opgave 1Opgave 1
uit een krant:
Meer melk, minder winst
Op het bedrijf van een Nederlandse melkveehouder in de gemeente Maastricht is een
Belgische melkveehouder op heterdaad betrapt op het overhevelen van melk. In
tegenstelling tot zijn Belgische collega had de Nederlandse melkveehouder al meer
melk verkocht dan zijn productiequotum toeliet. De Belgische melkveehouder heeft de
overgehevelde melk aan zijn melkfabriek in België geleverd alsof het om melkproductie
van zijn eigen bedrijf ging en voor deze melk de interventieprijs van € 0,37 per liter
ontvangen. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat op deze wijze 50.000 liter melk die
het productiequotum van de Nederlandse melkveehouder te boven ging, op papier is
geproduceerd binnen het productiequotum van de Belgische melkveehouder. De
Nederlandse melkveehouder, voor wie de kostprijs per liter melk op € 0,11 ligt, heeft
hierdoor € 17.500 aan superheffing ontdoken.
In de Europese Unie (EU) geldt in het kader van het gemeenschappelijke landbouwbeleid
voor melk een interventieprijs. Voor elke liter geproduceerde melk ontvangt een
melkveehouder deze interventieprijs. Daarnaast geldt voor melk sinds 1984 voor iedere
melkveehouder een productiequotum. Voor elke liter melk boven het productiequotum moet
een heffing worden betaald, de zogenaamde superheffing.
12p
Noem twee doelstellingen van het gemeenschappelijke landbouwbeleid van de EU.
22p
Is het instellen van een productiequotum een aanvullende maatregel op het instellen van een
minimumprijs of op het instellen van een maximumprijs voor een product? Verklaar het
antwoord.
32p
Toon met behulp van een berekening aan dat in de gegeven situatie de superheffing hoog
genoeg is om melkproductie boven het productiequotum verliesgevend te maken.
opgave 2Opgave 2
De glazen bol van het CPB
Het Centraal Planbureau (CPB) heeft in het kader van de Macro Economische Verkenning
onderzoek gedaan naar de economische ontwikkelingen voor het volgende jaar. Voor
volgend jaar wordt een voorzichtig herstel van de economische groei verwacht, onder
andere omdat een einde van de daling van de bedrijfsinvesteringen wordt verwacht.
De resultaten van het onderzoek van het CPB zijn samengevat in tabel 1. In de kolom
“centrale voorspelling voor volgend jaar” staat de voorspelling voor volgend jaar. In deze
voorspelling is uitgegaan van: € 1 = $ 1,15. Omdat de hoogte van deze wisselkoers erg
onzeker is, is alternatief A opgenomen, waarin is uitgegaan van een andere wisselkoers van
de euro ten opzichte van de dollar.
Een andere onzekere factor in de centrale voorspelling voor volgend jaar is de groei van het
Bruto Binnenlands Product (BBP) van de handelspartners van Nederland. Daarom is
alternatief B opgenomen, waarin is uitgegaan van een lagere groei van het BBP van de
handelspartners dan in de centrale voorspelling.
centrale voorspelling voor volgend jaar afwijking ten centrale opzichte van de voorspelling (verandering ten opzichte van dit jaar) alternatief A alternatief B Bruto Binnenlands Product (BBP) 1,3 % + 0,2 procentpunt − 0,4 procentpunt particuliere consumptie 1,0 % − 0,1 procentpunt + 0,2 procentpunt bedrijfsinvesteringen 0,3 % + 0,4 procentpunt − 0,9 procentpunt consumentenprijsindex (CPI) 1,0 % + 0,3 procentpunt − 0,3 procentpunt werkgelegenheid 0,0 % + 0,2 procentpunt − 0,4 procentpunt
Uit tabel 1 is bijvoorbeeld af te lezen dat de bedrijfsinvesteringen volgens de centrale
voorspelling van het CPB volgend jaar ten opzichte van dit jaar met 0,3% groeien. Mocht
de groei van het BBP van de handelspartners van Nederland tegenvallen, dan wordt een
daling van de bedrijfsinvesteringen met 0,6% verwacht.
41p
Noem een bestedingscategorie die in tabel 1 ontbreekt.
52p
Hoe blijkt uit tabel 1 dat in de centrale voorspelling voor volgend jaar een stijging van de
arbeidsproductiviteit wordt verwacht?
62p
Gaat het CPB bij alternatief A uit van een hogere of van een lagere wisselkoers van de euro
dan $ 1,15? Verklaar het antwoord aan de hand van één regel uit tabel 1.
Bij alternatief B is de stijging van de consumentenprijsindex kleiner dan in de centrale
voorspelling.
72p
Geef daarvoor een verklaring.
opgave 3Opgave 3
Belastingen aangepast
In Nederland worden de bedragen die aan inkomstenbelasting en premies
volksverzekeringen moeten worden betaald, berekend met behulp van het schijventarief. De
belasting en de premies moeten aan de fiscus worden afgedragen. Ieder jaar worden met
ingang van 1 januari het schijventarief en de heffingskortingen gewijzigd.
Op pagina 5 staan de bedragen en percentages van het schijventarief zoals die voor twee
achtereenvolgende jaren gelden. In de laatste tabel op pagina 5 staan de belangrijkste
heffingskortingen.
Met behulp van de gegevens op pagina 5 kan worden onderzocht of de belastingdruk in
jaar 2 ten opzichte van jaar 1 is gewijzigd. Onder de belastingdruk wordt in deze opgave
verstaan: de inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen in procenten van het
belastbaar inkomen.
In tabel 2 is de belastingdruk in jaar 1 en 2 berekend. Bij deze berekening is uitgegaan van
personen jonger dan 57 jaar die in beide jaren naast de algemene heffingskorting uitsluitend
recht hebben op de arbeidskorting van personen jonger dan 57 jaar.
83p
Toon met behulp van een berekening aan dat voor een persoon met een belastbaar inkomen
van € 40.000 in jaar 2 de belastingdruk 30,0% is.
In jaar 2 is het prijspeil ten opzichte van jaar 1 met 3,6% gestegen. Bij één van de
aanpassingen van de heffingskortingen in jaar 2 op pagina 5 is niet alleen rekening
gehouden met deze inflatie, maar ook met de beperkte draagkracht van een groep
belastingbetalers.
92p
Welke groep belastingbetalers wordt hier bedoeld? Verklaar het antwoord.
De AOW wordt gefinancierd volgens het omslagstelsel. Dit houdt in dat wanneer de
uitgaven voor de AOW stijgen, de premie-inkomsten voor de AOW ook moeten stijgen. Eén
van de aanpassingen van de gegevens in jaar 2 op pagina 5 kan het gevolg zijn van
overheidsbeleid om de premie-inkomsten voor de AOW in jaar 2 ten opzichte van jaar 1 te
vergroten.
102p
Welke aanpassing wordt hier bedoeld?
opgave 4Informatie bij opgave 3 (opgave 4)
Het schijventarief voor personen jonger dan 65 jaar jaar 1 belastbaar inkomen meer dan doch niet meer dan belastingtarief tarief premie volksverzekeringen totaal tarief heffing over totaal van de schijven − € 15.331 2,95 % 29,40 % 32,35 % € 4.959 € 15.331 € 27.847 8,45 % 29,40 % 37,85 % € 9.696 € 27.847 € 47.745 42,00 % − 42,00 % € 18.053 € 47.745 52,00 % − 52,00 % jaar 2 belastbaar inkomen meer dan doch niet meer dan belastingtarief tarief premie volksverzekeringen totaal tarief heffing over totaal van de schijven − € 15.883 1,70 % 31,20 % 32,90 % € 5.225 € 15.883 € 28.850 7,20 % 31,20 % 38,40 % € 10.204 € 28.850 € 49.464 42,00 % − 42,00 % € 18.861 € 49.464 52,00 % − 52,00 % Heffingskortingen voor personen jonger dan 65 jaar
Opgave 4 uit een krant (september 2001): Recordaantal aanvragen voor cultuursubsidie In totaal 734 culturele instellingen en gezelschappen (zoals toneel- en muziekgezelschappen) hebben een aanvraag bij het Rijk ingediend voor een subsidie in de periode 2001-2004. Gezamenlijk vragen de instellingen om € 453 miljoen subsidie. Er is voor dit doel een budget beschikbaar van € 261 miljoen. De Raad voor Cultuur, die een advies uitbrengt over de toekenning van de subsidies, zal moeten kiezen welke instellingen en gezelschappen subsidie krijgen en welke niet. Peter Latjes is leerling van Lidia Drent. Hij is het niet eens met zijn CKV-docente. Peter besluit een brief te schrijven aan de staatssecretaris van Cultuur waarin hij een pleidooi houdt voor extra subsidie voor culturele instellingen en gezelschappen. De brief begint als volgt: “Geachte staatssecretaris, Middelbare scholieren maken nog onvoldoende gebruik van CKV-bonnen. Ik denk dat dit komt doordat scholieren te weinig keuze hebben en niet omdat scholieren te onverschillig zijn en geen belangstelling voor cultuur hebben. Als u de CKV-bonnen tot een succes wilt maken, moet u meer subsidie geven aan cultuuraanbod dat zich richt op jongeren. Extra subsidies brengen inverdieneffecten met zich mee. Deze inverdieneffecten houden in dat de extra overheidsuitgaven aan subsidies voor een deel worden terugverdiend. Extra subsidies kunnen namelijk leiden tot een toename van de belastingontvangsten en een afname van de uitgaven aan de sociale zekerheid.”
→ Schrijf het vervolg van de brief. In deze brief moeten de volgende aspecten aan de orde komen: a de wijze waarop de inverdieneffecten tot een toename van de belastingontvangsten kunnen leiden. b de wijze waarop de inverdieneffecten tot een afname van de uitgaven aan de sociale zekerheid kunnen leiden. Daarnaast moet in de brief naar eigen keuze één van de onderstaande aspecten aan de orde komen. Kies daarbij het aspect dat het best in de brief past. 1 de positieve externe effecten die zonder de extra subsidies worden misgelopen; 2 het multipliereffect voor de Nederlandse economie dat kan optreden als gevolg van de extra subsidies; 3 een fiscaal alternatief voor de extra subsidies. Aanwijzingen • De onderdelen van de brief moeten logisch op elkaar aansluiten. • Gebruik voor het vervolg van de brief 120 woorden; een afwijking van 20 woorden is toegestaan.
opgave 5Informatie bij opgave 3 (opgave 5)
uit een krant:
Een concurrentiewaakhond
De vereniging die de belangen behartigt van de losse handel in bloemen (marktkramen,
bloemenstalletjes) heeft bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) een klacht
ingediend. De klacht betreft de tariefsverhoging van het inschrijfgeld voor handelaren
op de bloemenveiling in Aalsmeer. De vereniging vindt dat de veiling misbruik maakt
van haar economische machtspositie.
Op de bloemenveiling in Aalsmeer worden partijen bloemen gekocht door grote
handelaren in bloemen, de losse handel in bloemen, bloemenwinkels, supermarkten en
tuincentra. Kleinere handelaren, zoals de losse handel in bloemen, beschikken naast
zelf inkopen op de bloemenveiling in Aalsmeer over voldoende andere kanalen om
bloemen in te kopen (bijvoorbeeld bij kleinere bloemenveilingen of bij grote
handelaren).
Elke handelaar op de veiling in Aalsmeer moet zich bij de veiling inschrijven. Het
inschrijftarief bedroeg tot nu toe € 150. De veiling wil dit tarief verhogen tot € 6.000.
Volgens de veiling is deze tariefsverhoging nodig omdat consumenten steeds hogere
eisen stellen aan de houdbaarheid van de bloemen, waardoor de opslagkosten voor de
veiling stijgen. Ook brengt de losse handel met zijn vele kleine handelaren relatief veel
kosten voor de veiling met zich mee.
Marktkoopman Van der Neut, vertegenwoordiger van de losse handel in bloemen, heeft
het gevoel dat zijn branche door deze tariefsverhoging wordt weggejaagd van de
bloemenveiling. Van der Neut stelt: “De tariefsverhoging van de bloemenveiling in
Aalsmeer bedreigt de winstgevendheid van de losse handel in bloemen. Als losse
handelaren overschakelen op inkoop van bloemen via grote handelaren leidt dat tot een
hogere kostprijs van bloemen doordat er een schakel in de handel is bijgekomen. Als
losse handelaren in bloemen zelf blijven inkopen op de bloemenveiling in Aalsmeer, zal
door de tariefsverhoging de kostprijs van bloemen voor losse handelaren sterker stijgen
dan voor grote handelaren. Wat losse handelaren in bloemen ook doen, de
tariefsverhoging pakt voor hen altijd nadelig uit.”
122p
Bereken met hoeveel procent de bloemenveiling in Aalsmeer het inschrijftarief wil
verhogen.
In het krantenartikel is sprake van differentiatie in de bedrijfskolom voor bloemen.
131p
Citeer de zin waaruit dat blijkt.
Een aantal kleine handelaren blijft na de tariefsverhoging op de veiling van Aalsmeer
kopen.
142p
Leg uit dat door de tariefsverhoging van de veiling de kostprijs van bloemen voor de grote
handelaren minder stijgt dan voor deze kleine handelaren.
Om de concurrentie tussen Nederlandse bedrijven te bevorderen, heeft de overheid onder
andere de NMa in het leven geroepen. De NMa behandelt klachten van ondernemingen of
consumenten die misbruik vermoeden van een economische machtspositie. Ook bedrijven
die willen fuseren, moeten een vergunning aanvragen bij de NMa.
De NMa heeft de klacht van de vereniging van de losse handel afgewezen.
152p
Citeer de zin uit het krantenartikel waarin een argument genoemd wordt dat de NMa
gebruikt kan hebben bij dit besluit. Verklaar het antwoord.
opgave 6Informatie bij opgave 3 (opgave 6)
In economische publicaties wordt veel gebruikgemaakt van tabellen en grafieken.
In het informatieboekje staan vier statistieken over Nederland. Naar aanleiding van deze
statistieken worden in deze opgave vijf vragen gesteld.
In 2001 is het aantal werklozen ten opzichte van 1997 gedaald.
162p
Toon zonder berekening aan dat het werkloosheidspercentage in 2001 ten opzichte van 1997
is gedaald.
Een daling van het werkloosheidspercentage heeft gevolgen voor de ontwikkeling van de
gegevens in statistiek 2.
172p
Noem een voorbeeld van zo’n gegevensreeks uit statistiek 2. Verklaar het antwoord.
Stel dat een voltijdbaan zowel in 1997 als in 2001 per jaar 1.600 uur omvat. Met behulp van
de gegevens kan worden berekend dat er in 1997 gemiddeld per werknemer (afgerond)
1.452 uur wordt gewerkt.
182p
Bereken hoeveel uur er gemiddeld per werknemer in 2001 wordt gewerkt.
In Nederland is in de periode 1997-2001 ieder jaar sprake geweest van een stijging van de
loonkosten per eenheid product.
192p
Uit welke statistiek blijkt dit? Verklaar hoe deze stijging uit deze statistiek blijkt.
In de sector bedrijven is de werkgelegenheid in arbeidsjaren in 1998 ten opzichte van 1997
sterker gegroeid dan de totale werkgelegenheid. Een econoom berekent met behulp van de
statistieken 3 en 4 dat in 1998 ten opzichte van 1997 de groei van de werkgelegenheid in
arbeidsjaren in de sector bedrijven (afgerond) 3,37% bedraagt.
202p
Toon aan dat de berekening van de econoom juist is.
opgave 7Informatie bij opgave 3 (opgave 7)
Fatima’s economisch onderzoek
De economiedocent van Fatima heeft in de klas verteld dat Nederland, vergeleken met de
andere landen van het eurogebied, in 2000 een hoge inflatie had. Een oorzaak van deze
hoge inflatie was volgens hem de in vergelijking met andere landen krappe arbeidsmarkt in
Nederland.
Fatima maakt een praktische opdracht over de internationale economische ontwikkeling in
2000. Op de website van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft zij het
macro-economisch overzicht uit de publicatie ‘De Nederlandse economie in 2000’
gevonden. Daaruit heeft zij onderstaande gegevens over inflatie en werkloosheid in een
aantal landen overgenomen.
212p
Kan Fatima uit de cijfers in tabel 3 de conclusie trekken dat Nederland in 2000 de hoogste
inflatie van alle landen in het eurogebied had? Verklaar het antwoord.
222p
Wijzen de cijfers in tabel 3 op een verbetering of op een verslechtering van de
concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van het Verenigd Koninkrijk? Verklaar het
antwoord.
232p
Leg uit hoe een krappe arbeidsmarkt kan leiden tot een hoge inflatie in een land.
opgave 8Informatie bij opgave 3 (opgave 8)
uit een krant: Filippijns exportproduct: de au pair Ongeveer 20 jaar geleden vond een omslag plaats in de inkomsten uit toerisme van de Filippijnen: na een jarenlange groei begonnen deze inkomsten te dalen. De Filippijnse regering heeft naar mogelijkheden gezocht om andere bronnen van deviezen aan te boren. Een van de mogelijkheden bleek het stimuleren van au pairs om in westerse landen aan de slag gaan. In rijke westerse landen is gebrek aan laaggeschoold personeel dat kan worden ingezet bij kinderopvang en huishoudelijke arbeid. Filippijnse au pairs blijken uitstekend in de vraag naar dit personeel te kunnen voorzien. Van het geld dat de au pairs in westerse landen verdienen, sturen zij het grootste deel naar de Filippijnen, waar het gebruikt wordt om in het levensonderhoud van familieleden te voorzien. In tabel 4 staan enkele gegevens van de betalingsbalans van de Filippijnen van de jaren 1990 en 2000. tabel 4 1990 (bedragen in miljoenen Amerikaanse dollars)
→ Is er in 2000 sprake van een overschot of van een tekort op de kapitaalrekening van de betalingsbalans van de Filippijnen? Verklaar het antwoord. Het toenemende aantal Filippijnse au pairs in westerse landen heeft tussen 1990 en 2000 geleid tot een toename van inkomsten van deviezen voor de Filippijnen.
opgave 9Informatie bij opgave 3 (opgave 9)
Een schraal bakje troost
De prijs op de wereldmarkt voor koffie is gedaald tot € 0,60 per 500 gram. Oorzaak van de
prijsdaling van koffie op de wereldmarkt is een verschuiving van de aanbodfunctie
waardoor de gevraagde hoeveelheid met 8 miljoen zakken per jaar is toegenomen. De
Columbiaanse econoom Valdez stelt: “In de praktijk is de opbrengst voor de koffieboeren
50% van de wereldmarktprijs. De prijsdaling van koffie leidt ertoe dat veel koffieboeren
failliet gaan. Koffieboeren moeten minstens € 0,50 per 500 gram ontvangen om een redelijk
inkomen te verdienen.”
De vraag naar koffie op de wereldmarktIn tabel 5 is weergegeven hoe de winkelprijs van een pak koffie van 500 gram tot stand
komt. Daarbij is uitgegaan van een wereldmarktprijs van € 0,60 per 500 gram en van de
veronderstelling dat er precies 500 gram koffiebonen nodig is voor een pak koffie van 500
gram in de winkel.
de opbrengst gaat naar de berekeningswijze koffieboer € 0,30 50% van de wereldmarktprijs tussenhandel in producerende land € 0,30 50% van de wereldmarktprijs wereldmarktprijs € 0,60 branderijen en groothandelaren € 0,90 vast bedrag per 500 gram groothandelsprijs € 1,50 detailhandel € 0,30 20% van de groothandelsprijs winkelprijs exclusief BTW € 1,80 Nederlandse overheid (BTW) € 0,34 19% van de prijs zonder BTW winkelprijs inclusief BTW € 2,14
262p
Hoeveel bedroeg de prijs op de wereldmarkt vóór de verschuiving van de aanbodfunctie?
Verklaar het antwoord.
Veronderstel dat de berekeningswijze bij de prijsopbouw zoals gegeven in tabel 5
ongewijzigd blijft.
272p
Bereken hoe hoog de winkelprijs inclusief BTW van een pak koffie van 500 gram minstens
moet zijn om koffieboeren een redelijk inkomen te laten verdienen.
