opgave 1Tekst 1 Crito is samen met anderen op bezoek bij Socrates in de gevangenis
Regel 3 πίνοντας en πιόντας
Bij deze twee werkwoordsvormen ontbreekt een lijdend voorwerp.
12pa. Wat moet je als lijdend voorwerp bij πίνοντας aanvullen? Beantwoord
de vraag in het Nederlands.
b. Wat moet je als lijdend voorwerp bij πιόντας aanvullen? Beantwoord de
vraag in het Nederlands.
Regel 5 μηδὲν ἐπείγου
22pBeschrijf in eigen woorden met welke twee argumenten Crito Socrates
hiertoe probeert over te halen. Baseer je antwoord op de regels 1-4 (t/m
ἐπιθυμοῦντες).
Regel 6 ἐκεῖνοί
31pWelk woord uit het voorafgaande verwijst niet naar de met ἐκεῖνοί
bedoelde mensen?
ἄλλους (regel 2)
αὐτοῖς (regel 3)
ἐνίους (regel 4)
ὧν (regel 4)
Regel 11 ἔνευσε
41pBeschrijf in eigen woorden met welke bedoeling hij dat doet. Baseer je
antwoord op de context.
Regel 14 τί χρὴ ποιεῖν;
52pCiteer uit het vervolg (t/m regel 17) de drie Griekse werkwoordsvormen
die het antwoord op deze vraag inhouden.
Regel 23 εὔχεσθαί
61pBeschrijf in eigen woorden wat Socrates van de goden gedaan wil krijgen.
Baseer je antwoord op het vervolg (t/m ταύτῃ regel 25).
Regel 26 ἐξέπιεν
Uit een gegeven uit het voorafgaande blijkt dat dit voor het beoogde doel
noodzakelijk was.
71pBeschrijf dit gegeven in eigen woorden. Baseer je antwoord op het
voorafgaande (vanaf Τοσοῦτον regel 22).
Regel 29 ἐμαυτόν
81pNoteer de naam van degene naar wie dit woord verwijst.
Regel 31 ἐξανέστη
92pa. Beschrijf in eigen woorden met welk doel Crito dit deed. Baseer je
antwoord op het voorafgaande (vanaf
δὲ regel 30).
De verteller had in het voorafgaande (vanaf Καὶ regel 26) iets anders
gedaan met hetzelfde doel.
b. Beschrijf in eigen woorden wat de verteller had gedaan.
Regel 32-34 Ἀπολλόδωρος t/m Σωκράτους
Huilen past volgens Socrates niet bij de situatie van dat moment.
Apollodorus gedraagt zich het meest ongepast.
102pBeschrijf in eigen woorden twee gegevens waaruit blijkt dat Apollodorus
zich het meest ongepast gedraagt. Baseer je antwoord op de regels 32-34
(Ἀπολλόδωρος t/m Σωκράτους).
Regel 35-36
t/m ἀπέπεμψα
Deze regels worden door G. Koolschijn als volgt vertaald:
“Dat is nu juist de voornaamste reden dat ik de vrouwen heb laten
weggaan.”
In het Grieks is een stilistisch middel gebruikt dat in de vertaling niet is
overgenomen.
111pNoteer de naam van dit stilistisch middel. Laat woordplaatsing buiten
beschouwing.
Regel 35-38
Socrates vindt huilen ongepast in deze situatie.
122pWat vindt Socrates wel gepast? Citeer bij wijze van antwoord twee
Griekse zelfstandige naamwoorden uit de regels 35-38.
opgave 2Tekst 2 Hippocrates is ’s ochtends vroeg bij Socrates gekomen en vraagt hem of
131pWelk van onderstaande woorden wijkt qua woordsoort af van de andere
drie?
τίνα (regel 4)
τίς (regel 4)
τίς (regel 7)
τίνι (regel 8)
Regel 18 ἡμᾶς περὶ ταῦτα οὕτω σφόδρα σπουδάζοντας
Dit is in het voorafgaande al duidelijk geworden.
141pLeg dit uit. Baseer je antwoord op de regels 14-17 (Εἶεν t/m
προσαναλίσκοντες).
Regel 18-20 Εἰπέ t/m τελεῖν
Vergelijk deze regels met de regels 14-16 παρὰ t/m σοῦ.
152pa. Citeer uit de regels 14-16 (παρὰ t/m σοῦ) het Griekse tekstelement dat
inhoudelijk vergelijkbaar is met ἐν νῷ ἔχετε (regel 19).
b. Citeer uit de regels 14-16 (παρὰ t/m σοῦ) het Griekse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met χρήματα (regel 20).
Regel 24-26 Εἰ t/m Πρωταγόραν;
Deze woorden worden door X. de Win als volgt vertaald:
“En als die persoon je ook nog zou vragen: Maar wat wil je worden, als je
naar Protagoras gaat?”
De vertaler heeft de grammaticale structuur van de Griekse tekst niet
overgenomen.
162pLeg dit uit met betrekking tot γενησόμενος (regel 25). Ga in je antwoord in
op zowel het Grieks als de vertaling.
Regel 5-28 Ὥσπερ t/m γενησόμενος
In de regels 5-28 gebruikt Socrates een analogieredenering waarin hij
twee voorbeelden gebruikt.
Deze analogieredenering gaat als volgt:
Zoals je naar …(A) gaat
met de bedoeling …(B),
zo ga je naar …(C)
σοφιστὴς γενησόμενος (regel 28) (D).
173pa. Kies een van deze twee voorbeelden en vul zelf de elementen A, B en
C van de analogieredenering in het Nederlands in.
Hippocrates heeft enige gêne om tot de conclusie σοφιστὴς γενησόμενος
(regel 28) te komen.
b. Citeer het Griekse woord uit de regels 24-30 (Εἰ t/m λέγειν) waaruit dat
blijkt.
Regel 30-34 Ἀλλ᾽ t/m πρέπει
Vergelijk de inhoud van deze regels met onderstaand citaat van de
website van de Vereniging van Vrijescholen:
“Natuurlijk moeten kinderen leren rekenen en schrijven, omgaan met de
computer, les krijgen in vreemde talen, in aardrijkskunde en geschiedenis,
en kennis maken met vakken als wiskunde, scheikunde en biologie. […]
Daarnaast krijgen ze op de vrijescholen een omvangrijk aanbod aan
kunstzinnig en ambachtelijk onderwijs. Vakken als schilderen, muziek,
toneel, handenarbeid en euritmie (bewegingskunst) zijn niet alleen
bedoeld om de creativiteit te stimuleren. Ze dragen ook bij aan een brede
en evenwichtige persoonlijkheidsontwikkeling.”
182pa. Citeer uit de regels 30-34 (Ἀλλ᾽ t/m
het Griekse tekstelement
dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘schrijven’.
b. Citeer uit de regels 30-34 (Ἀλλ᾽ t/m
het Griekse woord dat
inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘een brede en evenwichtige
persoonlijkheidsontwikkeling’.
Regel 39
ἂν εἰ οἶσθα
Socrates’ houding ten opzichte van zijn gesprekspartner wijkt hier af van
zijn gebruikelijke houding ten opzichte van gesprekspartners.
192pLeg dit uit. Ga in je antwoord in op zijn gebruikelijke houding ten opzichte
van zijn gesprekspartners en op de opmerking
ἂν εἰ οἶσθα.
Regel 42-43 Ἐγὼ t/m ἐπιστήμονα
Deze woorden worden door De School voor Filosofie als volgt vertaald:
“Ik denk, antwoordde hij, dat zo iemand – zoals de naam al zegt –
verstand heeft van filosofie als vak.”
Het Griekse tekstelement τῶν σοφῶν is onjuist vertaald.
201pLeg dit uit. Baseer je antwoord op het vervolg van de tekst (t/m οὕτως
regel 47).
Hippocrates geeft in de regels 41-51 (Λέγε t/m λέγειν) tweemaal een
antwoord op een vraag van Socrates.
212pa. Beschrijf in eigen woorden het eerste antwoord van Hippocrates en de
reactie van Socrates daarop. Baseer je antwoord op de regels 41-51
(Λέγε t/m λέγειν).
b. Beschrijf in eigen woorden het tweede antwoord van Hippocrates en de
reactie van Socrates daarop. Baseer je antwoord op de regels 41-51
(Λέγε t/m λέγειν).
Regel 52 ἐπιστήμονα
221pGaat dit over de leerling of over de leraar? Licht je antwoord toe op grond
van een grammaticaal gegeven.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Regel 56 οὐκέτι ἔχω σοι λέγειν
Dit gesprek tussen Socrates en Hippocrates eindigt op een manier
waarop wel meer gesprekken met Socrates eindigen.
231pNoteer de Griekse term waarmee zo’n einde wordt aangeduid.
Een bekende, aan Protagoras toegeschreven uitspraak luidt:
“De mens is de maat van alle dingen”.
Socrates was het niet eens met deze uitspraak.
242pLeg dit uit. Betrek in je antwoord zowel de uitspraak van Protagoras als
het oordeel van Socrates. Baseer je antwoord op de achtergronden van
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Vertaal de regels 1 t/m 11 in het Nederlands.
