de tabel aan of het gaat om een natuurkundig of een chemisch proces. ijzererts wordt ijzer natuurkundig proces vloeibaar ijzer wordt vast het zacht worden van ijzer het roesten van ijzer

opgave 4Compressor

33p
Loek heeft in z’n garage een compressor, die hij
gebruikt voor de aandrijving van gereedschap.
Op de compressor staat 230 V / 12 A.
Bereken het vermogen als de compressor is
aangesloten.
................................................................................
................................................................................
figuur bij de opgave
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 5Thermostaat

opgave als beeld van het examen
Hieronder is het schema van een thermostaat getekend. In het schema staan de weerstanden R1 en R2. Hoe zijn de weerstanden R1 en R2 geschakeld? A in serie B parallel C Dat kun je niet zien in dit schema.
opgave als beeld van het examen
Eén van de weerstanden wordt vervangen door een NTC. Wat is het symbool van een NTC?

opgave 6Practicum

61p
Tijdens een practicum meten Jasper en Jeroen de spanning over en de
stroomsterkte door een weerstand.
Het schema van de schakeling is hieronder getekend.
Beide meters zijn juist aangesloten.
meter 1 meter 2
Eén van de meters wijst 0,6 A aan.
Welke meter is dat?
A meter 1
B meter 2
C Beide meters kunnen 0,6 A aanwijzen.

opgave 7Reddingsactie

73p
figuur bij de opgave
Bij een aardbeving in Indonesië zijn mensen
bedolven onder het puin.
Ze proberen de aandacht van reddingswerkers
te trekken door tegen een ijzeren staaf te
tikken.
De reddingswerkers beschikken over gevoelige
meetapparatuur.
In welke tijd komt het signaal bij de
meetapparatuur als de ijzeren staaf 26 m
lang is?
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 8Awacs

81p
Op de NAVO-basis te Geilenkirchen in Duitsland, over de grens bij Schinveld in
Limburg, zijn een aantal Awacs-vliegtuigen gestationeerd.
figuur bij de opgave
De verouderde motoren van deze Boeings geven tijdens het starten en landen
veel geluidsoverlast.
Het geluid bereikt in Schinveld regelmatig pieken van 100 dB.
In welke zone valt dit vliegtuig lawaai?
A veilig geluid
B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging
C toenemende kans op gehoorbeschadigingen

opgave 9Van de helling af

92p
Een fietser rijdt vanuit stilstand van een lange helling af.
Met een fietscomputer wordt de snelheid voortdurend
bijgehouden.
Het snelheid-tijd diagram zie je hieronder.
8 snelheid (m/s) 7 6 5 4 3 2 1 0 0 20 40 60 80 100 120 140 tijd (s)
figuur bij de opgave
Hoe groot is de snelheid op t = 30 s?
........................

opgave 10Fietsen in de sneeuw

De Ktrack is geschikt voor het fietsen
in de sneeuw.
Deze Ktrack heeft een speciaal achterwiel.
figuur bij de opgave
101p
Een achterwiel met rupsband heeft bepaalde voordelen.
Wat is het voordeel van een rupsband vergeleken met een gewoon wiel?
A Een rupsband heeft minder gewicht.
B De druk onder de rupsband is groter.
C De druk onder de rupsband is kleiner.
D Met een rupsband is de sneeuwfiets beter bestuurbaar.

opgave 11Formule 1

opgave als beeld van het examen
Tijdens het optrekken van een race-auto zijn de krachten erg groot. De aandrijfkracht bedraagt 8000 N. De totale wrijvingskracht bedraagt 2000 N. Hoe groot is de netto kracht in dat geval? A 2000 N B 6000 N C 8000 N D 10 000 N

opgave 12Hergebruik van oud papier

Het hergebruik van oud papier is de laatste jaren toegenomen.
In de tabel hieronder kun je het hergebruik in de jaren 1960 tot en met 2000
zien.
jaar hergebruik (%) 1960 15 1970 36 1980 52 1990 66 2000 72
123p
Teken in het diagram hieronder de grafiek van dit hergebruik.
herg(%eb)ruik987000
60
50
40
30
20
10
10950
1960
1970
1980
1990
2000 2j0a1a0r

opgave 13Rendement

Hieronder zie je twee lampen.
50% licht 12 W
spaarlamp
10% licht 60 W
Van elke lamp is het vermogen gegeven.
Van elke lamp is gegeven hoeveel procent van het vermogen wordt omgezet in
licht.
131p
Wat kun je zeggen over de beide lampen?
A De gloeilamp geeft het meeste licht.
B De spaarlamp geeft het meeste licht.
C Beide lampen geven evenveel licht.

opgave 14Lamp en schakelaars

+ S1 S2
Hierboven zie je een lamp die je met twee schakelaars aan en uit kunt doen.
De schakelaars hebben twee standen.
De standen zijn in de tabel hieronder getekend.
142p
Kruis in de tabel bij elke stand aan of de lamp aan of uit is.
aan uit S1 S2 S1 S2 S1 S2 S1 S2

opgave 15Popconcert

151p
De Arbeidsinspectie houdt zich ook bezig
met de muziek- en theaterwereld.
De inspectie controleert onder meer
of er in poppodia genoeg voorzieningen
zijn om gehoorschade te voorkomen.
Wat gaat de arbeidsinspectie meten?
A de frequentie van het geluid
figuur bij de opgave
B de sterkte van het geluid
C de toonhoogte van het geluid
D de weerkaatsing van het geluid
In de grafiek hieronder zie je hoe lang iemand zonder gehoorbescherming geluid
kan verdragen zonder gehoorschade.
9 tijd (in uren) 8 7 6 5 4 3 2 1 0 0 80 82 84 86 88 90 92 94 96 geluidssterkte (in dB)
161p
Hoe lang mag iemand luisteren naar geluid van 86 dB zonder kans op
gehoorschade?
........................ uur

opgave 16Dakgootrobot

Een dakgootrobot maakt in één beweging
een dakgoot schoon.
In de folder van deze dakgoot-robot staat
dat hij een snelheid heeft van 0,04 m/s.
figuur bij de opgave
173p
Bereken hoeveel tijd de robot nodig heeft om door een dakgoot van 12 m lang te
gaan.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 17Botsproef

In de klas worden botsproeven gedaan met een luchtkussenbaan. De pijl op de foto wijst naar het model van een botsende auto. Met de computer wordt gemeten hoe groot de krachten op de auto zijn tijdens de botsing. De computer tekent na afloop van de proef de grafiek van de kracht. De proef wordt…

In de klas worden botsproeven gedaan met een luchtkussenbaan. De pijl op de foto wijst naar het model van een botsende auto. Met de computer wordt gemeten hoe groot de krachten op de auto zijn tijdens de botsing. De computer tekent na afloop van de proef de grafiek van de kracht. De proef wordt tweemaal uitgevoerd, met en zonder kreukelzone. Hieronder zie je de twee grafieken. 0 0,005 0,010 0,015 0,020 0,025 0,030 0,035 tijd (s) grafiek 1

Hieronder staan drie vragen. Beantwoord de vragen door kruisjes op de juiste plek te zetten. grafiek 1 In welke grafiek is de botskracht het grootst?

opgave 18Frisdrankpak

Een frisdrankpak is afgesloten op de manier zoals hieronder te zien is.
Als je het lipje omhoog trekt, breekt het afsluitfolie.
figuur bij de opgave
Van het lipje is een zij-aanzicht getekend.
De kracht omhoog levert een kracht omlaag op het afsluitfolie.
kracht omhoog
afsluitfolie
asje
191p
De kracht omhoog is 3 N.
Hoe groot is de kracht op het afsluitfolie?
A minder dan 3 N
B 3 N
C meer dan 3 N

opgave 19Aluminium

Aluminium wordt geleverd vanaf de fabriek in de vorm van grote blokken.
Zie de afbeelding hieronder.
figuur bij de opgave
Een blok aluminium heeft een volume van 2500 dm3.
De dichtheid van aluminium is 2,7 kg/dm3.
203p
Bereken de massa van zo’n blok.
........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................

opgave 20Geleiding

figuur bij de opgave
Hierboven zie je een aantal voorwerpen en een schakeling.
Met de schakeling kun je onderzoeken welke voorwerpen stroom geleiden en
welke niet.
Een voorwerp in de open plaats laat de lamp wel of niet branden.
211p
Van één van de voorwerpen kun je niet zien van welk materiaal het gemaakt is.
De lamp brandt niet als je het voorwerp in de open plaats zet.
Van welk materiaal zou dit voorwerp gemaakt kunnen zijn?
A aluminium
B koper
C kunststof
D ijzer
221p
Wat zou er gebeuren als je de voorwerpen 1 en 4 in serie tussen de aansluitpunten
van de schakeling zet?
A Het lampje brandt normaal.
B Het lampje brandt op halve sterkte.
C Het lampje brandt niet.

opgave 21Winkelbel

Bij het binnenkomen van een winkel gaat er vaak een bel of gong.
Je loopt dan door een lichtstraal, die onderbroken wordt.
De eigenaar van de winkel weet dan dat er een klant binnenkomt.
Op de ene deurpost zit een lampje en op de andere deurpost een ontvanger.
figuur bij de opgave
231p
Welk elektrisch onderdeel zit er in de ontvanger?
A LED
B LDR
C NTC
D spoel

opgave 22Stroomsterkte

Bekijk de schakelingen hieronder.
In beide schakelingen zijn de batterij en de lampjes hetzelfde.
1A A +
schakelingA
A +
241p
Welke waarde zal de ampèremeter in schakeling B aanwijzen?
A minder dan 1 A
B precies 1 A
C meer dan 1 A

opgave 23Man overzetten

Een marineman wordt van het ene schip overgezet naar een ander schip.
Zie de afbeelding.
De man heeft een gewicht van 800 N.
De krachtenschaal is 1 cm 200 N.
figuur bij de opgave
252p
Teken de kracht die de man op de katrol uitoefent.
De kracht moet de juiste grootte en de juiste richting hebben.
Laat de kracht aangrijpen op de katrol.

opgave 24Remweg

Een motorrijder en een automobilist doen een remproef op een droog wegdek. De remweg van de motor is kleiner dan die van de auto. Ze doen de proef nog een keer, nu op een nat wegdek.
Geef bij elke uitspraak in de tabel aan of deze juist of niet juist is. De stopafstand van de auto en de motor wordt kleiner bij/De nat remweg wegdek. van de auto en de motor wordt groter bij nat/De reactietijd wegdek. van beide bestuurders wordt groter bij nat/De reactie-afstand wegdek. van beide…

Geef bij elke uitspraak in de tabel aan of deze juist of niet juist is. De stopafstand van de auto en de motor wordt kleiner bij/De nat remweg wegdek. van de auto en de motor wordt groter bij nat/De reactietijd wegdek. van beide bestuurders wordt groter bij nat/De reactie-afstand wegdek. van beide bestuurders wordt kleiner bij nat wegdek.

opgave 25Geluidsisolatie

De geluidsisolatie van een wand hangt af van de massa van de wand per m2.
In het diagram hieronder is de geluidsisolatie weergegeven bij verschillende
massa’s van de wand.
65 geluids- isolatie 60 (dB) 55 50 45 40 35 0 100 200 300 400 500 600 oppervlaktemassa (kg/m2)
271p
Een wand van baksteen heeft een oppervlaktemassa van 180 kg/m2.
Hoe groot is de geluidsisolatie van deze wand?
........................ dB
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 26Harde muziek

Lees het gedeelte uit een krantenartikel hieronder.
In de popsector is afgesproken dat bij alle concerten het geluid niet harder mag zijn dan 105 dB. Ondersteunend personeel dat assisteert bij concerten moet gehoorbescherming dragen.
281p
Het personeel moet gehoorbescherming dragen om gehoorschade te voorkomen.
Hoeveel dB moet zo’n gehoorbescherming tegenhouden, zodat het personeel
langdurig haar werk kan doen?
A 5 dB
B 10 dB
C 15 dB
D 25 dB

opgave 27Geluidssnelheid

Kijk in het BINAS-tabellenboek voor de geluidssnelheid in verschillende materialen.
291p
Bij onderzoek van bouwkundige constructies gebruikt men ultrasone technieken.
Verschillen in geluidssnelheid leveren informatie over de gebruikte materialen.
In welk materiaal is de geluidssnelheid het grootst?
A beton
B glas
C ijzer
D steen
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.