opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis waarin torens een rol
hebben gespeeld, staan in willekeurige volgorde:
1 De aanslag op de torens van het World Trade Centre in New York
verhevigde in Nederland de discussies over de multiculturele
samenleving.
2 De bouw van de Eiffeltoren was onderdeel van de
wereldtentoonstelling in Parijs, die als belangrijk doel had uitvindingen
van het industriële tijdperk te laten zien.
3 De Toren van de Vrijheid in Parijs werd door een menigte afgebroken,
omdat het bouwwerk onderdeel was van de gevangenis de Bastille,
die als een symbool van het ancien régime werd beschouwd.
4 Portugese ontdekkingsreizigers, zoals Vasco da Gama, startten hun
tochten bij de Toren van Belém.
5 Tijdens de Bezetting moest de naam van pretpark Julianatoren vlak bij
Apeldoorn veranderd worden in Julia Toren, omdat verwijzingen naar
levende leden van het koningshuis verboden waren.
6 Tijdens de bloeitijd van de Republiek gaven de Amsterdamse regenten
voorrang aan een nieuw stadhuis, waardoor de geplande bouw van de
toren van de Nieuwe Kerk niet doorging.
12pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Een bewering:
De las Casas wil met de beschreven gebeurtenis bereiken dat door het
aannemen van wetten het gedrag van de Spanjaarden tegenover de
inwoners van Amerika verandert.
24pToon dit aan door uit te leggen dat de beschreven gebeurtenis duidelijk
maakt:
− dat wetten aangenomen moeten worden om de inheemse bevolking
van Amerika te beschermen en
− dat door de aanname van zulke wetten de bekering van de inheemse
bevolking van Amerika wordt bevorderd.
Het stadsbestuur van Woerden (nu in de provincie Utrecht) besloot in
1590:
1 om de vestingwerken van de stad te versterken en
2 om twee Romeinse molenstenen in het stadhuis tentoon te stellen die
tijdens de werkzaamheden gevonden werden.
32pVerklaar elk besluit met een ander kenmerkend aspect van de zestiende
eeuw.
Gebruik bron 2.
Van Diemerbroeck beweert dat zijn onderzoek naar de pest beter is dan
dat van zijn voorgangers.
43pVerklaar zijn mening door:
− aan te geven welke oorzaak Van Diemerbroeck geeft voor het
ontbreken van onderzoek naar de pest en
− met een verwijzing naar de bron aan te geven dat Van Diemerbroeck
aansluit bij een werkwijze die past bij de zeventiende eeuw.
Drie gegevens over de geschiedenis van de kostbare kleurstof
karmijnrood:
1 Spaanse veroveraars leerden van de Azteken in Amerika dat
karmijnrood van luizen werd gemaakt en brachten in 1523 de kleurstof
mee naar Spanje.
2 Rembrandt van Rijn gebruikte in 1665 voor zijn schilderij
Het Joodse bruidje karmijnrood voor een deel van de jurk van de
bruid.
3 Vanaf 1830 werden sommige boeren in Nederlands-Indië door de
Nederlanders gedwongen om de luizen te kweken waar de kleurstof
karmijnrood van gemaakt werd.
53pGeef voor elk van de drie gegevens een ander kenmerkend aspect dat
hierbij past.
Een anekdote:
Nadat Pruisen een aantal malen getroffen was door mislukte
graanoogsten, vaardigde koning Frederik de Grote op 24 maart 1756 het
zogenaamde Kartoffelbefehl (aardappelbevel) uit, omdat hij ervan
overtuigd was dat met het verbouwen van aardappels hongersnood kon
worden voorkomen. Magistraten en beambten moesten zijn onderdanen
kennis laten maken met het nut van de aardappelplant en ervoor zorgen
dat deze plant op iedere beschikbare plek werd verbouwd.
Bewering:
Het Kartoffelbefehl past bij het Verlichte beleid van Frederik de Grote.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 3.
De Britse textielproducenten winnen de concurrentiestrijd met Indiase
producenten, hoewel het Indiase textiel van hogere kwaliteit is. De bron
biedt een verklaring voor deze ontwikkeling.
73pToon dit aan door:
− uit te leggen welke verklaring de bron geeft voor de export van Brits
textiel naar het buitenland en
− zonder bron een verklaring te geven voor het feit dat de Indiase
textielproducenten door hun manier van produceren de
concurrentiestrijd met de Britse textielproducenten verliezen.
In 1790 werd in het Amerikaanse Congres (parlement) gediscussieerd
over de slavernij.
Twee standpunten in het debat:
1 De slavernij is in strijd met de opvatting dat een mens geen bezit mag
zijn van een ander mens.
2 Het congres kan de slavernij in een staat niet verbieden.
Twee beweringen:
− Standpunt 1 is gebaseerd op een ideaal van de Verlichting.
− Standpunt 2 past bij het feit dat de Verenigde Staten een federale
staatsvorm hebben.
82pOndersteun beide beweringen met een argument.
Gebruik opnieuw de standpunten uit vraag 8.
92pGeef aan met een argument of standpunt 2 vooral gedeeld werd door
vertegenwoordigers van de noordelijke of van de zuidelijke staten.
Een anekdote:
In 1831 stelden artsen in de Britse havenstad Sunderland de eerste
gevallen van cholera vast. Om verdere verspreiding te voorkomen
bepaalde een gezondheidsraad die door de overheid was ingesteld (waar
vooral artsen in zaten) dat alle schepen vijftien dagen in afzondering
moesten worden gehouden. Twee weken later draaide de
gezondheidsraad onder druk van ondernemers de maatregel terug,
waarna de ziekte zich razendsnel verspreidde.
Een bewering:
Deze anekdote is illustratief voor de politiek-economische verhoudingen in
Groot-Brittannië van dat moment.
103pOndersteun de bewering door:
− een reden te geven voor de houding van de ondernemers en
− uit te leggen dat de reactie van de gezondheidsraad paste bij het
ontstaan van een liberale markteconomie in die periode.
Gebruik bron 4.
Bewering:
Macaulay vreest voor chaos door:
− de voortschrijdende democratisering en
− de invloed van de opkomende emancipatiebeweging van de arbeiders.
114pGeef voor beide onderdelen van de bewering een argument, telkens met
een verwijzing naar de bron.
In 1857 stichtten de Britten in India universiteiten in Madras, Calcutta en
Bombay. Op deze universiteiten kregen Indiërs les in het Britse
rechtssysteem.
122pLeg uit dat de oprichting van deze universiteiten past bij de opzet van het
Britse bestuur in India.
In 1875 kocht de Britse regering een groot deel van de aandelen van het
Suezkanaal, waarmee het kanaal onder Britse controle kwam. De regering
probeerde het parlement achter de aankoop van de aandelen te krijgen,
met de argumenten dat controle over het Suezkanaal:
1 een economisch voordeel opleverde en
2 een versterking van het gezag over het Britse Rijk tot gevolg had.
132pGeef voor beide argumenten aan welke redenering de regering hierbij
volgde.
Gebruik bron 5.
Stel, je doet onderzoek naar de woonomstandigheden van Amerikaanse
arbeiders in de negentiende eeuw en je hebt twee onderzoeksvragen:
1 Wat waren de woonomstandigheden van de gemiddelde Amerikaanse
arbeider in de negentiende eeuw?
2 Welke bijdrage leverde Riis aan de verbetering van de
omstandigheden waarin Amerikaanse arbeiders leefden?
Je vindt het boek van Riis en je komt tot de conclusie dat het boek voor
onderzoeksvraag 1 minder bruikbare informatie en voor onderzoeksvraag
2 meer bruikbare informatie bevat.
142pOndersteun beide delen van je conclusie.
Gebruik bron 6.
Jordaan geeft in de prent kritiek weer op de gevolgen van de Arbeidswet
uit 1911.
152pLeg uit welke kritiek Jordaan weergeeft.
Gebruik bron 7.
Bewering:
Dit pamflet gaat over Duitsland in 1918 en is een voorbeeld van Britse
propaganda.
163pLicht dit toe door:
− aan te geven met een verwijzing naar de onderste helft van de bron,
welke boodschap over de toestand van het Duitse leger de Britten
willen overbrengen en
− aan te geven wat de Britten met het pamflet willen bereiken.
In het Verdrag van Versailles stond in artikel 231 dat Duitsland schuldig
was aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
Een redenering:
Artikel 231 was bedoeld om uit te leggen waarom andere bepalingen voor
Duitsland in het Verdrag van Versailles opgenomen werden.
172pLicht deze redenering toe aan de hand van een andere bepaling voor
Duitsland in het Verdrag van Versailles.
De volgende gebeurtenissen hebben te maken met veranderingen van de
Duitse munteenheid en staan in willekeurige volgorde:
1 Als voorbereiding op de Duitse hereniging werd de Ostmark
vervangen door de West-Duitse D-Mark. Ondanks het feit dat de
Ostmark veel minder waard was, werd een wisselkoers vastgesteld
van 1: 1.
2 Met de ondertekening van het Verdrag van Maastricht werd mede
vastgelegd dat in Duitsland een nieuwe, Europese munt ingevoerd zou
worden.
3 Na de aanname van het Dawesplan werd een nieuwe munt
uitgegeven: de rijksmark.
4 Na de machtsovername door de nazi's werden munten uitgegeven
waarop een adelaar stond die een hakenkruis droeg.
5 Na het uitroepen van de Duitse Republiek werden marken uitgegeven
zonder keizerlijke kroon boven de adelaar.
6 Toen een nieuwe munt werd ingevoerd in de westelijke
bezettingszones was dat de aanleiding voor de Blokkade van Berlijn.
182pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik gebeurtenis 1 uit vraag 18.
192pLeg uit welk politiek doel met deze wisselkoers van de Ostmark en de
D-Mark werd nagestreefd.
Gebruik bron 8.
Bewering:
De boodschap die de Reichskolonialbund met deze poster wil
overbrengen, wijkt af van de kern van het buitenlandse beleid van de
nazi's, maar kan gebruikt worden om aanhangers te werven onder
conservatieve Duitsers.
204pLeg beide onderdelen van de bewering uit, steeds met een aparte
verwijzing naar de bron.
In 1942 werden in Washington D.C foto's gemaakt van een ontmoeting
tussen Ljoedmila Pavlitsjenko, een beroemde sluipschutter in het
Sovjetleger, en Eleanor Roosevelt, de vrouw van de Amerikaanse
president.
Bewering:
Deze foto's konden tijdens de Tweede Wereldoorlog in Russische kranten
gepubliceerd worden, maar vijf jaar later was dat niet meer toegestaan.
213pOndersteun de bewering door:
− aan te geven welke propagandaboodschap de Sovjetregering tijdens
de Tweede Wereldoorlog met de foto's kon overbrengen en
− uit te leggen dat de Sovjetregering publicatie vijf jaar later om politieke
redenen niet wenselijk vond.
Gebruik bron 9.
Deze foto kan gebruikt worden als illustratie van de gevolgen van de
manier van oorlogvoering in de eerste helft van de twintigste eeuw.
222pLeg uit met behulp van een kenmerkend aspect dat de foto illustratief voor
die gevolgen is.
Gebruik bron 10.
De bouw van de Berlijnse Muur wordt door de regering van de DDR
uitgelegd als een manier om de burgers van de DDR te beschermen
tegen westers imperialisme.
Een interpretatie:
Met deze bron keert de tekenaar zich tegen deze uitleg.
233pOndersteun de interpretatie met twee verwijzingen naar de bron.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In 1963 verscheen in het vrouwenblad Margriet een advertentie voor het
'Tankmodel', een nieuw model stofzuiger van Philips. In een fotostrip werd
het verhaal verteld van een vrouw die problemen heeft met haar oude
model stofzuiger. Met haar man schaft zij het 'Tankmodel' aan, waarna zij
weer probleemloos kan stofzuigen.
In de tijd dat de advertentie geplaatst werd, deden zich in Nederland twee
veranderingen voor:
1 Nederland werd een consumptiemaatschappij.
2 De emancipatie van de vrouw kwam op gang.
244pGeef voor beide veranderingen aan of deze met de advertentie
ondersteund kunnen worden of niet.
Gebruik bron 11.
Bewering:
Het pamflet uit 1966 past bij de beginnende ontzuiling in Nederland.
254pOndersteun de bewering met twee verschillende argumenten, steeds met
een aparte verwijzing naar de bron.
De Duitse historicus Alfred Grosser zei in 1977 over 8 mei 1945, de dag
dat Duitsland capituleerde, dat deze dag in de BRD werd gezien als een
nationale ramp, als het begin van de Duitse deling. "Maar", zei hij, "als je
naar de DDR gaat, dan zie je dat aan hele schoolklassen wordt verteld
dat 8 mei 1945 een bevrijdingsdag was."
262pVerklaar het beschreven verschil in de Duitse visies op 8 mei 1945 vanuit
het politieke beleid in beide landen in 1977.
Gebruik bron 12.
Bewering:
De kraakbeweging in Utrecht vertoont continuïteit met het gedachtegoed
van de provo's.
272pOnderbouw deze bewering met een verwijzing naar de bron.
Twee gegevens over taalonderwijs aan kinderen van migranten in
Nederland:
1 In 1983 werd het door de Wet Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur
(OETC) mogelijk voor kinderen van migranten om binnen lestijd op
school les te krijgen in hun moedertaal.
2 In 2004 beëindigde de overheid de bekostiging van lessen in de
moedertaal volledig.
Bewering:
Elk gegeven is te verklaren vanuit een andere visie op de multiculturele
samenleving.
282pOnderbouw de bewering voor elk gegeven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
