opgave 1Opgave 1 De functies van politieke partijen
Inleiding
Deze opgave is gemaakt naar aanleiding van het adviesrapport Democratie
vereist partijdigheid. Politieke partijen en formaties in beweging (28 april 2009)
van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob). De Raad adviseert de regering
en het parlement over de inrichting en het functioneren van de overheid. In het
genoemde rapport doet de Raad verslag van zijn onderzoek naar het
functioneren van politieke partijen in Nederland.
Tekst 1 uit het bronnenboekje bevat enkele passages uit bovengenoemd
rapport.
Maak gebruik van tekst 1.
In tekst 1 worden functies besproken die politieke partijen van oudsher
vervullen. De communicatiefunctie wordt genoemd als een functie die ook door
andere actoren wordt vervuld. (regels 15-20)
14pWelke vier andere functies van politieke partijen worden besproken in tekst 1?
Koppel de naam van de functie aan het juiste citaat.
Maak gebruik van de regels 15 tot en met 46 van tekst 1.
22pLeg uit − aan de hand van een citaat uit de regels 15-46 − dat het functieverlies
van politieke partijen een voorbeeld is van de veranderende politieke cultuur in
Nederland.
Betrek in je antwoord een definitie van politieke cultuur.
opgave 2Opgave 2 Klimaatconferentie in Kopenhagen
Inleiding
Van 7 tot 18 december 2009 werd een internationale klimaatconferentie
(klimaattop) gehouden in Kopenhagen. Op deze conferentie van de Verenigde
Naties (VN) werd gesproken over een klimaatakkoord dat als opvolger moest
dienen van het zogeheten Kyoto-verdrag, dat in 2012 eindigt. De bedoeling is
dat er een nieuw verdrag moet komen met afspraken over de reductie van
broeikasgassen en over de financiering van het klimaatbeleid in
ontwikkelingslanden.
In de teksten 2 en 3 wordt vooruitgekeken op de conferentie in Kopenhagen die
toen nog moest plaatsvinden. Tekst 2 is het hoofdredactioneel commentaar van
NRC Handelsblad en tekst 3 bevat een verslag van een interview met Yvo de
Boer, hoofd van het klimaatbureau van de VN.
De klimaattop heeft geen formeel akkoord opgeleverd over maatregelen om de
opwarming van de aarde tegen te gaan.
Maak gebruik van tekst 2.
33pa Leg uit dat het bereiken van een internationaal akkoord over
klimaatbeheersing wordt bemoeilijkt door het dilemma van collectieve actie.
b Geef uit tekst 2 een citaat dat de kern van het dilemma van collectieve actie
weergeeft.
Lees de regels 31 tot en met 49 van tekst 2.
In Nederland kwam het kabinet-Balkenende IV met zeer vergaande voorstellen:
onder andere in 2020 moet de uitstoot van broeikasgassen met 30 procent
teruggedrongen zijn en het aandeel duurzame energie moet vergroot zijn naar
20 procent.
Het politieke proces verloopt in Nederland anders dan in de Verenigde Staten.
44pIn welk land zal een wetsvoorstel of plannen van de regering/president
(bijvoorbeeld met betrekking tot klimaatverandering) makkelijker door het
parlement worden tegengehouden?
Leg je antwoord uit aan de hand van de relatie regering/president-parlement in
beide landen.
De Europese Unie is erin geslaagd om met een ambitieus plan tot
klimaatbeheersing te komen. Op enkele beleidsterreinen, waaronder milieu en
economie, is de EU slagvaardiger dan op andere beleidsterreinen. Dit komt
mede door de wijze van besluitvorming binnen de organen van de EU. Binnen
de Europese samenwerking zijn er twee vormen van besluitvorming.
53pa Noem deze twee vormen van besluitvorming.
b Leg uit waarom de EU op een beleidsterrein als milieu slagvaardiger kan
optreden dan op andere beleidsterreinen, zoals buitenlands beleid en vrede
en veiligheid.
Ga in je antwoord uit van het verschil tussen deze twee vormen van
besluitvorming binnen de EU.
Maak gebruik van tekst 3.
De politieke besluitvorming over het klimaatbeleid van de Europese Unie kan
geanalyseerd worden met behulp van begrippen uit het systeemmodel van het
politieke proces zoals de omgevingsfactoren.
62pNoem twee omgevingsfactoren van het Europees politieke systeem die in tekst 3
te herkennen zijn. Geef per omgevingsfactor een citaat uit tekst 3 dat naar deze
factor verwijst.
De voorbereidingen voor de conferentie in Kopenhagen en de onderhandelingen
over een klimaatverdrag laten een postklassiek beeld zien van de internationale
orde en internationale politiek. Niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) en
intergouvernementele organisaties spelen in deze visie een grote rol.
72pNoem een niet-gouvernementele organisatie (ngo) en een intergouvernementele
organisatie die de huidige postklassieke internationale orde typeren.
83pa Wat houdt het postklassieke beeld van de internationale orde in?
b Leg uit welke rol deze organisaties spelen binnen de huidige postklassieke
internationale orde.
Ga in je uitleg uit van de rol van een niet-gouvernementele organisatie of
van de rol van een intergouvernementele organisatie.
opgave 3Opgave 3 Een theoretisch model betreffende de productie van
sensatie in televisienieuws
Inleiding
Communicatiewetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen en van de
Katholieke Universiteit Leuven presenteren in hun artikel Op zoek naar
verklaringen voor sensatie in het nieuws. Een vergelijking tussen Nederlandse,
Vlaamse, Waalse en Franse televisiejournaals (Tijdschrift voor Communicatie-
wetenschap, 2008) een theoretisch model om verschillen in sensatie in
televisienieuws tussen zenders en tussen landen te verklaren. De teksten 4 en 5
uit het bronnenboekje zijn fragmenten (soms wat bewerkt) uit dit artikel. Het
theoretisch model is opgenomen als figuur 1 in het bronnenboekje.
Lees tekst 4.
In deze tekst wordt de relevantie van onderzoek naar sensatie in het nieuws
aangegeven. Er wordt verondersteld dat sensatie de informatievoorziening aan
burgers kan schaden. En “Mocht dat zo zijn, dan wordt het voor deze burgers
moeilijker hun rol in het democratisch proces te spelen.” (regels 4-5)
93pLeg uit welke functies van de media in het proces van politieke besluitvorming
van belang zijn voor de vraag of burgers in een democratie hun rol adequaat
kunnen vervullen.
Ga uit van drie functies.
“Hoewel sensatie een aantal malen is bestudeerd binnen de context van de
dagbladjournalistiek ….” Zie de regels 7 en 8 van tekst 4.
Naast het onderscheid tussen ochtend- en middag/avondkranten zijn landelijke
dagbladen onder te verdelen in twee typen dagbladen die op grond van de mate
van het brengen van sensatie van elkaar verschillen.
102pa Noem deze twee typen dagbladen.
b Geef van elk type dagblad twee kenmerken van hun berichtgeving.
Er is een toename in het gebruik van sensatie aangetoond in Nederland (zie
regels 10-11). Twee samenhangende sociaal-culturele ontwikkelingen in het
Nederlandse televisielandschap verklaren de toename van sensatie in het
televisienieuws. Deze ontwikkelingen zijn ontzuiling en commercialisering.
113pLeg uit welke effecten ‘ontzuiling’ en ‘commercialisering’ hebben gehad op de
toename van sensatie in het televisienieuws. Geef de samenhang weer tussen
deze twee ontwikkelingen en betrek in je antwoord de komst van een duaal
omroepbestel sinds 1990.
Zie figuur 1 en lees tekst 5.
De onderzoekers hebben de volgende hypothese geformuleerd:
“Televisienieuwsberichten in markten met meer concurrentiedruk (Frankrijk,
Nederland) laten meer sensatie zien dan televisienieuwsberichten in markten
met minder concurrentiedruk (Vlaanderen, Wallonië).”
124pBeschrijf globaal een opzet van een kwantitatief onderzoek om deze hypothese
te toetsen.
Geef daarin weer welke vier algemene stappen moeten worden genomen om te
kunnen concluderen of de hypothese aanvaard of verworpen moet worden.
Zie de regels 11 tot en met 13 van tekst 5.
Volgens het theoretisch model beïnvloedt de journalistieke cultuur van een land
of zender de mate van sensatie in het televisienieuws.
132pNoem drie journalistieke normen die een matigend effect kunnen hebben op
sensatie in het televisienieuws en zullen leiden tot een meer zakelijke
berichtgeving.
Het zendertype − publiek of commercieel − is volgens figuur 1 van invloed op de
mate van sensatie in het televisienieuws. Bepaalde uitgangspunten van het
Nederlands mediabeleid voor de publieke omroep hebben naar verwachting een
remmend effect op de mate van sensatie in het televisienieuws binnen de
publieke omroep.
142pLeg uit welke twee samenhangende uitgangspunten van het Nederlandse
mediabeleid een remmend effect zouden moeten hebben op de mate van
sensatie in de nieuwsvoorziening binnen de publieke omroep.
opgave 4Opgave 4 Verklaringen voor daling van de criminaliteit
Inleiding
In 2009 verscheen het rapport Veelbelovende verklaringen voor de daling van
de criminaliteit na 2002 van de Universiteit van Tilburg, Politie Haaglanden en
het Centraal Bureau voor de Statistiek. Tekst 6 uit het bronnenboekje komt uit
dit rapport.
Maak gebruik van de regels 1 tot en met 111 van tekst 6.
Stel je wilt de daling van criminaliteit na 2002 bestuderen aan de hand van de
benaderingswijzen van maatschappijwetenschappen. Ga uit van de sociaal-
economische benaderingswijze en de sociaal-culturele benaderingswijze.
152pFormuleer naar aanleiding van de regels 1 tot en met 111 voor elk van deze
benaderingswijzen een onderzoeksvraag over het vraagstuk ‘daling van
criminaliteit na 2002’.
a Kies bij de formulering van de onderzoeksvraag vanuit de sociaal-
economische benaderingswijze voor een verklarende vraag.
b Kies bij de formulering van de onderzoeksvraag vanuit de sociaal-culturele
benaderingswijze voor een beschrijvende vraag.
Zie de regels 46 tot en met 52 van tekst 6.
162pWelke kanttekeningen zijn te plaatsen wanneer men politiestatistieken gebruikt
om een beeld van de ontwikkeling van veelvoorkomende criminaliteit te krijgen?
Beschrijf er twee.
De onderzoekers gebruiken als voornaamste bron van gegevens over
veelvoorkomende criminaliteit slachtofferenquêtes (de regels 46-48).
De slachtofferenquête is een onderzoeksmethode die zoals alle
onderzoeksmethodes moet voldoen aan de eisen van betrouwbaarheid, validiteit
en generaliseerbaarheid.
172pa Wat wordt bedoeld met de eis van validiteit?
b Waar moeten slachtofferenquêtes aan voldoen om valide genoemd te
kunnen worden?
Maak gebruik van de regels 64 tot en met 111 van tekst 6.
In het tekstgedeelte worden verschillende maatschappelijke ontwikkelingen
genoemd. Volgens de onderzoekers verklaren deze niet allemaal de dalende
criminaliteit. Deze ontwikkelingen zouden juist volgens diverse sociologische
theorieën moeten leiden tot een toename van de criminaliteit.
Gegeven zijn drie sociologische theorieën over oorzaken van criminaliteit:
− de bindingstheorie,
− theorie van de subculturele benadering(en) en
− de gelegenheids- of rationele-keuzetheorie.
189pKoppel elke theorie aan één van de in de tekst genoemde maatschappelijke
ontwikkelingen.
Leg per theorie uit wat het verband is tussen de genoemde maatschappelijke
ontwikkeling en de theorie. Zorg dat essentiële kenmerken van elke theorie in je
uitleg worden genoemd.
Lees de regels 112 tot en met 116 van tekst 6.
Het kabinet-Balkenende I (CDA, LPF, VVD) kwam in 2002 met de nota Naar een
veiliger samenleving. In 2007 kwam het kabinet-Balkenende IV (CDA, PvdA
ChristenUnie) met de nota Veiligheid begint bij voorkomen. Uit de titel Veiligheid
begint bij voorkomen kan men afleiden dat het accent in het overheidsbeleid met
betrekking tot criminaliteitsbestrijding is verlegd. Van 2002 tot 2007 werden de
kabinetten-Balkenende gedomineerd door CDA en VVD.
194pWaarop leggen kabinetten met CDA en VVD het accent in het overheidsbeleid
ter bestrijding van criminaliteit en waarop een kabinet met PvdA?
Licht je antwoord toe vanuit de visie van elk van deze partijen op oorzaken en
aanpak van criminaliteit.
Maak gebruik van de regels 112 tot en met 170 van tekst 6.
Een kenmerk van de rechtsstaat is de scheiding van machten, de zogeheten
‘trias politica’. In de regels 112-170 zijn actoren van één van de drie machten te
herkennen.
204pa Welke macht is dit?
b Noem van deze macht drie actoren die betrokken zijn bij het
veiligheidsbeleid. Vermeld de taken of bevoegdheden van deze actoren.
Maak gebruik of verwijs naar zinsneden uit tekst 6.
De rechterlijke macht is zowel onafhankelijk van het politieke bestuur als
onpartijdig.
212pLeg uit dat elk van deze voorwaarden belangrijk is in een rechtsstaat.
Het aspect ‘veiligheid’ heeft in overheidsbeleid en in de criminologie steeds
meer gewicht gekregen. In dit kader wordt gesproken over de
veiligheidsparadox.
222pWat wordt bedoeld met de veiligheidsparadox?
Maak gebruik van de regels 112 tot en met 170 van tekst 6.
De Klassieke School en de Moderne Richting zijn denkrichtingen die vaak
tegenover elkaar worden geplaatst als het gaat om de vraag op welk mensbeeld
het strafrechtstelsel moet worden gebaseerd.
234pLeg uit − met behulp van een voorbeeld uit de tekst − dat in het
Veiligheidsprogramma zowel uitgangspunten van de Klassieke School als die
van de Moderne Richting zijn te herkennen. Betrek de uitgangspunten van beide
denkrichtingen in je uitleg.
In een brochure die naar aanleiding van de nota Veiligheid begint bij voorkomen
verscheen, stond onderstaande passage:
“De brede, integrale aanpak die met Veiligheid begint bij voorkomen wordt
beoogd, spreekt duidelijk uit de betrokkenheid van meerdere departementen bij
het project. De ministeries van Justitie, Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, Jeugd en Gezin, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en
Wonen, Wijken en Integratie leveren allemaal hun bijdrage aan de ontwikkeling
van beleid en wetgeving, gericht op het voorkomen en aanpakken van
criminaliteit en overlast.”
De brede, integrale aanpak van onveiligheid in de samenleving is tevens een
antwoord op een knelpunt in het overheidsbestuur: het functioneren van de
overheidsbureaucratie.
242pLeg uit welk knelpunt in de overheidsbureaucratie wordt bedoeld en welke
oplossing de genoemde ‘brede, integrale aanpak’ van onveiligheid daarvoor
biedt.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 5Opgave 5 Onderzoek naar de relatie muziekvideo’s en
opvattingen over seksuele relaties onder jongeren
Inleiding
Deze opgave heeft betrekking op een artikel uit het Tijdschrift voor
Communicatiewetenschap, jaargang 36, nr. 4, 2008. In dat artikel wordt
ingegaan op de vaak gevreesde samenhang tussen het kijken naar stereotiep
seksueel getinte muziekvideo’s en de opvattingen van jongeren over
seksualiteit. Verschillende fragmenten uit dit artikel staan in tekst 7 van het
bronnenboekje.
Lees de regels 1 tot en met 20 van tekst 7.
253pa Leg uit welke maatschappelijke functie van de media te herkennen is in het
tekstgedeelte.
b Leg uit welke twee andere maatschappelijke functies van de media
muziekvideo’s kunnen vervullen.
In een samenleving treft men een dominante cultuur aan en diverse subculturen.
262pZijn muziekprogramma’s van rappers, hiphop- en r&b-artiesten te beschouwen
als uitingen van de dominante cultuur of een subcultuur?
Leg je antwoord uit aan de hand van verschillen tussen de dominante cultuur en
een subcultuur.
In de regels 21-24 van tekst 7 staat dat opvattingen over seksualiteit beïnvloed
zouden kunnen worden door het kijken naar videoclips. In de regels 25-27 staat
dat het ook denkbaar is dat die beïnvloeding niet plaats vindt.
Er zijn verschillende theorieën over de invloed en effecten van media.
272pLeg uit dat de theorie van de selectieve perceptie de beide zienswijzen in de
regels 21-27 kan verklaren.
Een andere theorie over de invloed en de effecten van media is de ‘uses and
gratifications’-benadering.
282pOp welke manier kan de ‘uses and gratifications’-benadering de invloed en het
effect van muziekvideo’s verklaren?
Maak gebruik van de regels 28 tot en met 70 van tekst 7.
De onderzoekers onderscheiden in dit tekstfragment verschillende groepen
relevante variabelen.
291pNoem een afhankelijke variabele en een onafhankelijke variabele uit het
tekstfragment.
301pGeef van een onafhankelijke variabele uit het tekstfragment een
operationalisering.
Maak gebruik van de regels 71 tot en met 102.
Het is de vraag of de onderzoekers op grond van de gegevens in regels 71 - 94
tot een generaliserende conclusie kunnen komen.
312pWelke kanttekening kan je maken bij de generaliseerbaarheid van de conclusie?
Leg je antwoord uit.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
