bronnen

Eindexamen latijn vwo 2013, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Seneca geeft de keizer advies

Regel 1 admonere te exemplo domestico volo
12p
a. Noteer de naam van de persoon die Seneca met te bedoelt.
b. Leg uit op grond waarvan Seneca het voorbeeld domesticum noemt.
Regel 1-6 Hoc t/m proscriptionis
In deze regels onderscheidt Seneca twee verschillende staatsvormen.
22p
a. Welke twee staatsvormen onderscheidt Seneca?
Citeer bij wijze van antwoord twee Latijnse tekstelementen uit de
regels 1-6 (Hoc t/m proscriptionis).
Seneca signaleert een verschil in gedrag van Augustus tijdens de
periodes waarin deze twee verschillende staatsvormen van kracht waren.
b. Beschrijf dit verschil in eigen woorden. Ga in je antwoord in op beide
periodes.
Regel 8 L. Cinnam insidias ei struere
Uit het vervolg (t/m iussit regel 11) blijkt dat dit geen eenmansactie was.
31p
Citeer het Latijnse tekstelement waaruit dit blijkt.
Regel 10 eo
41p
Wie wordt hiermee aangeduid?
A M. Antonii (regel 5)
B collega proscriptionis (regel 6)
C L. Cinnam (regel 8)
D unus ex consciis (regel 9)
Regel 11 Nox illi inquieta erat
Seneca geeft in het vervolg (t/m immolare regel 18) de gedachten van
Augustus verteltechnisch op twee verschillende wijzen weer.
52p
Beschrijf deze twee verschillende wijzen in de volgorde waarin ze in de
tekst voorkomen in eigen woorden.
Regel 11-12 Nox t/m damnandum
Augustus aarzelt om een aantal redenen om hard tegen Cinna op te
treden.
62p
Beschrijf twee van deze redenen in eigen woorden.
Regel 16 frustra petitum
71p
Citeer uit het vervolg (t/m adoriri regel 19) het Latijnse woord dat hiermee
inhoudelijk vergelijkbaar is.
Regel 24-26 Fac t/m contraria
Livia’s woorden bevatten een bepaald type argument.
81p
Noteer de naam van dit type argument.
Regel 25 usitata remedia en regel 26 contraria
92p
a. Citeer uit het vervolg (t/m L. Cinnae regel 29) het Latijnse woord dat de
usitata remedia van Augustus aanduidt.
b. Citeer uit het vervolg (t/m L. Cinnae regel 29) het Latijnse woord dat de
contraria (remedia) van Augustus aanduidt.
Regel 30-35 Gavisus t/m tempus
Seneca maakt duidelijk dat Augustus een privéonderhoud zonder
getuigen met Cinna wil hebben.
102p
Beschrijf in eigen woorden twee gegevens waaruit dit blijkt.
Regel 38 ut victo victores invideant
112p
a. Wie duidt Augustus aan met victo?
b. Wie duidt Augustus aan met victores?
Regel 39-40 sic de te meruerim
Augustus heeft dit naar eigen zeggen op drie verschillende manieren
gedaan.
122p
Beschrijf in eigen woorden deze drie manieren. Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf Hoc regel 33).
Regel 41-43 Non t/m ferrum
Vergelijk deze regels met regel 8-9 dictum est, et ubi et quando et
quemadmodum adgredi vellet
132p
a. Citeer uit de regels 41-43 (Non t/m ferrum) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met ubi in regel 9.
b. Citeer uit de regels 41-43 (Non t/m ferrum) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met quando in regel 9.
Regel 45 Quo hoc animo facis?
142p
a. Beschrijf in eigen woorden wat Augustus bedoelt met hoc.
b. Beschrijf in eigen woorden welk antwoord op deze vraag Augustus zelf
suggereert.
Regel 45-49 Quo t/m advocare
152p
a. Beschrijf in eigen woorden wat voor Augustus een bewijs is van de
incompetentie van Cinna.
b. Citeer uit de regels 1 t/m 11 (Hoc t/m iussit) het Latijnse tekstelement
waarmee Cinna al eerder als een incompetent persoon is beschreven.

opgave 2Tekst 2 Omgaan met gevaren

Regel 2 Incendium dico, ruinam, alia quae nobis incidunt
In drie opzichten zijn mensen volgens Seneca gevaarlijker dan zaken als
incendium, ruina of alia quae nobis incidunt.
163p
a. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht mensen gevaarlijker zijn
volgens de regels 1-3 (Quid t/m captant).
b. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht mensen gevaarlijker zijn
volgens de regels 4-5 (Rari t/m periculum).
c. Beschrijf in eigen woorden in welk opzicht mensen gevaarlijker zijn
volgens de regels 7-9 (Tempestas t/m accedit).
Regel 4
171p
De dubbele punt tussen everti en ab komt inhoudelijk overeen met:
A daarom
B hoewel
C maar
D want
Regel 7-9 Tempestas t/m accedit
181p
Van welk van de drie onderdelen van de stelling nullum est malum
frequentius, nullum pertinacius, nullum blandius (regel 6-7) zijn de
regels 7-9 (Tempestas t/m accedit) de uitwerking?
Regel 9-12 Erras t/m quaerunt
De tegenstelling in deze regels wordt benadrukt door het gebruik van een
chiasme.
191p
Citeer de vier Latijnse woorden die dit chiasme vormen.
Neem het volgende schema over en vul op de plaats van de puntjes de
vier Latijnse woorden in: … (a) … (b) … (b) … (a).
Regel 12-13 Numquam t/m libet
Seneca vergelijkt in deze regels de drijfveren van wilde dieren en die van
mensen met elkaar.
202p
Beschrijf beide drijfveren in eigen woorden.
Regel 15-16 Commodis omnium laeteris, movearis incommodis
Deze boodschap lijkt in strijd te zijn met een bekend ideaal van de Stoa.
212p
Leg dit uit en betrek in je antwoord dit ideaal van de Stoa.
Over het gevaar dat de medemens vormt, heeft Seneca ook in brief 7
geschreven. Het volgende citaat is afkomstig uit deze brief:
“Vraag je wat je naar mijn mening in de eerste plaats moet vermijden? De
massa. Je kunt je daar nog niet veilig aan toevertrouwen.”
222p
a. Wie kan zich volgens Seneca wél veilig aan de massa toevertrouwen?
Noteer de Latijnse filosofische term. Baseer je antwoord op je kennis
van de achtergronden van de teksten die je voor dit examen hebt
gelezen.
b. Noteer de Latijnse filosofische term uit de Stoa waarmee Lucilius
gezien zijn niveau van filosofische kennis kan worden aangeduid.
Baseer je antwoord op je kennis van de achtergronden van de teksten
die je voor dit examen hebt gelezen.

opgave 3Tekst 3 Veel mensen klagen dat het leven te kort is. In onderstaande tekst betoogt

2338p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3.
38p Vertaal de regels 1 t/m 11 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.