opgave 1Door de tijd heen
De volgende zes gebeurtenissen in de geschiedenis van de stad Danzig,
het huidige Gdańsk in Polen, staan in willekeurige volgorde:
1 Bij het Verdrag van Versailles werd bepaald dat Danzig geen Duitse
2 Danzig werd in opdracht van Napoleon veroverd door maarschalk
François Joseph Lefebvre, die hierop de titel 'hertog van Danzig'
ontving.
3 Enkele jaren na de oprichting van de Hanze trad Danzig toe tot dit
Europese handelsnetwerk.
4 In het Rampjaar werden onder Hollandse kooplieden in Danzig
gedichten en pamfletten verspreid die tegen Johan de Witt waren
gericht.
5 Tijdens de Dertigjarige Oorlog moest Danzig de kant van de Zweedse
koning kiezen, die tegen de Habsburgse keizer streed.
6 Tijdens het Congres van Wenen werd Danzig toegekend aan het
Duitse koninkrijk Pruisen.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later.
opgave 3De middeleeuwen
Gebruik bron 2.
Stel je doet onderzoek naar de verspreiding van het christendom in de
vroege middeleeuwen. Je hebt twee onderzoeksvragen:
1 Hoe verliep de bekering van koningen?
2 Welke rol speelden koningen in de verspreiding van het christendom?
Je besluit dat je de bron voor een deel van je onderzoek wilt gebruiken.
32pLicht je besluit toe door:
− vanuit de achtergrond van de auteur een verklaring te geven dat je de
informatie uit de bron minder bruikbaar vindt voor de eerste
onderzoeksvraag, en
− aan de bron een reden te ontlenen voor missionarissen om zich in
eerste instantie te richten op de bekering van de koning.
Een geschiedenis:
Rond 971 werd de Italiaanse stadstaat Venetië onder druk gezet om
maatregelen te nemen tegen de groeiende dreiging van Arabische rijken
in Noord-Afrika. De volksraad van Venetië verbood Venetiaanse
kooplieden nog langer wapens en hout voor scheepsbouw naar de
Arabische rijken te verschepen.
42pVerklaar dit verbod door:
− met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen een culturele
bedreiging te noemen die de volksraad van Venetië moest afwenden,
en
− met een kenmerkend aspect uit de late middeleeuwen een
economische bedreiging te noemen die de volksraad van Venetië
moest afwenden.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
In 1306 kwamen in de Frans-Vlaamse stad Sint-Omaars ambachtsgilden
in conflict met de bestuurders van de stad. Het stadsbestuur ontdekte dat
de leiders van de ambachtsgilden correspondeerden met de leiders van
de ambachtsgilden in Brugge en stelde een onderzoek in.
51pGeef aan welk verband er bestond tussen dit onderzoek en een
gebeurtenis uit 1302.
Let op: je moet na het noemen van een gebeurtenis uit 1302 een uitleg
geven.
opgave 4Vroegmoderne tijd
De humanist Johannes Ludovicus Vives pleitte ervoor dat het
stadsbestuur in Brugge de armenzorg op zich nam. Hij schreef in 1525 in
zijn boek Over de hulp aan de armen: "Er zal een grotere rust zijn als er
voor allen wordt gezorgd. De eensgezindheid wordt groot. De arme zal
immers niet afgunstig zijn op de rijke. Hij zal hem liefhebben als
weldoener."
62pLicht deze ideeën over de behoefte aan armenzorg toe door:
− aan te tonen dat Vives het stadsbestuur herinnerde aan
bonum commune, en
− aan te geven welke verandering in handelsstromen ervoor zorgde dat
de economie in Brugge aan het begin van zestiende eeuw achteruit
ging.
Gebruik bron 3.
Twee beweringen:
1 Het besluit van de Spanjaarden om de traditionele kroningsceremonie
te laten plaatsvinden past wel en niet bij hun beleid in Amerika.
2 Het lezen van beschrijvingen zoals deze had gevolgen in Europa.
74pOndersteun de beweringen door:
− (bij bewering 1) te verklaren waarom de Spanjaarden ervan uitgaan
dat deze ceremonie hun benoeming van Manco Inca ondersteunt, en
− aan te geven tegen welk cultureel motief van de Spaanse verovering
van Amerika deze ceremonie ingaat, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− (bij bewering 2) met behulp van een kenmerkend aspect uit de
zestiende eeuw een gevolg te noemen van het lezen van deze
beschrijvingen in Europa.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 4.
In 1587 zijn er in Vlaamse steden als Antwerpen grote voedseltekorten.
83pLicht dit toe door:
– zonder bron te verklaren dat vanaf 1585 voedseltekorten ontstaan in
juist Antwerpen, en
– aan te geven welke politieke boodschap de penning moet
overbrengen, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron.
In 1626 beval Richelieu, de eerste minister van de Franse koning
Lodewijk XIII, dat versterkingen van kastelen, zoals torens en muren,
gesloopt moesten worden. Veel van deze versterkingen waren in de
vroege middeleeuwen gebouwd in opdracht van Franse edelen.
92pGeef aan, telkens met behulp van een kenmerkend aspect uit die tijd, wat
het doel was:
− van de bouw van deze versterkingen in de vroege middeleeuwen, en
− van het afbreken van deze versterkingen in de zeventiende eeuw.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 5.
Twee gegevens over het Sranantongo:
1 Sranantongo is de taal waarmee de slaafgemaakten op de
Surinaamse plantages onderling communiceren. De taal bevat
invloeden van onder andere Afrikaanse talen en Nederlands.
2 Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw publiceren
voormalige slaafgemaakten boeken in het Sranantongo over het leven
in Suriname.
103pLicht deze gegevens toe door:
− zonder bron een verklaring te geven voor de noodzaak van het
ontstaan van Sranantongo vanuit de trans-Atlantische slavenhandel,
en
− met bron aan te tonen vanuit welk economisch doel de taalgidsen in
de achttiende eeuw worden gebruikt door plantage-eigenaren, en
− zonder bron aan te tonen wat de voormalig slaafgemaakten willen
bereiken met de publicaties in het Sranantongo (gegeven 2), waarbij je
je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de
negentiende eeuw.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 6.
Thomas Hutchinson maakt zich zorgen over het Britse bestuur in de
Amerikaanse koloniën.
113pLicht deze zorgen toe door:
− met een verwijzing naar de brief aan te tonen dat Hutchinson een
voorstander is van mercantilisme, en
− aan te geven welke gebeurtenis in 1776 mede kan worden verklaard
met de brief van Hutchinson, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron.
Robespierre sprak zich uit voor de bouw van een publieke tribune die
plaats bood aan twaalfduizend mensen. Vanaf die tribune zouden de
vergaderingen van het parlement kunnen worden gevolgd.
121pNoem het politieke idee van Rousseau dat Robespierre hiermee wilde
vormgeven.
opgave 5Moderne tijd
De volgende kroningen en inhuldigingen van vorsten staan in willekeurige
volgorde:
1 Bij zijn inhuldiging in de Nieuwe Kerk in Amsterdam zwoer koning
Willem III der Nederlanden trouw aan de grondwet die kort daarvoor
door Thorbecke was herzien.
2 De kroning van de Britse koningin Elizabeth II werd wereldwijd door
277 miljoen mensen op de televisie bekeken.
3 Karel van Habsburg werd in Budapest tot koning van Hongarije
gekroond. Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog waren er maar
weinig internationale gasten bij de plechtigheid aanwezig.
4 Leopold van Saksen-Coburg legde op het Koningsplein in Brussel kort
na de Belgische afscheiding de eed af als eerste koning der Belgen.
5 Puyi werd tot keizer van Mantsjoekwo (Mantsjoerije) gekroond tijdens
een strak geregisseerde plechtigheid.
6 Tijdens de kroning van de Britse koning George III viel een grote
edelsteen uit de kroon. Dit werd gezien als een voorteken voor de
Amerikaanse onafhankelijkheid die vijftien jaar later werd uitgeroepen.
132pZet deze kroningen en inhuldigingen in de juiste chronologische volgorde,
van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
In 1889 werd in Nederland de Arbeidswet ingevoerd. Hierin werd bepaald
dat de werktijd in fabrieken voor jongeren en vrouwen werd ingekort. De
werktijd voor volwassen mannen werd niet ingeperkt. De feministe
Wilhelmina Drucker verzette zich tegen deze Arbeidswet omdat ze vond
dat de verdere emancipatie van vrouwen erdoor werd gehinderd. Ze
richtte in 1889 de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op, mede
geïnspireerd door de aanname van de Arbeidswet.
142pLicht de reactie van Drucker toe door:
− een argument te geven voor het standpunt dat de Arbeidswet de
verdere emancipatie van vrouwen hinderde, en
− te beredeneren waarom de aanname van deze Arbeidswet volgens
Drucker duidelijk maakte dat er vrouwenkiesrecht moest komen.
Gebruik bron 7.
Ferdinand Domela Nieuwenhuis is een communist maar verandert vlak
voor 1900 van politieke stroming. Hij roept na de staking in 1903
spoorwegarbeiders op de spoorwegen te vernielen en te saboteren om
chaos te creëren.
153pLicht dit toe door:
− de richting binnen het socialisme te noemen waartegen
Domela Nieuwenhuis zich in het artikel verzet, waarna je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− zonder bron de politieke stroming te noemen waar de oproep van
Domela Nieuwenhuis tot vernielen en saboteren van de spoorwegen
bij past.
Gebruik bron 8.
Met deze foto kan de Duitse overheid een propagandaboodschap
overbrengen.
163pLicht dit toe door:
− aan te geven welke boodschap met deze foto kan worden
overgebracht, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de bron, en
− zonder bron aan te geven welk politiek doel de Duitsers nastreven met
de stichting van scholen.
De zelfversterkingsbeweging riep in China op tot scholing.
172pGeef aan bij welk uitgangspunt van de zelfversterkingsbeweging scholen
zoals die in Qingdao (bron 8) leken te passen en verklaar dat scholen
zoals die in Qingdao toch werden afgewezen door de
zelfversterkingsbeweging.
Gebruik bron 9.
Stel: je schrijft een boek over de Duitse nationaalsocialisten in de jaren
1930. Twee hoofdstukken zijn:
1 De dreiging van de communisten voor de Duitse samenleving.
2 De opbouw van de totalitaire staat in Duitsland.
182pGeef aan, telkens met een andere verwijzing naar de bron, dat de bron:
− minder betrouwbare informatie bevat voor het eerste hoofdstuk, en
− meer betrouwbare informatie bevat voor het tweede hoofdstuk.
In 1943 werd de Japanse film De Opiumoorlog vertoond in Chinese
bioscopen. In de film moest de Britse admiraal Charles Elliot in de
Chinese havenplaats Kanton de opiumhandel beschermen. De Chinese
ambtenaar Lin Zexu verbrandde een voorraad opium, waarna de Britten
als straf de stad bombardeerden. De film eindigde met de waarschuwing
van Lin Zexu dat de Britten op een dag zouden boeten voor hun gedrag.
192pGeef aan welk doel de Japanners wilden bereiken met het vertonen van
juist deze film, waarbij je in je antwoord ingaat op de politieke situatie in
China in 1943.
Gebruik bron 10.
Twee gegevens:
1 De foto is genomen door een fotograaf van de Nederlandse Dienst
voor Legercontacten en wordt door de Nederlandse media verspreid.
2 De Dienst voor Legercontacten geeft aan haar fotografen de instructie:
"Bedenk steeds dat gij voorlichter zijt, dat het dus mede van U afhangt
welke indruk het Nederlandse volk en het buitenland heeft van ons
leger in Indonesië."
203pLicht beide gegevens toe door:
− aan te geven welke boodschap over de arrestatie de Nederlandse
media willen verspreiden, waarna je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de foto, en
− te beredeneren dat de instructie van de Dienst voor Legercontacten
(gegeven 2) de betrouwbaarheid beïnvloedt van het beeld dat de foto's
geven van de situatie in Indonesië.
In 1952 werd in West-Berlijn een opvangkamp geopend voor
Oost-Duitsers die de DDR verlieten. In 1953 bleek het opvangkamp te
klein voor het aantal vluchtelingen. Na 1961 meldden zich in het
opvangkamp nog nauwelijks Oost-Duitsers aan.
212pVerklaar, telkens met een gebeurtenis uit dat jaar, waarom:
− in 1953 veel Oost-Duitsers zich aanmeldden bij het opvangkamp en
− na 1961 het aantal aanmeldingen voor het opvangkamp sterk
terugliep.
Let op: je moet na het opschrijven van een gebeurtenis uit 1953 en 1961,
telkens een verklaring geven.
Gebruik bron 11.
Een bewering:
Enerzijds wil de regering van de DDR met dit pamflet een
propagandaboodschap weergeven, maar anderzijds kan dit pamflet ook
gebruikt worden in de propaganda van de regering van de BRD.
224pNoem apart voor de DDR en voor de BRD een propagandaboodschap die
de regering kan overbrengen met dit pamflet. Ondersteun telkens je
antwoord met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12.
Peng Duhai schrijft deze brief in 1959. In 1966 wordt hij gearresteerd.
233pLicht beide gebeurtenissen toe door:
− de campagne die in 1959 in China werd gevoerd te noemen waarover
Peng Duhai schrijft, en
− aan te geven dat deze brief kan hebben bijgedragen aan de arrestatie
van Peng Duhai, waarbij je in je antwoord ingaat op de politieke
situatie in China in 1966.
Enkele jaren na 1976 werden de memoires van Peng Duhai (zie bron 12)
in China uitgeven, waarbij deze brief als bijlage werd toegevoegd.
242pLicht deze publicatie toe door:
− te beredeneren dat de leiding van de Chinese Communistische Partij
met publicaties als deze brief hun positie wilde versterken, en
− aan te geven welke verwachting over het beleid van Deng Xiaoping
door publicaties als deze ten onrechte werd gewekt.
Gebruik bron 13.
Haitzinger geeft kritiek weer op het beleid van Kohl na de Duitse
hereniging in 1990.
253pGeef aan:
− welk probleem volgens Haitzinger de integratie van de voormalige
DDR bemoeilijkt, en
− welke kritiek Haitzinger weergeeft op het beleid van Kohl, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
