opgave 1Tekst 1 Hannibal spreekt zijn mannen toe aan de Italische kant van de Alpen
In tekst 1 houdt Hannibal een toespraak om zijn leger te motiveren voor het
komende gevecht. In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) heeft
Hannibal zijn leger op een andere manier gemotiveerd voor dit komende
gevecht.
21pNoteer wat hij toen deed om zijn leger te motiveren.
Regel 5 descendimus
Deze werkwoordsvorm kan op zichzelf zowel een perfectum als een
praesens zijn.
32pa Noteer een inhoudelijk argument waarom descendimus hier een
perfectum zou zijn. Betrek in je antwoord de situatie waarin Hannibal
deze toespraak houdt.
b Noteer een grammaticaal argument waarom descendimus hier een
praesens zou zijn. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Inferimus t/m
arcentis (regel 5-7).
Regel 7 arcentis
41pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Quocumque) het Latijnse woord
waarmee in deze context naar dezelfde groep wordt verwezen als met
arcentis.
Regel 9 qui Saguntum oppugnassetis
51pWelk voegwoord kan in een Nederlandse vertaling van dit tekstgedeelte
gebruikt worden?
alsof
hoewel
omdat
zodat
Regel 10 Crudelissima ac superbissima
62pLeg uit dat een van deze bijvoeglijke naamwoorden beter bij het
voorafgaande tekstgedeelte past (vanaf regel 8 Ad) en het andere beter bij
het vervolg (regel 10-19 sua t/m miserunt). Betrek in je antwoord de inhoud
van beide tekstgedeelten. Volg in je antwoord dit schema: Crudelissima
past beter bij..., want...; superbissima past beter bij..., want...
Regel 10-12 Crudelissima t/m censet
Het is duidelijk dat Hannibal de hier beschreven gang van zaken absurd
vindt.
71pBeschrijf in eigen woorden de gang van zaken die Hannibal in dit verband
kennelijk wel normaal zou vinden.
Regel 14-15 Ne transieris t/m Saguntum
Dit tekstgedeelte wordt door H. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald:
“Je mag de Ebro niet oversteken!” zeggen ze. “Je mag je niet bemoeien
met de Saguntijnen!” Ligt Saguntum dan aan de Ebro?
82pa Noteer het grammaticale gegeven dat in de vertaling is weergegeven met
de woorden ‘mag niet’.
b Wat heeft de vertaler volgens jou willen uitdrukken door het woord ‘dan’
toe te voegen in de vertaling?
Regel 14-18 Ne transieris t/m dico
Drie van de onderstaande woorden uit dit tekstgedeelte hebben betrekking
op dezelfde partij.
91pWelk woord heeft betrekking op de andere partij?
transieris (regel 14)
tibi (regel 14)
moveris (regel 16)
transcendes (regel 18)
Regel 24 si fortuna dubitabit
102pa Leg uit dat dit een eufemisme is. Betrek in je antwoord de letterlijke
betekenis van si fortuna dubitabit (regel 24).
b Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 20 Illis) het Latijnse woord
waarmee Hannibal al verwezen heeft naar wat hij bedoelt met si fortuna
dubitabit (regel 24).
Regel 26-27 nullum t/m datum est
111pNoteer de naam van het stilistisch begrip waarvan deze zin in zijn geheel een
geval is.
opgave 2Tekst 2 Hannibal bij Rome
Regel 1-2 Intussen t/m stad
Vanuit Rome gezien lag Hannibals kamp aan de overkant van de Anio. Dit
kan opgemaakt worden uit een gegeven in het tekstgedeelte Postero t/m
metu (regel 29-34).
121pNoteer in eigen woorden dit gegeven.
Regel 7-8 Nadat het gevecht begonnen was
Dit gevecht wordt door Livius vanuit Romeins perspectief beschreven, zoals
blijkt uit enkele gegevens in het tekstgedeelte En t/m verdreven
(regel 19-23).
131pNoteer in eigen woorden een van deze gegevens.
Regel 12-14 Maar t/m ingenomen was
141pNoteer de oorzaak waardoor deze reactie begrijpelijk is. Baseer je antwoord
op het voorafgaande (vanaf regel 7 Nadat).
Regel 29-30 Hannibal t/m eduxit
In het tekstgedeelte Intussen t/m drijven (regel 1-7) is verteld, dat Hannibal
het kamp al eerder een keer verlaten had. Er is echter een verschil tussen
deze twee keren dat hij het kamp verliet.
151pNoteer in eigen woorden dit verschil. Ga in je antwoord in op zowel de
situatie in het tekstgedeelte Hannibal t/m eduxit (regel 29-30) als de eerdere
situatie.
Regel 30-31 Instructis t/m casum
161pWordt hier met exercitibus (regel 31) hetzelfde bedoeld als met omnes
copias in regel 29? Licht je antwoord toe en ga in je antwoord in op beide
tekstelementen.
Regel 33 vix armis retentis in castra sese receperint
In de rest van de zin (t/m regel 34 metu) wordt impliciet aangegeven wat een
gebruikelijke reden zou zijn voor de handeling in castra sese receperint.
172pa Noteer in eigen woorden deze gebruikelijke reden.
b Leg uit dat met het tekstelement vix armis retentis enargeia
bewerkstelligd wordt. Ga in je antwoord in op het begrip enargeia en op
de inhoud van het tekstelement vix armis retentis.
Regel 36-38 In t/m fortunam
In dit tekstgedeelte wordt een opmerking van Hannibal in de indirecte rede
weergegeven.
181pCiteer het eerste Latijnse woord van deze opmerking van Hannibal.
Regel 38-39 Minuere t/m res
Livius gebruikt hier het woord aliae omdat in het voorafgaande (vanaf
regel 34 Et) al een reden genoemd is.
193pa Noteer in eigen woorden deze eerder genoemde reden.
b Noteer in eigen woorden de concrete reden die Livius aanduidt met parva
(regel 38). Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 46 venire).
c Noteer in eigen woorden de concrete reden die Livius aanduidt met
magna (regel 39). Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 46
venire).
De Noorse metalband In Vain laat in een van hun nummers Hannibal aan het
woord:
Hier zweer ik dat ik met vuur en ijzer
Rome’s toekomst breken zal. Een redder zullen ze niet vinden.
Vanaf Gadir hebben we heel Iberia in brand gestoken,
Carthago’s roem met glans hersteld.
Leugenaars en verraders, Rome is verdoemd.
Trillend van angst, alleen al bij het horen van mijn naam:
Hannibal voor de poorten!
‘Een redder zullen ze niet vinden’
202pa Noteer de naam van de persoon die wel degelijk de redder van de
Romeinen werd. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen
gelezen hebt.
‘Trillend’ t/m ‘poorten’
Een gegeven uit deze zin uit het nummer van In Vain is in tegenspraak met
een gegeven uit tekst 2.
b Noteer in eigen woorden de twee gegevens die met elkaar in
tegenspraak zijn.
opgave 3Tekst 3 Hannibal krijgt opdracht Italië te verlaten
Regel 1 mandata
Uit het vervolg (t/m regel 7 oppressit) is op te maken wat volgens Hannibal
de beweegreden voor deze mandata is.
212pa Citeer uit het vervolg (t/m regel 7 oppressit) de twee Latijnse
zelfstandige naamwoorden waarmee Hannibal deze beweegreden
aanduidt.
b Noteer in eigen woorden de historische omstandigheid die voor de
Carthaagse senaat de aanleiding vormde om deze mandata te geven.
Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit
examen gelezen hebt.
Regel 2 vetando t/m mitti
221pCiteer uit het tekstgedeelte Postquam t/m invidia (regel 1-4) het Latijnse
woord dat concreet gemaakt wordt met vetando t/m mitti (regel 2).
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Regel 6-7 qui t/m oppressit
231pDe strekking van dit tekstgedeelte wordt het best weergegeven door:
Hanno doet alles om de ondergang van Carthago te voorkomen.
Hanno is bereid zeer ver te gaan om zijn zin door te drijven.
Hanno staat door niets anders zwaarder onder druk dan door de
oorlogssituatie.
Hanno vindt het niet erg als Hannibals paleis in Carthago verwoest wordt.
Regel 10-11 quod roboris in exercitu erat
241pCiteer uit het voorafgaande (vanaf regel 8 Iam) het Latijnse tekstelement dat
een tegenstelling vormt met quod roboris in exercitu erat.
Regel 11-13 multis t/m interfectis
Volgens veel commentatoren heeft deze gebeurtenis niet werkelijk
plaatsgevonden.
251pMet welk doel vertelt Livius dit verhaal dan toch volgens jou?
Regel 16 in t/m exsecratum
In het vervolg (t/m regel 21 detractus) wordt duidelijk wat Hannibal zichzelf
verwijt: enerzijds verwijt hij zichzelf iets wat hij niet gedaan heeft en
anderzijds iets wat hij in plaats daarvan wel gedaan heeft.
262pNoteer in eigen woorden deze twee verschillende verwijtende opmerkingen
van Hannibal.
Regel 21 est detractus
272pCiteer uit het tekstgedeelte Raro t/m excedentem (regel 13-15) twee niet
direct opeenvolgende Latijnse woorden die inhoudelijk vergelijkbaar zijn met
est detractus (regel 21).
Vertaal de regels 2 t/m 13 in het Nederlands (Propter t/m invadunt).
