opgave 1Tekst 1 Denken moet je leren
Veel auteurs proberen in het begin van de tekst de aandacht van hun lezers te
trekken. Dit kan bijvoorbeeld door het:
1 beschrijven van een interessant gedachte-experiment;
2 formuleren van de probleemstelling van de tekst;
3 noemen van het belang van het onderwerp voor de lezer;
4 weergeven van een voor de tekst inspirerend voorval.
11pOp welke twee van de bovengenoemde manieren wordt in de eerste twee
alinea’s van de tekst ‘Denken moet je leren’ de aandacht van de lezer
getrokken?
Noem alleen de nummers van je keuze.
21pWelk verband bestaat er tussen alinea 3 en alinea 4?
Alinea 4 bevat een
A argument bij de stelling in alinea 3.
B constatering bij het standpunt in alinea 3.
C verklaring bij de constatering in alinea 3.
D weerlegging van het argument in alinea 3.
“Maar eerst maken we korte metten met een hardnekkig misverstand”. (regels
36-38)
31pWelk misverstand wordt bedoeld?
A Nieuwe ontdekkingen in de hersenwetenschap laten zien dat het nut van
denken wordt onderschat.
B Onderzoek bewijst dat tegenwoordig te veel waarde wordt toegekend aan
het nut van denken.
C Uit onderzoek over de werking van onze hersenen blijkt dat denken niet
zinvol is.
D Wetenschappers hebben aangetoond dat denken weinig toevoegt aan onze
hersencapaciteit.
In alinea 5 wordt gesteld dat we minder goed in denken zijn dan we dachten.
41pWaarop is de argumentatie voor deze uitspraak gebaseerd?
De argumentatie is gebaseerd op
A een oorzaak en gevolg.
B een vergelijking.
C een voorbeeld.
D een voor- en nadeel.
51pMet welk begrip kan het verband tussen enerzijds het tekstgedeelte van alinea’s
6 en 7 en anderzijds alinea 5 het beste getypeerd worden?
Alinea’s 6 en 7
A vormen een opsomming bij het gestelde in alinea 5.
B vormen een tegenstelling met het gestelde in alinea 5.
C zijn een nuancering van het gestelde in alinea 5.
D zijn een uitwerking van het gestelde in alinea 5.
De tekst ‘Denken moet je leren’ kan onderverdeeld worden in vijf delen. Deze
achtereenvolgende delen kunnen voorzien worden van de volgende kopjes:
1 Oproep tot herstel van het verstand
2 Een andere kijk op neurowetenschappelijke resultaten
3 De maatschappelijke noodzaak van helder denken
4 Invoering van ‘helder denken’ als schoolvak
5 Promotors van het heldere denken gezocht!
61pBij welke alinea begint deel 2?
71pBij welke alinea begint deel 3?
81pBij welke alinea begint deel 4?
“Wat het denken betreft, is de boodschap van de neurowetenschap
zonneklaar.”(regels 48-50)
93pUit welke drie hoofdelementen bestaat deze boodschap?
Nummer je antwoorden.
“Hoewel ze het in het eigen brein niet voor het zeggen hebben, zijn de
kwebbeldozen van Victor Lamme in de samenleving een machtsfactor van
jewelste.” (regels 112-116)
101pWelk argumentatieschema wordt in alinea 9 gebruikt om dit standpunt te
onderbouwen?
een argumentatieschema op basis van
A kenmerk of eigenschap
B oorzaak en gevolg
C vergelijking
D voorbeelden
111pWat wordt bedoeld met “de verhalen uit de kwebbeldoos” (regels 135-136), gelet
op de hele tekst?
A alom heersende ideeën op basis van algemeen geldende waarden over wat
wel en niet getolereerd wordt in de samenleving
B constructies die door het onbewuste brein gemaakt worden en die weinig
met de realiteit van doen hebben
C door velen gedeelde opvattingen die als waarheid worden ervaren, maar in
feite op vooroordelen berusten
D fictie gecreëerd door het brein, waarmee het naderhand betekenis geeft aan
veelal onbewust gemaakte keuzes
“Denken loont en helder denken is meer dan ooit van belang voor het
functioneren van de samenleving.” (regels 138-141)
In de rest van alinea 10 en in alinea’s 11 tot en met 13 wordt dit standpunt met
twee argumenten onderbouwd.
121pDoor welke twee van onderstaande uitspraken worden die argumenten het beste
getypeerd? Noem alleen de nummers van je keuze.
Alleen met behulp van helder denken kunnen we:
1 aantonen dat het beleid van onze bestuurders vooral gebaseerd is op
verhalen.
2 de hedendaagse stroom van data beheersen en rationeel verwerken.
3 ideeën van anderen toetsen of kunnen anderen onze ideeën toetsen.
4 jongeren beschermen tegen hun neiging steeds meer informatie op te
nemen.
5 meer tijd winnen om uit het groeiende informatieaanbod de best mogelijke
keuzes te maken.
tekstfragment 1
Met de komst van de nieuwe media wordt er op jongeren een tsunami van informatie afgevuurd. Jongeren zoeken deze informatieovervloed zelf heel actief op, zo blijkt uit het aantal accounts op Hyves, Facebook en andere netwerksites, de hoeveelheid sms’jes die ze sturen, de manier waarop ze naar nieuws zoeken op internet en de manier waarop internet is ingebed in hun dagelijks leven. Het continu bereikbaar zijn en continu alles willen volgen, buiten het blikveld van docenten en ouders en toezicht van volwassenen, heeft een keerzijde. Het kan doorslaan naar informatiestress. De klachten zijn vermoeidheid, slaaptekort en het probleem dat jongeren continu hun aandacht moeten verdelen, wat ze uit hun concentratie haalt. De 23-jarige Rosa-Maria Koolhoven uit Utrecht, trendteamlid van een bureau voor jongeren-communicatie, heeft hier de term ‘infobesitas’ voor bedacht. Zij stelde bij zichzelf vast dat ze een aardige informatiejunk aan het worden is. Via blogs, Twitter en Facebook wil ze constant op de hoogte blijven van wat er gebeurt. Op haar toetsenbord is de F5-toets het populairst, de knop waaronder de computer aangeeft of iemand iets nieuws of interessants heeft gepost. “Is het verveli
naar: Trouw, 22 februari 2010
Zowel in de tekst ‘Denken moet je leren’ als in tekstfragment 1 worden
verklaringen gegeven voor het probleem ‘infobesitas’.
131pWelke verklaring uit tekstfragment 1 voegt iets toe aan de verklaringen uit de
tekst ‘Denken moet je leren’?
141pIn welke alinea van de tekst ‘Denken moet je leren’ wordt het beste verduidelijkt
wat ‘helder denken’ inhoudt?
A in alinea 8
B in alinea 10
C in alinea 12
D in alinea 14
In alinea’s 15 en 16 staan drie redenen waarom de school de meest geschikte
plek is om ‘helder denken’ aan te leren.
153pNoem de drie redenen.
Nummer je antwoorden.
161pWelk bezwaar zou een kritische lezer kunnen hebben tegen de manier van
argumenteren in het slot van alinea 15?
Er is sprake van
A een cirkelredenering.
B een overhaaste generalisatie.
C een persoonlijke aanval.
D een vertekening van een standpunt.
In alinea 18 wordt gesproken over ambassadeurs.
171pWaarvan zouden docenten en wetenschappers ambassadeur moeten worden?
tekstfragment 2
Rationeel is het niet, maar spectaculaire en emotionele evenementen vinden we als bewijsmateriaal overtuigender dan statistische frequenties. Een dramatisch beeld op televisie heeft dan ook meer impact dan een uitvoerig betoog met objectieve cijfers en redeneringen. De invloed van de media kan hier moeilijk worden overschat. De feiten die de krantenkoppen en het televisiejournaal halen, vinden we waarschijnlijker dan sommige minder ophefmakende, maar frequenter voorkomende gebeurtenissen. In de VS vroegen onderzoekers een aantal mensen welke van beide doodsoorzaken relatief het meest voorkwam: moord of zelfmoord, zelfmoord of diabetes, borstkanker of diabetes. De meerderheid stipte telkens de eerste doodsoorzaak aan, ofschoon het in werkelijkheid telkens om de tweede ging. Maar de eerste doodsoorzaak is inderdaad meer emotioneel geladen en krijgt meer aandacht in de media.
naar: Skepter, maart 1998
182pFormuleer op basis van tekstfragment 2 een argument waarmee in de tekst
‘Denken moet je leren’ het standpunt over denken kan worden onderbouwd.
Gebruik niet meer dan 20 woorden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
193pOp welke twee manieren kan de titel van de tekst ‘Denken moet je leren’
uitgelegd worden, gelet op de tekst?
Gebruik niet meer dan 25 woorden.
201pHoe kan de tekst ‘Denken moet je leren’ als tekstsoort het beste getypeerd
worden?
Deze tekst is vooral
A een beschouwende tekst met activerende elementen.
B een beschouwende tekst met betogende elementen.
C een betogende tekst met activerende elementen.
D een betogende tekst met beschouwende elementen.
