opgave 1Door de tijd heen
In de loop van de geschiedenis hebben verschillende wapens bijnamen
gekregen. De volgende beschrijvingen van bijnamen van wapens staan in
willekeurige volgorde:
1 De Hartsvanger was een korte sabel waarmee de bemanning van
VOC-schepen was uitgerust bij de verovering van de Aziatische
havenstad Malakka.
2 De Dulle Griet was het vijf meter lange kanon waarmee de opstandige
stad Gent zich verdedigde tegen het leger van de Spaanse
koning Filips II.
3 Little Boy (Kleine Jongen) was de atoombom die boven Hiroshima
werd afgeworpen.
4 Dikke Bertha was een groot kanon dat door het keizerlijke Duitse leger
tijdens de loopgravenoorlog in Frankrijk werd ingezet.
5 Star Wars was de bijnaam van het door de Amerikaanse president
Reagan voorgestelde SDI-project.
6 Een Stalinorgel was een lanceerinstallatie waarmee het
Russische leger tijdens de Slag bij Stalingrad raketten afvuurde op de
Duitse stellingen.
12pZet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Enkele gegevens over tabak in Frankrijk:
1 In 1556 arriveerde het eerste tabakszaad in Frankrijk, meegebracht uit
Brazilië (Amerika) door de monnik André Thevet.
2 Vanaf 1635 werd tabak verbouwd op de Franse eilanden Martinique
en Guadeloupe, voor de kust van Zuid-Amerika.
3 In 1664 bepaalde koning Lodewijk XIV dat de handel in tabak een
staatsmonopolie werd.
Deze gegevens over de geschiedenis van tabak kunnen in verband
worden gebracht met verschillende kenmerkende aspecten van de
vroegmoderne tijd.
24pKies twee van deze gegevens en leg per gegeven uit met welk
kenmerkend aspect van de vroegmoderne tijd je het in verband kunt
brengen.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken!
Tijdens de Rijksdag in Worms in 1521 wilde Karel V twee doelen
bereiken:
1 steun in zijn strijd tegen de islamitische Turken die steeds meer
gebieden in Europa veroverden en
2 het intrekken door Luther van diens uitspraken en geschriften.
32pLeg uit waardoor het tweede doel volgens Karel V nodig was voor een
succesvolle strijd tegen de Turken.
Gebruik bron 1.
De Raad van Beroerten treedt streng op in Utrecht naar aanleiding van
deze gebeurtenissen in 1566.
43pLicht dit toe door:
− uit te leggen dat de Staten van Utrecht handelen volgens het
godsdienstbeleid dat het centrale bestuur in 1566 afkondigt en
− aan te geven dat het strenge optreden van de Raad van Beroerten
past bij de taak die deze Raad heeft.
Gebruik bron 2.
Requesens maakt in zijn brief een afweging over de oorzaken van de
brede steun voor de Opstand en geeft daarmee indirect een oordeel over
het optreden van Alva.
54pGeef aan wat dit oordeel is door:
− de twee oorzaken van de brede steun voor de Opstand volgens
Requesens te noemen en
− twee onderdelen van het optreden van Alva te noemen die daarmee
door Requesens indirect worden afgekeurd.
In 1576 plunderden Spaanse soldaten de stad Antwerpen. Volgens
sommige berichten uit die tijd vielen hierbij meer dan 10.000 slachtoffers.
Een historicus deed onderzoek naar de gebeurtenis en kwam tot de
conclusie dat het aantal slachtoffers veel lager lag en dat de berichten
over 10.000 slachtoffers met opzet waren verspreid.
62pOndersteun deze conclusie van de historicus door aan te geven:
− welke boodschap de verspreiders met deze berichten wilden
overbrengen en
− welk politiek doel ze daarmee waarschijnlijk nastreefden in 1576.
Toen Willem II, stadhouder van onder meer Holland, Zeeland en Utrecht,
in 1650 overleed, besloten de Staten van deze gewesten geen nieuwe
stadhouder aan te stellen.
72pLeg uit dat dit besluit verband hield met het sluiten van de Vrede van
Münster.
In 1675 werd de Portugees-Joodse synagoge in Amsterdam ingewijd. Bij
deze feestelijke ceremonie waren leden van het stadsbestuur van
Amsterdam aanwezig.
82pToon aan dat de aanwezigheid van leden van het stadsbestuur van
Amsterdam:
− een politieke boodschap moest overbrengen en
− een economische achtergrond had.
Gebruik bron 3.
Een bewering:
De hertog van Saint-Simon beschrijft in dit fragment uit zijn memoires
Lodewijk XIV als een absoluut vorst.
92pToon dit aan en verklaar de houding van Lodewijk XIV tegenover de
Franse edelen.
Gebruik bron 3.
Stel, je wilt deze bron gebruiken voor een onderzoek naar het Franse
hofleven bij Lodewijk XIV en je ontdekt dat de hertog van Saint-Simon:
1 zich voor zijn memoires baseert op dagboeken van hemzelf en van
twee andere edelen die aan het hof verbleven en
2 een omstreden figuur was, wiens politieke en militaire carrière
mislukte en die door andere edelen aan het hof vaak werd
buitengesloten.
102pLicht voor beide gegevens afzonderlijk toe of deze bron hierdoor meer of
minder betrouwbaar wordt als informatiebron voor je onderzoek.
opgave 3Moderne tijd
Een anekdote:
In 1832 gaf het Britse parlement opdracht aan een commissie om een
oplossing te vinden voor de hoge kosten van de armenzorg in
Groot-Brittannië. De commissie adviseerde de overheid om alleen nog
zorg te bieden aan armen die ermee akkoord gingen in werkhuizen zwaar
lichamelijk werk te verrichten. Hierdoor zou de hulp die de overheid aan
de armen gaf sterk worden ingeperkt.
113pLicht de anekdote toe door:
− aan te geven dat de opdracht aan de commissie paste bij een
kenmerkend aspect van die tijd en
− uit te leggen dat het advies van de commissie paste bij de
negentiende-eeuwse liberale visie op de armenzorg.
Gebruik bron 4.
Bismarck noemt in deze brief zijn bezwaren tegen het streven naar
koloniën voor Duitsland.
122pLeg uit voor welk van Bismarcks bezwaren het beleid van Wilhelm II een
oplossing bood.
Gebruik bron 5.
Een historicus beweert dat deze bron laat zien dat de Industriële
Revolutie het ontstaan van een nationale pers heeft bevorderd.
134pLeg uit:
− welke redenering de historicus volgt en
− met een kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw welke politieke
ontwikkeling wordt bevorderd door het ontstaan van een nationale
pers.
Minister-president William Gladstone deed in 1884 in het Britse parlement
een voorstel om het kiesrecht uit te breiden. Hij kreeg een verzoek van
meer dan honderd vrouwen om ook het kiesrecht voor vrouwen op te
nemen in zijn nieuwe kieswet. Gladstone voelde veel voor dit verzoek,
maar ging er toch niet op in omdat hij dacht dat de kiesrechtuitbreiding
erdoor gevaar zou lopen.
142pLeg uit welke redenering Gladstone hierbij volgde.
De onderstaande gebeurtenissen speelden zich af bij de Brandenburger
Tor (Brandenburger Poort) in Berlijn en staan in willekeurige volgorde.
1 Sovjetsoldaten namen bezit van de Brandenburger Tor, waarvan enige
zuilen zwaar waren beschadigd door het oorlogsgeweld.
2 Een menigte West-Berlijnse jongeren probeerde door de
Brandenburger Tor naar Oost-Berlijn te stormen uit protest tegen het
neerslaan van de Hongaarse Opstand.
3 Duizenden inwoners van de voormalige DDR en BRD vierden de
Duitse hereniging door samen te komen bij de Brandenburger Tor.
4 Aanhangers van de nazi's liepen in een fakkeloptocht door de
Brandenburger Tor in de nacht nadat Hitler tot rijkskanselier was
benoemd.
5 West-Berlijners demonstreerden bij de Brandenburger Tor tegen de
Berlijnse Muur, één dag nadat was begonnen met de bouw daarvan.
6 Duitse soldaten liepen met Russische krijgsgevangen en
oorlogstrofeeën door de Brandenburger Tor na de gewonnen slag bij
Tannenberg in de Eerste Wereldoorlog.
152pZet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 6.
Tijdens de vredesbesprekingen verschillen de Britse premier
Lloyd George en zijn Franse bondgenoten van mening over de bepalingen
van de Vrede van Versailles.
163pToon dit aan door:
− met bron aan te geven welk meningsverschil dat is en
− zonder bron met een historisch gegeven de Franse opstelling in deze
discussie te verklaren.
Een gebeurtenis:
In 1925 sloot de regering van de Republiek van Weimar een verdrag met
onder andere Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Italië. In dit
Verdrag van Locarno spraken de deelnemende landen af elkaars grenzen
te erkennen en elkaar niet aan te vallen.
173pLicht deze gebeurtenis toe door:
− uit te leggen dat het Verdrag van Locarno mede mogelijk werd door
het Dawesplan en
− een kritiekpunt te noemen dat Duitse nationalisten hadden op de
inhoud van dit verdrag.
Gebruik bron 7.
Op 5 maart 1933 vinden in Duitsland verkiezingen voor de Rijksdag
plaats.
182pLeg uit, met een verwijzing naar de bron, welke mening Jordaan in zijn
prent weergeeft over deze verkiezingen.
Gebruik bron 8.
De film Triumph des Willens wordt gezien als propagandafilm voor de
NSDAP, omdat daarin de nazi-ideologie overtuigend in beeld wordt
gebracht.
194pNoem, telkens met een verwijzing naar de afbeelding, twee onderdelen
van de nazi-ideologie die met deze afbeelding in beeld worden gebracht.
In mei 1940 werd de nazipoliticus Seyss-Inquart van het bezette Polen (in
Oost-Europa) overgeplaatst naar Nederland, waar hij aan het hoofd kwam
te staan van het bezettingsbestuur. Bij zijn afscheid in Polen zei hij: "Met
mijn hart blijf ik hier, in het oosten hebben we een nationaalsocialistische
missie."
202pLicht de uitspraak van Seys-Inquart toe door:
− de nationaalsocialistische missie in Oost-Europa te noemen en
− een gevolg hiervan voor de bevolking van de bezette gebieden in
Oost-Europa aan te geven.
Tijdens de Conferentie van Potsdam vertelde de Amerikaanse president
Truman aan Stalin dat de Amerikanen beschikten over de atoombom.
Andrej Gromyko, die als Russisch diplomaat aanwezig was bij de
conferentie, was ervan overtuigd dat Truman met zijn mededeling een
politieke bedoeling had.
Een bewering: Gromyko baseerde zijn overtuiging op een vijandsbeeld
dat paste bij de internationale politieke verhoudingen in die tijd.
212pLicht deze bewering toe door:
− het vijandsbeeld waarop Gromyko zich baseerde te noemen en
− aan te geven dat Gromyko's overtuiging paste bij de politieke
verhoudingen in die tijd.
Gebruik bron 9.
Dit soort foto's van Duitse burgers wordt door de Amerikaanse regering
gebruikt om de steun van de bevolking te krijgen voor de invoering van
het Marshallplan.
223pLeg dit uit door:
− zonder bron de politieke reden te noemen die de Amerikaanse
regering heeft voor de invoering van het Marshallplan en
− uit te leggen waardoor deze foto gebruikt kan worden om de steun van
de Amerikaanse bevolking voor deze politiek te krijgen.
Gebruik bron 10.
Een interpretatie:
De bron geeft een eenzijdig beeld van de Hongaarse Opstand.
233pLicht deze interpretatie toe door aan te geven:
− met twee gegevens uit de bron waaruit die eenzijdigheid blijkt en
− welke boodschap Radio Moskou wil overbrengen met het uitzenden
van dit verslag.
Gebruik bron 11.
In 1963 bezoekt president Kennedy van de Verenigde Staten
West-Berlijn.
Een bewering:
Het verslag van David Murphy heeft een rol gespeeld bij het besluit van
Kennedy om wel West-Berlijn te bezoeken maar niet in te grijpen bij de
bouw van de Muur.
243pLicht deze bewering toe door:
− zonder bron voor elk van beide delen van de Amerikaanse reactie op
de bouw van de Muur aan te tonen dat deze reactie past bij de
Trumandoctrine en
− met bron aan te tonen waardoor het voor Kennedy nodig is om een
bezoek te brengen aan West-Berlijn.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 12.
Je concludeert bij deze bron dat:
1 dit tijdschriftomslag de essentie van de wapenwedloop illustreert en
2 de foto op de voorkant van dit tijdschrift aansluit bij de internationale
situatie in 1962.
253pNoem de essentie van de wapenwedloop waarnaar de foto verwijst en leg
uit waardoor dit tijdschriftomslag aansluit bij de internationale situatie op
dat moment.
Vanaf 1967 verschijnt het Russische tijdschrift Sputnik, een geïllustreerd
maandblad over politiek, cultuur en maatschappij.
Twee gegevens over Sputnik:
1 De DDR-regering laat het tijdschrift in Duitse vertaling vanaf 1967 ook
verspreiden in Oost-Duitsland.
2 Nadat Gorbatsjov in de Sovjet-Unie aan de macht is gekomen,
verbood de DDR-regering verdere verspreiding van het tijdschrift.
262pGeef een politieke verklaring voor deze Oost-Duitse beleidsverandering.
Een anekdote:
Hetty Fortuin-Blitz gaf in 1966 in een televisieprogramma voorlichting over
voorbehoedsmiddelen, waarbij ze een pessarium liet zien. Ze vertelde
daar later over: "Ik herinner me nog dat ik zei toen ik naar die uitzending
ging: 'Jongens, als ik word opgepakt, komen jullie me dan opzoeken?' Dat
hebben ze beloofd maar gelukkig was het niet nodig."
272pLeg uit dat de anekdote past bij een keerpunt in de Nederlandse
samenleving.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
