opgave 1Tekst 1 Laelius vertelt over het kiezen van vrienden
Regel 2 querebatur
11pWat is de gebruikswijze van querebatur? Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf regel 1 Sed).
Het beschrijft de achtergrond van het verhaal.
Het beschrijft een eenmalige gebeurtenis.
Het beschrijft een gewoonte.
Het beschrijft een poging.
Regel 2-3 quod t/m essent
Uit het vervolg (t/m regel 6 iudicarent) is een verklaring op te maken voor
de situatie die beschreven wordt in het tekstgedeelte quod t/m essent.
21pNoteer in eigen woorden deze verklaring.
Regel 4 illis
31pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Sed) het Latijnse tekstelement
waarnaar verwezen wordt met illis.
Regel 3-6 capras t/m iudicarent
In dit tekstgedeelte komt tweemaal een asyndeton voor.
41pIn welke regels?
in de regels 3 en 4
in de regels 4 en 5
in de regels 3 en 6
in de regels 5 en 6
Regel 12 moribus amicorum
In het voorafgaande (vanaf regel 7 Sunt) is aangeduid aan welke
voorwaarde het karakter van vrienden moet voldoen.
51pNoteer in eigen woorden deze voorwaarde.
Regel 16 honores t/m opes
Al deze begrippen worden in het tekstgedeelte Imbecilla t/m amicitia
(regel 18-21) door Laelius in één woord samengevat.
61pCiteer uit het tekstgedeelte Imbecilla t/m amicitia (regel 18-21) dit
Latijnse woord.
Regel 17-18 cum t/m malint
Dit tekstgedeelte wordt door W.A.M. Peters als volgt vertaald:
Wordt deze geluksdroom hun aan de ene kant voorgezet, aan de
andere kant de plichten van vriendschap, zullen ze dan niet veel liever
kiezen voor het eerste?
71pCiteer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met
‘deze geluksdroom’.
81pCiteer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met
‘het eerste’.
Regel 25-26 Amicus t/m cernitur
Deze uitspraak is van toepassing op een persoon uit Cicero's eigen
vriendenkring.
91pNoteer de naam van deze persoon en beschrijf de situatie waarin deze
persoon belangrijk was voor Cicero. Baseer je antwoord op de teksten die
je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 28 gravem, constantem, stabilem
101pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 23 Quid) de twee Latijnse
zelfstandige naamwoorden die een tegenstelling vormen met gravem,
constantem, stabilem.
Regel 27-29 Qui t/m divino
In het tekstgedeelte Sed t/m amicorum (regel 1-12) heeft Laelius een
opmerking gemaakt die inhoudelijk vergelijkbaar is met Qui t/m divino.
111pNoteer de nummers van de twee direct opeenvolgende regels waarin
deze vergelijkbare opmerking staat.
De dichter Catullus schrijft in Carmen 77 dat hij tot het inzicht is gekomen
dat Rufus geen echte vriend van hem is:
Rufus, ik dacht voor niets dat je mijn vriend was.
(Nou ja, voor niets... het heeft me veel gekost, vooral verdriet.)
Heb je mij nu zó beslopen, brandwonden veroorzaakt in mijn ziel,
en mij tot mijn verdriet mijn liefste afgepakt?
Ja, afgepakt, jij gifslang met je dodelijke gif,
jij schimmelziekte van wat onze vriendschap was!
121pZou Laelius het terecht vinden dat Catullus Rufus niet meer als vriend
beschouwt? Ga in je antwoord in op de inhoud van het bovenstaande
citaat en op de inhoud van tekst 1.
opgave 2Tekst 2 Wanneer is iemand een echte vriend?
Regel 4 proprio illo verbo
131pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Epistulas) het Latijnse woord
waarnaar Seneca verwijst met proprio illo verbo.
Regel 4-5 si t/m dicimus
Uit dit tekstgedeelte kan de volgende conclusie getrokken worden:
Zoals Romeinen in Seneca’s tijd alle verkiezingskandidaten ‘goede
mannen’ noemden, zo noemden zij al hun... in het algemene
spraakgebruik....
In deze conclusie zijn twee plaatsen opengelaten, beide aangegeven met
een drietal puntjes.
141pNoteer in de juiste volgorde twee Nederlandse woorden die op de plaats
van de puntjes ingevuld moeten worden om de conclusie volledig te
maken.
Regel 11 praecepta Theophrasti
151pNoteer in eigen woorden de inhoud van praecepta Theophrasti. Baseer
je antwoord op het tekstgedeelte Isti t/m iudicaverunt (regel 10-12).
Regel 13 Cum t/m admitte
In dit tekstgedeelte gebruikt Seneca een hyperbaton.
161pVerdedig de stelling dat het hyperbaton de inhoud illustreert van het
tekstelement waarin het gebruikt is.
Regel 16 quaedam quae consuetudo fecit arcana
171pNoteer een zelfbedacht hedendaags voorbeeld van wat Seneca bedoelt
met quaedam quae consuetudo fecit arcana.
Regel 21 in quaslibet aures
181pCiteer uit het tekstgedeelte Quidam quae t/m secretum (regel 20-23) het
Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met in quaslibet aures.
Regel 24 Neutrum faciendum est
192pNoteer in eigen woorden welke twee manieren van gedrag Seneca
bedoelt. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 20 Quidam
quae).
Regel 27-29 Nam t/m languor
In dit tekstgedeelte worden twee soorten aanbevelenswaardig gedrag
benoemd, elk met één Latijns woord.
202pCiteer deze twee Latijnse woorden.
Regel 32-33 Cum t/m noctem
211pLeg uit dat dit tekstgedeelte goed aansluit bij het gedachtegoed van de
Stoa. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 30 woorden.
Tekst 2 kan ingedeeld worden in vier delen met de volgende kopjes:
Deel 1: Je moet een vriend vertrouwen.
Deel 2: Denk na voordat je vriendschap sluit met iemand.
Deel 3: Voor een vriend moet je geen geheimen hebben.
Deel 4: Houd in alles het juiste evenwicht.
221pNoteer het nummer van de regel waarin deel 2 begint.
231pNoteer het nummer van de regel waarin deel 3 begint.
opgave 3Tekst 3 Seneca schrijft over het belang van dankbaar zijn
Regel 2 illa
241pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Itaque) het Latijnse woord
waarnaar verwezen wordt met illa (regel 2).
251pCiteer uit het vervolg (t/m regel 5 bibit) het Latijnse tekstelement
waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met illa (regel 2).
Regel 4-7 Malitia t/m est
In dit tekstgedeelte wordt geschreven over een letterlijk vergif en een niet-
letterlijk vergif. Volgens Seneca is er een groot verschil tussen deze twee
soorten vergif.
261pNoteer in eigen woorden dit verschil. Ga in je antwoord in op beide
soorten vergif.
Regel 9 beneficia
271pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 7 Torquet) het Latijnse
tekstelement waarmee hetzelfde wordt bedoeld als met beneficia.
Regel 9-11 At t/m delectat
281pNoteer de naam van een stilistisch middel dat Seneca hier creëert door
het gebruik van het woord sapientia (regel 10).
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Regel 14-15 Illa t/m volens
291pWelke vertaling van Illa contemnit (regel 14) is passend in deze context?
hij heeft een hekel aan die dingen
hij onderschat die dingen
hij trotseert die dingen
hij vindt die dingen onbelangrijk
301pNoteer de Latijnse benaming die in de Stoa gebruikt wordt voor zaken als
Illa quibus laesus est (regel 14). Baseer je antwoord op de
achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 18-19 quantum t/m detinet
Dit tekstgedeelte wordt door C. Verhoeven als volgt vertaald:
Zoveel mogelijk houdt hij het vroegere en betere in zijn geheugen vast
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel
overgenomen.
311pLeg dit uit met betrekking tot priore ac meliore (regel 18). Ga in je
antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van priore ac meliore in
de vertaling.
Regel 26-27 wanneer t/m misstappen
321pCiteer uit het tekstgedeelte quantum t/m remanet (regel 18-23) het
Latijnse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met wanneer t/m
misstappen.
Regel 35-36 Niets t/m ervan
Dit geldt volgens Seneca niet voor alle personen die in het voorafgaande
beschreven zijn.
331pNoteer in eigen woorden voor welke soort personen het niet geldt.
Regel 38-39 we denken t/m zijn
341pCiteer uit het tekstgedeelte Illud t/m delectat (regel 5-11) de Latijnse zin
waarmee Seneca een oordeel uitspreekt over het gedrag dat hij beschrijft
met we denken t/m zijn (regel 38-39).
Vertaal de regels 1 t/m 7 en de regels 14 t/m 17 in het Nederlands.
