bronnen

Eindexamen tehatex vwo 2002, tijdvak 2

bij dit examen

figuur 1
Woonhuis Constantijn Huygens
figuur 2
Palazzo Antonini,Palladio

opgave 1Huygens en Van Campen

Constantijn Huygens, secretaris van prins Frederik Hendrik, ontwierp kort na 1630 zelf
zijn woonhuis aan het Plein te Den Haag. Dit huis is in 1876 afgebroken, maar we kennen
het van oude foto’s en door de gravures die Huygens liet publiceren.
Bij het ontwerp liet Huygens zich inspireren door de classicistische traditie die hij in Italië
had leren kennen. Hij bestudeerde ook de theorieën van de Romeinse architect Vitruvius
en van Italiaanse bouwmeesters uit de zestiende eeuw, met name Andrea Palladio. Op
figuur 1 zie je de plattegrond van het huis van Huygens en op figuur 2 de plattegrond van
het Palazzo Antonini zoals die door Palladio was gepubliceerd in zijn boek over
architectuur. De twee figuren zie je op de pagina hiernaast.
12p
Noem twee overeenkomsten tussen de plattegronden.
Jacob van Campen, die evenals Huygens in Italië de klassieke en zestiende-eeuwse
architectuur had leren kennen, adviseerde Huygens bij het ontwerpen en indelen van de
gevel. In de gevel pasten Huygens en Van Campen klassieke architectuurelementen toe
op eenzelfde wijze als waarop Palladio dat in het Palazzo Antonini had gedaan. Op
afbeelding 1 zie je de gevel van het woonhuis van Huygens, op afbeelding 2 de gevel van
het Palazzo Antonini.
21p
Geef aan welke opvatting zij hadden over het gebruik van klassieke architectuurelementen.
Op figuur 3 hieronder is te zien hoe Huygens en Van Campen in hun ontwerpen gebruik
maakten van mathematische principes.
figuur 3
figuur 3
31p
Leg uit welk esthetisch belang Huygens en Van Campen hechtten aan het werken met
deze mathematische verhoudingen.
Met de bouw van Huygens’ huis introduceerden Huygens en Van Campen een nieuwe
architectuurstroming die bekend is geworden als het ’Hollands classicisme’ en die zich
stelde tegenover de zogenaamde ’Hollandse Renaissance’, waarvan je op afbeelding 3 een
voorbeeld ziet. Het is het Raadhuis te Leiden dat omstreeks 1600 werd gebouwd. Hierin
zijn klassieke elementen toegepast op een wijze waartegen Huygens en Van Campen
bezwaar hadden.
42p
Leg aan de hand van afbeelding 3 uit welk bezwaar Huygens en Van Campen tegen deze
vorm van architectuur hadden.
Huygens zelf was geen kunstenaar of architect. Het is daarom opvallend dat juist hij zo’n
belangrijke rol speelde bij de introductie van de nieuwe architectuuropvattingen.
51p
Leg uit hoe Huygens’ maatschappelijke positie hiervoor een verklaring vormt.
Van Campen was wel kunstenaar van beroep. Opgeleid als schilder bekwaamde hij zich
tevens als architect. De beheersing van verschillende disciplines bezorgde hem een hoge
status.
61p
Leg uit welke visie op het beroep van kunstenaar de hoge status van Van Campen kan
verklaren.
Behalve als architect bleef Van Campen ook als schilder werkzaam. Op afbeelding 4 zie je
van hem het schilderij ’Mercurius, Argus en Io’, een werk uit 1635. Dit onderwerp uit de
Griekse mythologie werd gerekend tot de ’historieschilderkunst’, een genre dat in de
zeventiende eeuw in zeer hoog aanzien stond.
73p
Leg aan de hand van drie redenen uit waarom de historieschilderkunst in die tijd zo hoog
stond aangeschreven.
Bekijk afbeelding 4.
’Mercurius, Argus en Io’ is minder classicistisch van vormgeving dan de architectuur van
Van Campen. Naast aspecten van de classicistische schilderkunst toont het schilderij ook
aspecten van de zeventiende-eeuwse traditie waartoe bijvoorbeeld het werk van
Rembrandt wordt gerekend.
82p
Noem voor beide tradities één aspect van de vormgeving dat je aantreft in het werk op
afbeelding 4.
De laatste tijd heeft deze classicistische schilderkunst in Nederland opnieuw
belangstelling gewekt, maar tot voor kort werd dit soort werk niet representatief geacht
voor onze Gouden Eeuw.
92p
Leg uit waarom deze classicistische stijl niet als kenmerkend onderdeel van de
schilderkunst uit De Gouden Eeuw werd gezien.

opgave 2De schilderkunst van het Realisme en van de Salons

Omstreeks 1860 schilderde Jean-François Millet ’De man met de hak’ dat je ziet op
afbeelding 5. Millet kan gerekend worden tot het Realisme. Over het schilderij schreef
Millet zelf: ’Ik zie de grond vol stenen waarop een man al sinds de morgen heeft
gezwoegd en gezocht en nu tracht hij overeind te komen om even uit te blazen. De
handeling is omgeven door glorie’. Met deze uitspraak verduidelijkt Millet zijn idee van
het Realisme.
Bekijk afbeelding 5.
101p
Leg aan de hand van het schilderij op afbeelding 5 uit wat Millets opvatting over het
Realisme inhoudt.
Toen dit werk in de Salon van 1863 werd gepresenteerd kreeg Millet er felle kritiek op,
wat bijvoorbeeld blijkt uit een fragment uit een recensie: ’Millet steekt zijn lantaarn aan
en gaat op zoek naar een idioot. Hij heeft langdurig en naarstig gezocht totdat hij een
boer heeft gevonden die op zijn hak rust. Dit type mens komt niet veel voor, zelfs niet in
een gekkenhuis. Stel je een monster voor, zonder schedel, met blinde ogen en een idiote
uitdrukking, midden in een veld gezet als een vogelverschrikker’.
Uit deze recensie spreekt een bepaalde opvatting over hetgeen er op een ’goed’ schilderij
te zien zou moeten zijn.
113p
Leg aan de hand van drie aspecten uit waarom dit schilderij tegen deze opvatting inging.
De gezeten burgerij zag in het werk van Millet en de Realisten tevens een bedreiging
voor haar maatschappelijke positie.
121p
Leg uit waarom werk zoals dat van afbeelding 5 als een bedreiging werd gezien.
Ook de vormgeving van deze schilderijen werd door dit publiek niet geapprecieerd.
132p
Bespreek twee aspecten van de vormgeving van ’De man met de hak’ die de waardering
in de weg stonden.
Op afbeelding 6 zie je ’De geboorte van Venus’, een schilderij van William Bouguereau
uit 1879.
Bekijk afbeelding 6.
Om dit schilderij met naaktfiguren werd Bouguereau door de jury van de Salon geprezen.
142p
Leg aan de hand van twee aspecten uit waarom dit schilderij zo in de smaak viel.
In dit schilderij speelt Bouguereau terug op enkele grote schilders uit de Renaissance.
151p
Noem een Italiaanse Renaissance-schilder van wie je in dit schilderij ontleningen aantreft.
Op afbeelding 7 zie je ’Badende vrouwen’, een werk dat Gustave Courbet in 1853
maakte. Evenals Millet was Courbet een van de voorvechters van het Realisme.
Vergelijk afbeelding 6 en afbeelding 7.
De houding en het voorkomen van Venus in het schilderij van Bouguereau toont een
geïdealiseerd model dat poseerde in een atelier of modelklas. Courbet shockeert het
publiek door in alle eerlijkheid te laten zien dat hij voor de naakte baadster een gewone
vrouw had gekozen.
162p
Leg uit waarom het naakt in het schilderij van Courbet een meer oprechte weergave is
van zijn model dan dat van het schilderij van Bouguereau.
Enigszins vreemd is dat Courbet laat zien dat de vrouwen langdurig voor hem hebben
geposeerd.
171p
Leg uit waaraan je kunt zien dat deze vrouwen lang voor hem poseerden.
Op afbeelding 8 zie je een reclameafbeelding uit een hedendaags tijdschrift.
In deze advertentie worden de twee naakten door de vormgever bewust gecombineerd.
Daarmee wordt de ’ideale schoonheid’ van het jonge model benadrukt.
183p
Noem drie aspecten van de vormgeving waarmee de vormgever dit effect versterkt.
In deze advertentie plaatst de vormgever de ’Badende vrouwen’ van Courbet naast een
gefotografeerd naakt. Daardoor legt hij een parallel met de opvattingen van de Salon.
191p
Leg deze parallel uit.

opgave 3Warhol en Duchamp

Op afbeelding 9 zie je ’Jackie (The Week That Was)’. Dit werk van Warhol dateert van
1963 en bestaat uit zestien zeefdrukken die hij met behulp van krantenfoto’s maakte.
Warhol drukte deze af op beschilderd doek.
Bekijk afbeelding 9.
Andy Warhol was een van de eersten die de zeefdruktechniek, oorspronkelijk ontwikkeld
om grote oplagen bedrijfsdrukwerk te maken, aanwendde voor het maken van beeldende
kunst.
203p
Leg uit hoe Warhol in dit werk de zeefdruktechniek op een nieuwe wijze heeft toegepast.
Noem drie aspecten.
De werkwijze van Warhol doet tamelijk slordig aan: onregelmatigheden die tijdens het
zeefdrukproces ontstonden zijn door Warhol gezocht om de speciale effecten die hij
ermee kon krijgen.
212p
Noem twee effecten die hij daarmee bereikt.
Warhol had een voorliefde voor de zeefdruktechniek. Hij zei hierover: ’De enige reden
waarom ik op deze wijze werk, is dat ik een machine wil zijn: ik voel me het prettigst
wanneer ik zo machinaal mogelijk werk’.
223p
Breng deze uitspraak in verband met zijn voorkeur voor de zeefdruktechniek. Noem drie
aspecten.
232p
Breng het gebruik van de zeefdruktechniek door Warhol in relatie met de Amerikaanse
economische ontwikkelingen van de jaren zestig.
Op 22 november 1963 werd President John F. Kennedy in Dallas (Texas) vermoord
tijdens een rondrit die hij met zijn vrouw Jackie maakte. Van de moordaanslag werd door
de media in de hele wereld uitvoerig verslag gedaan. Ook Jackie was uitvoerig in beeld.
Voor de voorstelling van afbeelding 9 heeft Warhol gebruik gemaakt van verschillende
afbeeldingen van haar uit kranten van die dagen.
Van dit werk wordt gezegd dat Warhol er commentaar mee levert op de wijze waarop de
media van deze gebeurtenis verslag deden.
241p
Geef voor deze bewering een argument.
Op afbeelding 10 zie je ’L.H.O.O.Q.’, een werk van Marcel Duchamp uit 1919. Het is een
bewerkte reproductie van de ’Mona Lisa’, een schilderij van Leonardo Da Vinci.
Marcel Duchamp, wiens werk gerekend kan worden tot Dada, maakte al veel eerder dan
Warhol voor zijn eigen werk gebruik van bestaande beelden. Door de ’Mona Lisa’ te
bewerken zoals hier gebeurt, levert hij commentaar op het ontzag dat men in het
algemeen voor kunst heeft.
251p
Leg uit wat dit commentaar inhoudt.
Zowel Duchamp als Warhol maken in hun werk gebruik van bestaand materiaal in de
vorm van zogenaamde ready-mades.
262p
Noem twee overeenkomsten in hun opvatting over het gebruik van bestaand materiaal.
Duchamp was voor Warhol een groot voorbeeld. Beiden werd verweten dat ze anti-kunst
maakten. Hun reacties daarop waren identiek.
272p
Geef aan hoe zij reageerden op het verwijt dat hun werk het imago van de kunst schade
toebracht.

opgave 4Mode

Vanaf 1983 schrijft de HEMA elk jaar een ontwerpwedstrijd uit. Het thema van deze
wedstrijden wisselt jaarlijks. De wedstrijden zijn opengesteld voor studenten vormgeving
van hogescholen en academies.
Bij het uitschrijven van ontwerpwedstrijden heeft het warenhuis zelf specifieke belangen.
282p
Noem drie van deze belangen.
292p
Noem drie motieven die een student kan hebben om aan een dergelijke wedstrijd mee te
doen.
Het thema voor de wedstrijd in 1993 was ’Nacht/thuiskleding’. De opdracht luidde ’een
combinatie te maken van nacht- en thuiskleding, comfortabel in bed, maar ook daarbuiten
en draagbaar voor hem én voor haar’.
Op figuur 4 zie je het ontwerp ’Nature’s Shield’ van José Martens. Het is gemaakt van
katoenen tricot. De jury kende dit ontwerp de eerste prijs toe.
figuur 4
figuur 4
302p
Noem drie aspecten van dit ontwerp waarmee Martens aan het criterium ’comfortabel’
heeft voldaan.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De Salon Européen des Jeunes Stylistes van Hyères schrijft elk jaar een wedstrijd uit voor
jonge modeontwerpers die nog geen collectie hebben uitgebracht.
Het behalen van de eerste prijs betekent voor de winnaar onder meer een introductie in
de moeilijk toegankelijke wereld van de couture.
312p
Noem twee faciliteiten die de winnaar van deze prijs door de Salon worden geboden.
In 1993 was het thema van deze wedstrijd ’Het huidige tijdsbeeld’. De eerste prijs werd
gewonnen door Viktor & Rolf (Viktor Horsting en Rolf Snoeren), twee modeontwerpers
die het jaar daarvoor aan de kunstacademie te Arnhem waren afgestudeerd.
Op afbeelding 11 zie je drie van de ontwerpen die zij inzonden; ze zijn aangeduid met de
letters A, B en C.
De serie ontwerpen kreeg de titel ’Ellende buitensluiten’.
322p
Noem twee aspecten van de ontwerpen die verwijzen naar de titel die Viktor & Rolf aan
de serie gaven.
Alhoewel de ontwerpen van Viktor & Rolf officieel ’haute couture’ zijn, keren ze zich
met deze creaties tegen bestaande tradities binnen de toenmalige wereld van de couture.
332p
Geef voor deze bewering twee argumenten.
Viktor en Rolf maakten in 1999 gebruik van één model om hun herfst/wintercollectie, die
bestond uit negen ontwerpen, te presenteren. Zij werd door hen aangekleed, in
aanwezigheid van het publiek, waarbij iedere nieuwe creatie over de vorige werd
aangetrokken. Op figuur 5 zie je een opname daarvan; op afbeelding 12 zie je opnamen
(A tot en met I) die later van deze ontwerpen werden gemaakt.
figuur 5
figuur 5
Vergelijk afbeelding 11 en 12.
De ontwikkeling in het werk van Viktor en Rolf kan worden gekarakteriseerd als „Van
tegendraads naar aangepast”.
342p
Bespreek deze karakterisering aan de hand van de creaties op afbeelding 11 en 12.
De wedstrijden van de HEMA en de prijsvragen van de Salon van Hyères verschillen wat
betreft de uitgangspunten.
352p
Bespreek twee verschillen tussen de HEMA-wedstrijd en de prijsvraag van Hyères.
Modeafdelingen van kunstacademies dienen zowel voor het bedrijfsleven als voor de
haute couture op te leiden.
363p
36 Noem drie vaardigheden waarin de opleidingen studenten moeten begeleiden zodat zij
zowel voor de commercie als voor de haute couture zijn toegerust.
Einde