Eindexamen grieks vwo 2002, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Οἱ δὲ Πέρσαι τάς τε δὴ Σάρδις ἔσχον καὶ αὐτὸν Κροῖσον ἐζώγρησαν,

Regel 3 κατὰ τὸ χρηστήριον

11p

Wat had het orakel in het hier bedoelde geval geantwoord?

Regel 14 τίνα τοῦτον ἐπικαλέοιτο

Op grond van het voorafgaande mag je veronderstellen dat Kyros verwacht dat het om de

naam van een god gaat.

21p

Leg dit uit.

Regels 15–16 ὡς ἠναγκάζετο

Hieruit blijkt dat Kroisos zijn eerste antwoord (regels 15–16) onder druk geeft.

31p

Waaruit kun je afleiden dat Kroisos ook zijn tweede antwoord (regels 18–21) met tegenzin

geeft? Citeer als antwoord het desbetreffende Griekse tekstelement.

Regels 21–22 τοὺς παρὰ σφίσι αὐτοῖσι ὀλβίους δοκέοντας εἶναι

41p

Op welke in het voorafgaande (vanaf regel 13) genoemde groep is deze omschrijving in het

bijzonder van toepassing? Citeer als antwoord het desbetreffende Griekse tekstelement.

Geleerden nemen aan dat er oorspronkelijk twee verhalen zijn geweest over hoe Kroisos’

brandstapel werd geblust. In het ene gebeurde dat door menselijk ingrijpen, in het andere

door goddelijk ingrijpen. Herodotos heeft beide versies samengesmolten.

53p

a. Hoe geeft Herodotos hier aan dat de tweede versie uit een andere bron afkomstig is?

b. Citeer een tekstelement uit regels 1–9 en een tekstelement uit regels 20–29 waarmee hij

de lezer voorbereidt op de tweede versie, en dus op het goddelijk ingrijpen.

Tekst 1 en tekst 2

62p

Citeer uit tekst 1, regels 1–11 de beide Griekse tekstelementen waarvan de volgende

woorden van Bakchylides (tekst 2) sterk afwijken:

a. “die hij beklom” (regel 12)

b. “samen met zijn geliefde echtgenote en schoongelokte dochters” (regels 12–14)

“waar is de dankbaarheid van de goden?” (tekst 2 regels 16–17)

71p

Waar in tekst 1 doet Kroisos een beroep op de dankbaarheid van goden? Citeer als

antwoord het desbetreffende Griekse tekstelement.

opgave 3Tekst 3 Ἐπεὶ δ’ ἐγένοντο ἐν Ἀβύδῳ, ἠθέλησε Ξέρξης ἰδέσθαι πάντα τὸν στρατόν

→ Kwam dit nu pas bij hem op? Motiveer je antwoord en citeer daarbij twee Griekse tekstelementen uit het directe vervolg (t/m regel 9).

→ Hoe komt de inhoud van regels 6–8 πάντα t/m ἀνθρώπων terug in de woorden van Xerxes (regel 14 e.v.). Beantwoord de vraag door het citeren van het desbetreffende Griekse tekstelement. Regels 8–9 ἐνθαῦτα t/m ἐδάκρυσε wordt door H. van Dolen als volgt vertaald: Xerxes besefte dat hij een gezegend…

→ Hoe komt de inhoud van regels 6–8 πάντα t/m ἀνθρώπων terug in de woorden van Xerxes (regel 14 e.v.). Beantwoord de vraag door het citeren van het desbetreffende Griekse tekstelement. Regels 8–9 ἐνθαῦτα t/m ἐδάκρυσε wordt door H. van Dolen als volgt vertaald: Xerxes besefte dat hij een gezegend mens was ... en barstte in snikken uit.

→ Wat heeft Xerxes ὀλίγῳ πρότερον gedaan? Citeer als antwoord het desbetreffende Griekse tekstelement uit het voorafgaande . Regels 19–20 αἵ τε γάρ t/m συνταράσσουσαι

→ Hoe verklaart Artabanos in het vervolg (t/m regel 23) dat deze zaken zich voordoen? Beantwoord de vraag in het Nederlands. Vergelijk regels 19–23 ( αἵ τε t/m ἐών ) met de passage I, 32, waar Solon tegen Kroisos zegt: πολλοῖσι γὰρ δὴ ὑποδέξας ὄλβον ὁ θεὸς προρρίζους ἀνέτρεψε .

→ Citeer uit regels 19–23 het Griekse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met ὑποδέξας ὄλβον . In regels 16–23 brengt Artabanos een correctie aan op het door Xerxes uitgesproken oordeel over het leven van de mens.

→ Formuleer in kernachtig Nederlands wat deze correctie inhoudt. Regels 26–27 ἡ ὄψις τοῦ ἐνυπνίου

→ Welke boodschap had deze droom aan Artabanos overgebracht? Vergelijk de volgende twee vertalingen van regel 28 ἢ µ ετέστης ἄν ; Damsté: ... of zou u van mening veranderd zijn? Van Dolen: Of ben je intussen bekeerd?

→ Welke vertaling blijft het dichtst bij het Grieks? Licht je antwoord toe op grond van grammaticale kennis. Regels 31–32 δύο τὰ µ έγιστα πολε µ ιώτατα

→ Op welk probleem denkt Xerxes dat Artabanos hiermee doelt? Beantwoord de vraag in het Nederlands en baseer je op regels 33–38. Artabanos’ antwoord (vanaf regel 39) gaat uit van de stelregel: “Ieder voordeel heeft zijn nadeel”.

→ Leg uit dat deze stelregel in beide door Artabanos genoemde gevallen opgaat. Regels 48–49 γίνεται πολε µ ιωτέρη

→ Citeer uit het vervolg (t/m regel 53) het Griekse woord waarmee het concrete gevolg hiervan wordt verwoord. Artabanos onderbouwt zijn redenering in regels 39–52 (t/m τέξεσθαι ) met enkele uitspraken die niet alleen op de actuele oorlogssituatie van toepassing zijn, maar algemene geldigheid hebben.

→ Citeer als voorbeelden daarvan twee Griekse tekstelementen en licht die kort toe. Regels 52–53 ἀνὴρ δέ t/m θρασὺς εἴη

opgave 4Tekst 4 In zijn roman Gloed laat Sándor Márai een van de personen het volgende zeggen:

De auteur heeft zich in deze passage hoogstwaarschijnlijk laten inspireren door het

Polykrates-verhaal van Herodotos.

223p

Maak dat duidelijk door drie tekstelementen uit tekst 4 te citeren en in verband te brengen

met het Polykrates-verhaal.

Let

de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 5Tekst 5 In I, 214 schrijft Herodotos:

De historische methode van Herodotos wordt gekenmerkt door ὄψις, ἀκοή en γνώµη.

232p

Welke van deze drie “instrumenten” kun je in tekst 5 aanwijzen? Beantwoord de vraag door

uit tekst 5 de toepasselijke tekstelementen te citeren en bij elk daarvan de juiste term te

noteren.

opgave 6Tekst 6 Couperus laat Xerxes in de naar hem genoemde roman de volgende brief opstellen:

241p

Maak duidelijk waarom Xerxes deze brief juist aan de berg Athos schrijft.

252p

Komt de karakterisering van Xerxes in dit romanfragment overeen met wat je daarover in

het werk van Herodotos hebt gelezen? Licht je antwoord toe.

opgave 7Tekst 7 De Perzen zijn tijdens hun militaire expeditie onder leiding van Xerxes doorgedrongen tot

2642p

Bestudeer tekst 7 met de inleiding en de aantekeningen.

Vertaal regels 1–11.

Lees verder