opgave 1Door de tijd heen
Bij de volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis speelden bruggen
een rol:
1 In Berlijn vermoordden militairen Rosa Luxemburg, een van de leiders
van de Spartakus-opstand. Haar lichaam werd bij de Lichtensteinbrug
in het Landwehrkanaal gegooid.
2 In opdracht van de nazi's werd tussen de twee wijken van het Joodse
getto in Warschau een voetgangersbrug gebouwd om te voorkomen
dat Joden en niet-Joden met elkaar in contact zouden komen.
3 Toen Napoleons veldtocht tegen Rusland mislukte, bouwden
Nederlandse geniesoldaten in het ijskoude water van de Berezina
twee houten bruggen om de terugtocht van het Franse leger mogelijk
te maken.
4 Om het tegen Wilhelm II gerichte bondgenootschap tussen Frankrijk
en Rusland te vieren, werd een van de bruggen over de Seine in
Parijs vernoemd naar tsaar Alexander III.
5 In de provincie Neder-Germanië mislukte een opstand van de
Batavieren tegen de Romeinse overheersing. Bij de resten van de
brug over de Nabalia onderhandelde de aanvoerder van de Batavieren
met de Romeinen over de overgave.
6 Op de Pont Neuf in Parijs werd vlak na het Congres van Wenen het
bronzen standbeeld van koning Hendrik IV, dat eerder door Franse
revolutionairen was vernield, weer opgericht.
12pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 4Vroegmoderne tijd
In 1533 wordt Elizabeth Tudor geboren als dochter van koning
Hendrik VIII van Engeland. Van 1558 tot haar dood in 1603 was zij als
Elizabeth I koningin van Engeland.
Drie gegevens over haar leven:
1 Kort voor de geboorte van Elizabeth in 1533 maakte haar vader zich
los van de paus om te kunnen scheiden van zijn eerste vrouw.
2 In 1578 stuurde Elizabeth Sir Humphrey Gilbert erop uit om in
Noord-Amerika "zoveel mogelijk heidense en barbaarse landen en
gebieden te ontdekken (…) die nog niet in het bezit zijn van christelijke
koningen of mensen".
3 In 1585 sloot Elizabeth het Verdrag van Nonsuch, waarin ze beloofde
een leger te sturen om de opstandige Nederlanden te steunen.
Deze gegevens uit het leven van Elizabeth kunnen gebruikt worden om
verschillende kenmerkende aspecten van de zestiende eeuw te
beschrijven.
63pToon dit aan door elk van deze drie gegevens te koppelen aan een ander
kenmerkend aspect van de zestiende eeuw.
Tussen 1545 en 1563 vond het Concilie (algemene kerkvergadering) van
Trente (in Italië) plaats. Tijdens dit concilie werd onder andere besloten
dat geestelijken geen aflaten mochten verkopen om er zelf aan te
verdienen.
Het Concilie van Trente geldt als hoogtepunt van de Contrareformatie
(tegenreformatie).
Katholieke historici gebruiken liever het begrip 'katholieke reformatie' dan
'Contrareformatie'.
72pGeef
− een argument voor hun afkeur van de term 'Contrareformatie' en
− een argument voor hun voorkeur voor de term 'katholieke reformatie'.
In het begin van 1567 eiste Filips II dat alle edelen in de Nederlanden
opnieuw de eed van trouw aan hem zouden afleggen.
82pLeg uit waardoor Filips II dit op dat moment nodig vond.
Gebruik bron 3 en 4.
Stel, je wilt een reconstructie maken van de gebeurtenissen rondom het
bloedbad van Naarden in 1572 met deze twee bronnen.
Je constateert dat beide bronnen vanwege de achtergronden van de
auteurs niet geheel betrouwbaar lijken.
94pOndersteun deze constatering met beide bronnen en leg uit waardoor het
verslag van Hortensius toch betrouwbaarder lijkt dan het verslag van
Mendoza.
In maart 1574 belegde Willem van Oranje een gezamenlijke vergadering
van de Staten van Holland en Zeeland. Tijdens deze vergadering werd
besloten uniforme en hogere belastingen te heffen.
De burgemeester van Zierikzee, Cornelis Claes, noteerde hierover in zijn
dagboek: "In de naam van vrijheid dreigt de vrijheid ten onder te gaan".
102pLicht deze uitspraak van Cornelis Claes toe door aan te geven:
− dat het besluit van de Staten van Holland en Zeeland past bij de
bijzondere positie die deze gewesten innemen in de beginjaren van de
Opstand en
− welke vrijheid Claes bedoelde met zijn uitspraak.
Gebruik bron 5.
Hessel Aysma was lid van een diplomatieke missie naar Engeland in
1585.
113pLeg uit dat Aysma vanuit bezorgdheid over de Opstand schrijft door aan
te geven:
− zonder bron, dat het doel van de missie in 1585 verband hield met het
Plakkaat van Verlatinge en
− dat deze visie op het bestuur van de opstandige gewesten vooruitloopt
op latere kritiek op de bestuursvorm van de Republiek en
− dat deze beschrijving vooruit lijkt te lopen op het politiek-militaire
conflict in de Republiek tijdens het Bestand.
Gebruik bron 5.
Hessel Aysma schrijft zijn brief tijdens de Opstand. Je kunt deze brief ook
in verband brengen met andere kenmerkende aspecten van de zestiende
en zeventiende eeuw.
122pToon dit aan voor twee kenmerkende aspecten.
Vier gebeurtenissen uit 1773:
1 De Parijse uitgever Jean-Edmé Dufour geeft in Maastricht, waar hij in
1766 een boekhandel en drukkerij is begonnen, een boek uit met
brieven van Voltaire.
2 De Franse minister van justitie beklaagt zich over de publicatie van dit
boek bij de Staten-Generaal van de Republiek.
3 Dufour verlaat Maastricht en het einde van zijn uitgeverij lijkt in zicht.
4 Het stadsbestuur van Maastricht stelt een verklaring op, waarin Dufour
wordt geprezen, laat deze verspreiden en Dufour keert terug naar
Maastricht.
132pTrek uit deze gebeurtenissen twee conclusies over de politieke reacties
op het verspreiden van de ideeën van Voltaire:
− een conclusie over Frankrijk en
− een conclusie over de Republiek.
Twee gegevens over Catharina de Grote van Rusland:
1 In 1781 bestelde Catharina een marmeren beeld van Voltaire, die zij
haar vriend en leermeester noemde, en liet dit plaatsen in haar
museum de Hermitage.
2 In 1792 gaf Catharina opdracht het beeld van Voltaire te verwijderen
uit de Hermitage.
Uit deze gegevens blijkt een verandering in de houding van
Catharina de Grote tegenover de denkbeelden van Voltaire.
142pNoem deze verandering en de politieke ontwikkeling die deze verandering
verklaart.
Gebruik bron 6.
Op grond van deze bron concludeer je dat de opstellers van deze
verklaring een geïdealiseerde voorstelling van het politieke verleden van
de Republiek hebben.
153pOndersteun deze conclusie met de bron en geef aan waardoor de visie
van de opstellers van deze verklaring past in die tijd.
opgave 5Moderne tijd
Gebruik bron 7.
Je concludeert dat er een verandering heeft plaatsgevonden in de relatie
tussen het Nederlandse en Belgische koningshuis sinds 1830.
163pNoem deze verandering en leg uit dat de houding van het Nederlandse
koningshuis voortkomt uit de politieke situatie van dat moment.
In 1882 schreef minister J. Heemskerk dat in de bestaande Nederlandse
grondwet vrouwen feitelijk niet van het kiesrecht waren uitgesloten. Het
kiesrecht was in1848 toegekend aan burgers die een bepaald bedrag aan
belasting betaalden (censuskiesrecht), ongeacht hun sekse. Bij de
grondwetsherziening van 1887 werd dit bedrag verlaagd, maar werd wel
opgenomen dat alleen aan mannelijke Nederlanders het actieve en
passieve kiesrecht werd toegekend.
173pToon met deze gegevens aan dat:
− de democratisering in Nederland door de grondwetswijziging van 1887
werd bevorderd en
− er voor vrouwen continuïteit in hun politieke positie bleef bestaan en
− de toevoeging bij het kiesrechtartikel erop wijst dat er wel sprake was
van verandering in het denken over de politieke positie van vrouwen.
Gebruik bron 8.
Over deze uitspraak van Bismarck zegt de historicus Sebastian Haffner
dat die zowel een tegemoetkoming is aan de nationaal-liberalen van het
Parlement van Frankfurt als een voorbode is van de Frans-Duitse oorlog.
182pGeef voor beide aan welke redenering hij zal hebben gevolgd.
De Frans-Duitse oorlog van 1870–1871 werd door een historicus "de
moeder van de Eerste Wereldoorlog" genoemd.
191pGeef aan wat met deze uitspraak bedoeld werd.
Gebruik bron 9.
Een interpretatie:
Met deze fotocollage waarschuwt Heartfield voor een in zijn ogen
gevaarlijke ontwikkeling in de Duitse binnenlandse politiek.
203pLeg uit, met een verwijzing naar de bron, welke boodschap Heartfield met
zijn fotocollage wil overdragen.
Helmut Herzfeld, die zijn naam veranderde in John Heartfield (zie bron 9),
was sinds 1918 actief lid van de Duitse communistische partij en
publiceerde vele fotomontages waarmee hij het naziregime bekritiseerde.
Heartfield is verschillende keren 'geëmigreerd':
1 In 1933 wist Heartfield te ontsnappen aan arrestatie door de nazi's en
vluchtte naar Praag (Tsjechoslowakije), waar hij doorging met zijn
kritische kunst.
2 In 1938, na de Conferentie van München, vluchtte Heartfield naar
Londen.
3 In 1950 vestigde Heartfield zich in de DDR waar hij tot zijn dood bleef
wonen.
Elk van zijn 'emigraties' is een gevolg van de politieke situatie van dat
moment.
213pToon dit aan voor elk van zijn 'emigraties'.
Gebruik bron 10.
Uit deze bron is een motief voor de aanval op de Sovjet-Unie af te leiden.
223pNoem dit motief met een verwijzing naar de bron en noem daarnaast een
ideologisch motief voor de aanval.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd door de regeringen van de
strijdende partijen voortdurend onderzoek gedaan naar de publieke opinie
in hun landen.
232pLeg uit waardoor het karakter van de moderne oorlogvoering het
noodzakelijk maakte dit soort onderzoek te doen.
In 1946 werd een straat in de Britse sector van Berlijn genoemd naar de
Duitse communistische leider Ernst Thälmann, die door de nazi's was
vermoord. In 1947 werd de naam van de Thälmann Strasse weer
veranderd in de vroegere naam, de Kaiserin Augusta Allee.
242pLeg uit dat de naamsverandering van 1947 past bij de internationale
verhoudingen op dat moment.
Gebruik bron 11.
In deze prent geeft tekenaar Leo Jordaan een mening weer over de
verhouding op dat moment tussen de Sovjet-Unie en Joegoslavië.
254pLicht dit toe door:
− met twee verwijzingen naar de prent aan te geven welke mening de
tekenaar hier weergeeft over de verhouding op dat moment tussen de
Sovjet-Unie en Joegoslavië en
− zonder bron, aan te geven welke reden de Sovjet-Unie had voor deze
opstelling tegenover Joegoslavië.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Met zijn prent (zie bron 11) suggereert Jordaan een verband tussen de
Marshallhulp en de NAVO.
262pLeg uit welk politiek verband er tussen de Marshallhulp en de NAVO
gelegd kan worden.
Gebruik bron 12.
De Nederlandse minister-president reageert op het overleg voor SALT-I.
273pLeg dit uit door:
− zonder bron, aan te geven waar het overleg voor SALT-I over ging en
− met bron, aan te geven welke reactie het overleg oproept bij de
Nederlandse regering en
− waardoor deze reactie past bij de Koude Oorlog.
Gebruik bron 13.
Stel: je maakt een werkstuk over Nederland na 1945. Je vindt deze foto
en vraagt je af of je hem kunt gebruiken als illustratie bij de paragraaf
over de jaren vijftig of bij de paragraaf over de jaren zeventig van de
twintigste eeuw.
282pGeef per paragraaf aan waardoor de foto er wel of niet bij past.
Twee gegevens over Nederland in 1964:
1 De lonen stegen in dat jaar met 17,6%.
2 De kosten van levensonderhoud stegen in dat jaar met 6%.
292pGeef aan welk kenmerkend aspect van de jaren zestig van de twintigste
eeuw door het combineren van deze gegevens geïllustreerd kan worden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
