opgave 1Tekst 1 Eco-extremisten
Tekst 1 kan door middel van onderstaande kopjes in achtereenvolgens
vier delen worden onderverdeeld:
deel 1: Milieubeweging in verzet
deel 2: Ideologie van de milieubeweging
deel 3: Schijnbewegingen van de milieubeweging
deel 4: Besluit
11p
Bij welke alinea begint deel 2, ‘Ideologie van de milieubeweging’?
21p
Bij welke alinea begint deel 3, ‘Schijnbewegingen van de
milieubeweging’?
In de eerste drie alinea’s van tekst 1 worden voorbeelden gegeven van
acties van milieuactivisten in de Filipijnen, Engeland en Nederland.
31p
milieuactivisten onderzoek naar gentechgewassen hoe dan ook willen
milieuactivisten overal ter wereld de proeven met gentechgewassen
milieuactivisten steeds feller reageren op onderzoek naar gentech-
milieuactivisten wereldwijd zonder onderliggende gronden vernielingen
Wat laten deze voorbeelden vooral zien, gelet op de rest van de tekst?
Deze voorbeelden laten vooral zien dat
milieuactivisten onderzoek naar gentechgewassen hoe dan ook willenvoorkomen.
milieuactivisten overal ter wereld de proeven met gentechgewassenaltijd saboteren.
milieuactivisten steeds feller reageren op onderzoek naar gentech-gewassen.
milieuactivisten wereldwijd zonder onderliggende gronden vernielingenaanrichten.
In alinea 4 van tekst 1 staan uitdrukkingen als ‘angstige, gillende
maïskolven’ en ‘Frankensteinfood’.
41p
om het publiek aan te zetten tot nadenken over de groeimogelijkheden
om het publiek beter te laten beseffen dat het door de milieubeweging
om het publiek meer te doordringen van de gevaren die gebruik van
om het publiek met enkele opmerkelijke voorbeelden meer bij de tekst
Waarom worden juist deze voorbeelden van de websites van Greenpeace
en Milieudefensie aangehaald in tekst 1?
om het publiek aan te zetten tot nadenken over de groeimogelijkhedendie gentech biedt
om het publiek beter te laten beseffen dat het door de milieubewegingbespeeld wordt
om het publiek meer te doordringen van de gevaren die gebruik vangentech oplevert
om het publiek met enkele opmerkelijke voorbeelden meer bij de tekstte betrekken
Een kritisch lezer zou in het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 4 en
alinea 5 van tekst 1 een drogreden kunnen aanwijzen.
51p
de cirkelredenering
de persoonlijke aanval
het bespelen van publiek
het ontduiken van de bewijslast
Welke van onderstaande drogredenen zou dat zijn?
de cirkelredenering de persoonlijke aanval het bespelen van publiek het ontduiken van de bewijslastIn alinea 5 van tekst 1 worden de onderliggende drijfveren voor de afkeer
van de milieubewegingen jegens gentech geschetst.
63p
Citeer drie zinsgedeelten uit alinea 5 die deze drijfveren weergeven.
71p
nederlaag voor het milieu, want als direct gevolg van de acties van de
nederlaag voor het milieu, want het voorbeeld toont aan dat de
overwinning voor het milieu, want de manier waarop Ecover voorheen
overwinning voor het milieu, want er kleven allerlei gevaren aan het
Het afzweren van synthetische biologie door Ecover moet volgens tekst 1
uiteindelijk worden beschouwd als een
nederlaag voor het milieu, want als direct gevolg van de acties van demilieubeweging zullen op den duur alle tropische regenwouden
worden gekapt.
nederlaag voor het milieu, want het voorbeeld toont aan dat demilieubeweging geen oog heeft voor eigenlijke duurzaamheid.
overwinning voor het milieu, want de manier waarop Ecover voorheenwerd geproduceerd was niet natuurlijk en niet duurzaam.
overwinning voor het milieu, want er kleven allerlei gevaren aan hetaanpassen van algen om deze een bepaald soort olie te laten maken.
In alinea 8 van tekst 1 wordt de houding van de milieubeweging tegenover
de biologische landbouw besproken.
81p
Welke kritische opmerking over deze houding kan worden afgeleid uit
alinea 8 van tekst 1?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
“De milieuorganisaties komen doorgaans niet openlijk uit voor hun
neo-luddistische ideologie.” (tekst 1, regels 190-192)
Een kritisch lezer kan hierin een drogreden zien.
91p
Leg uit waarom dit volgens deze kritische lezer een drogreden zou zijn.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 13 en 14 van tekst 1 wordt de afwijzende houding van de
milieubeweging tegenover kweekvlees besproken.
102p
Leg uit wat er volgens de tekst “bizar” is aan de redenering waartoe
“milieuorganisaties uitwijken” om deze houding te verdedigen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Alinea 15 en 16 van tekst 1 vormen samen een redenering.
112p
Vat de onderdelen van deze redenering samen door onderstaande zin
af te maken vanaf het woord ‘weliswaar’:
Milieubewegingen zijn volgens de tekst te vergelijken met eco-
extremisten: weliswaar …1…, maar …2…
Gebruik voor je aanvulling niet meer dan 30 woorden.
In alinea 16 van tekst 1 worden de woorden ‘een heel grote triomf’
(regels 294-295) en een ‘zegetocht’ (regel 295) gebruikt.
121p
Citeer een zin uit alinea 15 tot en met 17 waaruit blijkt dat ‘een heel grote
triomf’ en een ‘zegetocht’ behalve letterlijk ook ironisch geïnterpreteerd
kunnen worden.
In het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 5 tot en met 10 van tekst 1
wordt een parallellie gesuggereerd tussen het historisch luddisme en de
milieubewegingen van de moderne tijd.
135p
Benoem vijf parallellen die tussen beide worden gesuggereerd.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 70 woorden.
141p
de lezer aan het denken wordt gezet over met name de gevaren van
met name de negatieve gevolgen van de acties van de milieubeweging
vooral stelling wordt genomen tegen de opvattingen van de gematigde
vooral wordt opgeroepen tot het omarmen van gentechnologie als
Waarom kan tekst 1 het best als een betoog worden getypeerd?
omdat
de lezer aan het denken wordt gezet over met name de gevaren vanontwikkelingen in de gentechnologie
met name de negatieve gevolgen van de acties van de milieubewegingbreed uitgemeten worden
vooral stelling wordt genomen tegen de opvattingen van de gematigdemilieubewegingen
vooral wordt opgeroepen tot het omarmen van gentechnologie alsoplossing voor milieuproblemen
Tekst 1 maakt een groot aantal verwijten aan het adres van de gematigde
milieubeweging.
153p
Welke vijf van onderstaande verwijten worden volgens tekst 1 gemaakt
aan de gematigde milieubeweging? Noteer de nummers.
1 Indirect zijn milieuactivisten verantwoordelijk voor milieuschade en
dierenleed.
2 Kennelijk scheppen milieuactivisten er genoegen in om vaak en veel
te protesteren.
3 Met hun gedrag vertragen milieuactivisten de introductie van nieuwe
technologie.
4 Milieuactivisten benoemen niet hun eigenlijke motieven.
5 Milieuactivisten maken misbruik van de populariteit van biologisch
geteeld voedsel.
6 Milieuactivisten misbruiken wetenschappelijke inzichten om hun
doelen te bereiken.
7 Milieuactivisten richten vernielingen aan om onderzoek naar
genetische modificatie te saboteren.
8 Milieuactivisten sluiten hun ogen voor de voordelen van
gentechnologie.
9 Milieuactivisten streven een onrealistisch, romantisch wereldbeeld na.
10 Milieuactivisten weigeren categorisch om hun argumentaties te
baseren op controleerbare feiten.
tekstfragment 1
Technofobie
(1) Hidde Boersma verwijt milieuorganisaties als Milieudefensie
'technofoob en antiwetenschappelijk' gedrag. Een verwijt dat hij niet
staaft aan de hand van ook maar één voorbeeld dat direct terug te
voeren is op de genoemde organisaties. Anders dan Boersma ons wil
doen geloven, is techniek zelden dé oplossing voor complexe
milieuproblemen.
(2) Milieudefensie kiest er daarom voor om te kijken met een
systeembril. We werken aan integrale oplossingen, zonder dat de
oplossing van het ene probleem de oorzaak is van het andere. Het
risico daarop is nog groter als technologische oplossingen worden
gemonopoliseerd door een beperkt aantal grote bedrijven. Zoals bij
gentech, de wereld van Boersma. Die oplossingen komen alleen
aandeelhouders ten goede.
(3) Doordat wij onderdeel zijn van een netwerk van honderden lokale
en internationale bewoners-, milieu- en sociale organisaties,
herkennen wij zulke 'valse oplossingen' snel. Toen iedereen nog
juichte over biobrandstoffen, kregen wij al signalen van zuidelijke
partners dat de vraag naar palmolie dáár tot enorme problemen leidt.
Inmiddels neemt de EU maatregelen.
(4) Met luddisme heeft dat niets te maken, wel met een brede
benadering van problemen en oplossingen. En daarbij is technologie
soms best handig.
naar: Hans Berkhuizen, directeur Milieudefensie
uit: de Volkskrant, 4 & 5 oktober 2014
In alinea 2 van tekstfragment 1 is er sprake van ‘kijken met een
systeembril’. Deze term wordt niet expliciet uitgelegd.
162p
Citeer twee woordgroepen uit tekstfragment 1 waaruit kan worden
afgeleid wat er wordt bedoeld met ‘kijken met een systeembril’.
In alinea 2 van tekstfragment 1 wordt gesteld dat de technologische
oplossingen uit tekst 1 slechts aandeelhouders ten goede komen.
172p
Voor welke drie wereldproblemen zou gentech volgens alinea 1 tot en met
5 van tekst 1 een oplossing kunnen bieden?
Noem geen voorbeelden.
In alinea 1 van tekstfragment 1 wordt gesteld dat het anti-wetenschappe-
lijke gedrag van Milieudefensie in tekst 1 niet met voorbeelden wordt
ondersteund.
183p
Noem drie voorbeelden uit tekst 1 waarmee een kritisch lezer deze
bewering kan weerleggen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
tekstfragment 2
(1) Tegenwoordig kunnen onderzoekers DNA-codes lezen en erfelijke
eigenschappen van voedsel ingrijpend veranderen. Dat heet
genetische modificatie. Is dat gevaarlijk? Het meest genoemde risico is
dat er een eiwit ontstaat waar mensen allergisch voor zijn. In theorie
kan dat, maar als de fabrikant zo'n eiwit niet onderkent, doet de EU dat
wel en die laat zo'n product niet toe. Andere gezondheidsproblemen
zijn nogal gezocht.
(2) De directe effecten op het milieu lijken na twintig jaar ervaring ook
wel los te lopen. Steeds meer oerwouden worden gerooid voor de
landbouw, maar dat ligt aan de groeiende vraag naar vlees, melk en
biobrandstof. Het maakt daarbij niet uit of je gebruikmaakt van gentech
of niet.
(3) DNA-technieken vergroten wel de macht van multinationals zoals
Monsanto. Monsanto creëert en patenteert krachtige nieuwe zaden die
iedere boer moet hebben om de concurrentie vol te houden. Streven
Monsanto en consorten naar een monopolie op zaden en dus op ons
eten? Ongetwijfeld, want monopolies betekenen winst. Dat is een
gevaar en daar moeten we iets tegen doen. Een verbod op genetisch
gemodificeerde planten helpt echter weinig. We hebben andere wetten
nodig, bijvoorbeeld een verbod op het patenteren van zaden.
naar: Martijn Katan, emeritus hoogleraar in de voedingsleer aan de
Vrije Universiteit Amsterdam
uit: NRC Handelsblad, 19 & 20 april 2014
192p
Wat is in tekstfragment 2 het centrale standpunt?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 10 woorden.
Een auteur kan in zijn argumentatie gebruikmaken van feitelijke en van
waarderende argumenten. Beide soorten argumenten zijn ook
aanwijsbaar in tekstfragment 2.
201p
In welke alinea wordt met name gebruikgemaakt van argumentatie op
basis van waarderende uitspraken?
In alinea 2 van tekstfragment 2 wordt gesteld dat het na twintig jaar
ervaring wel meevalt met de directe negatieve effecten van gentech op
het milieu.
211p
Geef het argument weer dat de milieubeweging volgens tekst 1 hiertegen
zou inbrengen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
tekstfragment 3
(1) De overheid zegt genetische modificatie uit de taboesfeer te willen
halen. Daarmee wordt eigenlijk bedoeld dat het verzet van verontruste
burgers tegen de import en teelt van gentechgewassen maar eens
afgelopen moet zijn. Concurrentiekracht telt in de landbouw zwaarder dan
het voorzorgsprincipe en ethische afwegingen leggen het af tegen
economische belangen. Dat wisten we al van de aanpak van de mond- en
klauwzeeruitbraak in 2001 waarbij miljoenen gezonde dieren werden
geruimd omdat een non-vaccinatiebeleid met af en toe een uitbraak
goedkoper was dan vaccineren. Ook bij genetische manipulatie spelen de
ethische bezwaren en langetermijnrisico’s nauwelijks een rol in de
uiteindelijke besluitvorming. Terwijl er nu al levensgrote risico’s opdoemen
en een genencrisis niet uit te sluiten valt.
(2) Uit onderzoek van de Royal Society in Engeland blijkt dat de teelt van
gentech-koolzaad en gentech-suikerbieten schadelijke effecten heeft op
de natuur. Onderzoekers in Oostenrijk toonden onlangs aan dat muizen
ziek en minder vruchtbaar worden na het eten van gemanipuleerd
voedsel. In de besluitvorming van het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit wordt ondanks deze alarmerende resultaten nog steeds
blind gevaren op de positieve beoordeling van gentechgewassen door de
Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA).
(3) Ook wordt er nauwelijks gekeken naar de monopolistische machts-
positie van multinationals als Monsanto en de gevolgen daarvan voor de
agrarische familiebedrijven. De dominante positie van multinationals en
hun patenten op zaaigoed is nu al zichtbaar buiten Europa. Traditionele
gewassen kunnen niet meer worden verbouwd omdat ze besmet worden
met gentech uit de omgeving. Wanneer de genetische geest eenmaal uit
de fles is en de grenzen van moeder natuur geforceerd zijn, is er geen
weg terug meer.
naar: Natasja Oerlemans en Niko Koffeman
uit: het Agrarisch Dagblad, 17 februari 2009
Volgens tekst 1 zou de milieubeweging bevreesd zijn voor gentech
vanwege de mogelijk nadelige effecten op de natuur.
222p
Benoem twee mogelijke gevolgen waarvoor men volgens tekstfragment 3
verder nog bang zou moeten zijn. Gebruik geen voorbeelden.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 10 tot en met 15 van tekst 1 wordt de milieubeweging
bekritiseerd, terwijl in alinea 1 van tekstfragment 3 de overheid wordt
bekritiseerd. Er is een overeenkomst in de kritiek die op de bekritiseerde
partijen wordt gegeven.
231p
Leg uit wat deze overeenkomst inhoudt.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
In alinea 2 van tekstfragment 3 wordt onder meer gebruikgemaakt van
argumentatie op basis van autoriteit.
241p
kenmerk of eigenschap
oorzaak en gevolg
vergelijking
voorbeelden
Van wat voor soort argumentatie wordt verder nog gebruikgemaakt in
deze alinea?
van argumentatie op basis van
kenmerk of eigenschap oorzaak en gevolg vergelijking voorbeeldenIn tekst 1 en in tekstfragment 2 en tekstfragment 3 worden voor- en
nadelen van gentech genoemd met betrekking tot de gezondheid van
mens en/of dier, het milieu en de economie.
257p
Neem onderstaand schema over en geef per domein aan welk effect
blijkens betreffende teksten verwacht wordt van het gebruik van gentech.
Beperk je tot algemene effecten die in abstracte bewoordingen
omschreven kunnen worden. Noem per cel één effect.
arrogant en moraliserend
humoristisch en met zelfspot
laconiek en zonder tact
streng maar begripvol
In alinea 1
In alinea 2
In alinea 3
In alinea 4
Doordat de hele samenleving mag meebeslissen over het
Doordat Haagse politici telkens nieuwe plannen bedenken, heeft men
Doordat universitaire docenten nauwelijks hebben gereageerd op de
Doordat universiteitsbestuurders meer geïnteresseerd zijn in geld
