opgave 1Tekst 1 Grenzeloze literatuur
De tekst kan onderverdeeld worden in drie delen die met de volgende
omschrijvingen kunnen worden aangeduid:
deel 1: Recente ontwikkelingen op het gebied van de literatuur
deel 2: Achtergronden bij deze ontwikkelingen
deel 3: Huidige literatuuropvattingen en bezwaren daartegen
11p
Bij welke alinea begint deel 2, dat met de omschrijving ‘Achtergronden bij deze
ontwikkelingen’ kan worden aangeduid?
21p
Bij welke alinea begint deel 3, dat met de omschrijving ‘Huidige
literatuuropvattingen en bezwaren daartegen’ kan worden aangeduid?
In alinea 1 wordt de grensvervaging tussen hoge en lage literatuur aan de orde
gesteld.
33p
Welke drie mogelijke verklaringen voor deze ontwikkeling kunnen uit het
tekstgedeelte van alinea 1 tot en met 3 worden afgeleid?
Alinea 2 maakt melding van een verschuivende voorkeur bij de gemiddelde
boekenliefhebber. Voor een deel heeft deze verschuiving betrekking op non-
fictie, zoals schrijversbiografieën.
42p
Welke overeenkomst is er tussen deze recentelijk ontstane belangstelling voor
biografieën en de veranderde visie in de literatuurwetenschap, gelet op alinea 2
tot en met 5? Gebruik voor je antwoord maximaal 15 woorden.
Tot en met de jaren zeventig heerste aan de universiteiten de opvatting dat een
literaire tekst ‘fictioneel + waardevol’ dient te zijn. (alinea 6)
51p
Welke in het tekstgedeelte van alinea 7 tot en met 10 genoemde opvatting staat
op gespannen voet met het idee dat literatuur puur fictioneel zou zijn?
61p
Welke in het tekstgedeelte van alinea 7 tot en met 13 genoemde opvatting staat
op gespannen voet met het idee dat literatuur waardevol is?
72p
Geef het genuanceerde standpunt weer dat Van den Bergh, blijkens alinea 8 en
9, inneemt inzake de verantwoordelijkheid van de schrijver voor zijn literaire
scheppingen. Gebruik voor je antwoord maximaal 25 woorden.
Een schrijver kan gebruikmaken van verschillende typen argument, zoals een
argument op basis van:
algemene normen en waarden, autoriteit, een emotie, een gevolg, een
vergelijking, een voorbeeld, of ervaring.
81p
Welk van bovengenoemde typen argument wordt gehanteerd in de zin:
“Zo noemde hij het verkeerd als een schrijver die zich voor belediging moet
verantwoorden in een rechtszaak, zich verdedigt door te stellen: “Dat heb ik niet
gezegd, maar een van mijn personages.”? (alinea 7)
91p
Welk van bovengenoemde typen argument wordt gehanteerd in de zin:
“De schrijver zou wel heel erg in zijn vrijheid beknot worden als hij zich bij iedere
uiting van zijn romanfiguren moest afvragen: “Kan ik dat wel helemaal voor mijn
verantwoording nemen?” (alinea 8)
101p
Welk van bovengenoemde typen argument wordt gehanteerd in de zin:
“Op dit soort vragen is al zo’n 2400 jaar geleden door Aristoteles afdoend
antwoord gegeven.”? (alinea 11)
Een schrijver kan, als retorisch middel, eerst toegeven dat in het standpunt van
een ander (misschien) iets waars steekt, om dit standpunt vervolgens toch af te
zwakken of te weerleggen.
111p
Welke twee alinea’s zijn opgebouwd volgens dit patroon?
A alinea 9 en 12
B alinea 9 en 16
C alinea 12 en 14
D alinea 14 en 16
122p
Geef de twee argumenten uit het tekstgedeelte van alinea 14 tot en met 16
waarmee de tekst de postmoderne opvatting inzake fictie weerspreekt.
Het standpunt van professor Kuitert dat literatuur niet meer gesubsidieerd zou
moeten worden, wordt in de tekst becommentarieerd met: “Daarmee kiest
mevrouw Kuitert wel erg onverbloemd voor de smaak van de massa en neemt
ze blijkbaar voor lief dat met name dichtbundels dan niet meer uitgegeven
kunnen worden.” (alinea 18).
131p
Welk standpunt van de auteur ten aanzien van de smaak van de massa kun je
uit deze bewering afleiden?
141p
Welk standpunt van de auteur ten aanzien van poëzie kun je uit deze bewering
afleiden?
“Wie zich verzet tegen een dergelijke verplichte lijst, miskent dat insiders wel
degelijk over harde criteria beschikken om vast te stellen of een bepaald werk
tot de hogere literatuur gerekend mag worden of niet.” (alinea 20)
151p
Welke opvatting over literatuur blijkt impliciet uit deze zin?
A Alle criteria om de literaire waarde van een boek vast te stellen moeten hard
gemaakt kunnen worden.
B De beoordeling of een werk tot de hogere literatuur behoort, berust met
name bij ervaren lezers.
C Degenen die zich tegen een verplichte boekenlijst verzetten, zijn op literair
gebied outsiders.
D Er zijn zo veel onmiskenbare literaire meesterwerken dat een literaire canon
gewenst is.
162p
Welke positieve invloed heeft, blijkens alinea 22, de ‘hogere’ literatuur op onze
beleving van de werkelijkheid? Gebruik voor je antwoord maximaal 15 woorden.
171p
Wat is de hoofdgedachte van de tekst ‘Grenzeloze literatuur’?
A De literatuur wordt bedreigd door de grensvervaging tussen fictie en non-
fictie en door de postmoderne opvatting dat er geen verschil is tussen ‘hoge’
en ‘lage’ literatuur.
B De traditionele aandacht voor literatuur en het literaire werk zelf heeft ten
onrechte plaatsgemaakt voor aandacht voor de schrijver zelf en voor de non-
fictionele context.
C ‘Hoge’ literatuur valt, ondanks de postmoderne miskenning ervan,
inhoudelijk toch te onderscheiden van lectuur en ook biedt ze dieper inzicht
in de werkelijkheid dan non-fictie.
D Nieuwe visies in de literatuurwetenschap en de aandacht voor
autobiografische aspecten leiden tot verkeerde opvattingen aangaande het
karakter van literatuur.
De titel van de tekst, ‘Grenzeloze literatuur’, kan op verschillende manieren
uitgelegd worden.
182p
Kies uit onderstaande mogelijkheden de twee interpretaties van de titel die,
gelet op de strekking van de gehele tekst, het meest voor de hand liggen:
1 De traditionele afbakeningen tussen hoge en lage literatuur, fictie en non-
fictie zijn aan het verdwijnen.
2 Echte kwaliteitsliteratuur heeft waarde over alle taal- en landsgrenzen heen.
3 Literatuur staat een onbeperkte hoeveelheid gelijkwaardige interpretaties
toe.
4 Literatuur biedt de lezer ruime mogelijkheden om de wereld te ontdekken.
5 Literatuur biedt vermaak, waardoor je als lezer even ontsnapt aan de
beperkingen van de dagelijkse werkelijkheid.
fragment 1
(1) Professor Thomas Vaessens gelooft dat er een eind aan de leeslampcultuur is gekomen en dat het hoog tijd wordt om vanachter de stapel Moeilijke Boeken tevoorschijn te kruipen en de aankomende neerlandicus – die geen onderscheid meer maakt tussen musical en opera of Beethoven en popmuziek – op een minder intimiderende wijze te benaderen. Wat houdt de nieuwe aanpak van Vaessens en zijn academische geestverwanten in? (2) “De vraag is: waar begin je mee?”, antwoordt hij. “Ik zou zeggen: niet met de literatuurgeschiedenis. Die leert dat je een tekst pas goed begrijpt als je de literaire context ervan kent. Dat werkt intimiderend, want een beginnende student kent die context niet. Literatuuronderwijs begint wat mij betreft dus bij de bouwstenen van de literatuurgeschiedenis: afzonderlijke teksten, die ik samen met studenten bestudeer op wat ze voor hen, vandaag, nog betekenen kunnen.” (3) De ouderwetse voorstelling van de literatuur als een piramide, met een brede onderlaag van amusementslectuur en een kleine top van kwalitatief hoogwaardige literatuur, zou volgens Vaessens niet langer volstaan. Carel Peeters serveerde dit denkbeeld vorige week in VN af als ‘wishful thinking’ en de v
191p
Ontleen aan bovenstaand fragment een reden waarom Vaessens geen
voorstander zal zijn van een literaire canon voor het onderwijs zoals genoemd in
‘Grenzeloze literatuur’, alinea 20.
Professor Vaessens kiest met zijn studenten een benadering die een zekere
overeenkomst vertoont met de benadering van de literatuurwetenschap in de
jaren ’70.
201p
Om welke overeenkomst gaat het?
211p
Wat is de centrale vraag in de benadering van Vaessens?
Vaessens wijst de voorstelling van literatuur als een piramide af. Carel Peeters
noemt die afwijzing “de vrucht van een doorgeslagen postmodernisme” (alinea 3
van het fragment). Uit die afwijzing valt Peeters’ vermoedelijke opvatting over
het postmodernisme af te leiden.
221p
Welk aspect van het postmodernisme lijkt Peeters centraal te stellen (zie het
fragment), en welk aspect van het postmodernisme stelt tekst 1, ‘Grenzeloze
literatuur’, centraal?
A Peeters lijkt centraal te stellen dat het postmodernisme de kennis van
historische contexten minder belangrijk vindt; tekst 1 stelt centraal dat het
postmodernisme de kennis van eigentijdse culturele contexten belangrijker
vindt.
B Peeters lijkt centraal te stellen dat het postmodernisme nauwelijks
onderscheid maakt tussen hoge en lage kunst; tekst 1 stelt centraal dat
volgens het postmodernisme interpretaties van kunst individueel en
vrijblijvend zijn.
C Peeters lijkt centraal te stellen dat het postmodernisme nauwelijks oog heeft
voor oudere letterkunde; tekst 1 stelt centraal dat het postmodernisme zich
tegen de pretenties van oudere letterkunde verzet.
D Peeters lijkt centraal te stellen dat het postmodernisme het switchen van het
ene kunstwerk naar het andere rechtvaardigt; tekst 1 stelt centraal dat het
postmodernisme geen onderscheid ziet tussen kunst voor de elite en kunst
voor de massa.
Let op: de samenvattingsopdracht van dit examen staat op de volgende
pagina.
