opgave 1Dynamiek en stagnatie in de Republiek
Vanaf de vijftiende eeuw ontstonden er steeds meer directe handelscontacten
tussen Holland en het Oostzeegebied.
11p
Noem een handelspolitieke reden waardoor de Hollandse kooplieden geen
gebruik meer wilden maken van de handelscontacten van de Hanze.
Een citaat uit een historisch tijdschrift:
"Volgens velen behoort de cultuur van overleggen en schipperen op basis van
gelijkwaardigheid, het zogenaamde poldermodel, tot de Nederlandse identiteit.
Het staatsbestel van de vroege Republiek legde de basis voor het poldermodel."
23p
Becommentarieer dit citaat door:
− aan te geven waarom juist in de zeegewesten door de geografische situatie
onderling overleg noodzakelijk was en
− met twee argumenten uit te leggen dat de machtsverhoudingen in de
Republiek juist niet werden gekenmerkt door gelijkwaardigheid.
Gebruik bron 1.
Uit deze bron kun je twee conclusies trekken:
1 De VOC verdedigt haar monopolie met vergaande middelen.
2 Het VOC-bestuur is er niet zeker van dat zijn optreden de toets der kritiek in
de Republiek zal doorstaan.
35p
Licht dit toe door:
− de eerste conclusie te ondersteunen met twee voorbeelden uit de bron en
− de tweede conclusie met de bron uit te leggen en
− (zonder bron) een economische verklaring te geven voor de noodzaak voor
de VOC haar monopolie te handhaven.
Isaac Le Maire (genoemd in bron 1) werd geboren in Doornik in de Zuidelijke
Nederlanden. Hij was koopman in Antwerpen tot 1585. In dat jaar verhuisde hij
naar Amsterdam. Daar richtte hij een handelsmaatschappij op, die later opging
in een "compagnie van verre". In 1602 werd hij één van de bewindhebbers van
de Kamer van Amsterdam van de VOC. Na een conflict vertrok hij in 1605 uit het
bestuur van de VOC. Hij probeerde hierna de VOC op allerlei manieren dwars te
zitten, onder andere door speculaties op de beurs. Hij stierf in 1624 en werd
begraven bij zijn landgoed in Egmond (Noord-Holland).
Voor veel historici past de levensloop van Isaac le Maire bij hun verklaring voor
de economische bloei van de Republiek in de Gouden Eeuw.
44p
Kies twee gebeurtenissen uit de levensloop van Le Maire en leg per gebeurtenis
uit, waardoor deze past bij een verklaring van de economische bloei van de
Republiek.
Gebruik bron 2.
Voor de Spanjaard Vasquez onderscheidt de Republiek zich in politiek opzicht
en in cultureel opzicht van zijn land.
54p
Ontleen aan de bron een voorbeeld van een verschil tussen de Republiek en
Spanje in politiek opzicht én een voorbeeld van een verschil in cultureel opzicht
en verklaar bij elk voorbeeld het verschil.
Veel gegevens over het dagelijks leven in de Republiek zijn afkomstig uit de
reisbeschrijvingen van buitenlandse bezoekers. Historici moeten daarom deze
informatie voorzichtig behandelen.
61p
Noem een reden voor deze voorzichtigheid.
Gebruik bron 3.
Stel: Je gebruikt een afbeelding van dit schilderij, dat omstreeks 1660 is
gemaakt, voor een presentatie in de klas over de Gouden Eeuw. Er ontstaat een
debat over het gebruik van dit schilderij waarin de volgende twee standpunten
naar voren komen:
1 Het onderwerp van dit schilderij past wel in de Gouden Eeuw van de
Republiek.
2 Het onderwerp van dit schilderij is eigenlijk ouderwets voor die tijd en past
daarom niet in de Gouden Eeuw van de Republiek.
74p
Geef bij elk standpunt de redenering weer die daarbij wordt gevolgd, telkens met
een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 4.
Een bewering:
Deze tabel kan worden gebruikt om te laten zien:
1 waardoor de afname van de werkgelegenheid in de achttiende eeuw in de
Republiek werd veroorzaakt;
2 wat de invloed was van de mercantilistische maatregelen van Engeland en
Frankrijk op de handel van de Republiek;
3 dat de WIC en de VOC voor de handel van de Republiek steeds belangrijker
werden.
85p
Ondersteun alle drie de onderdelen van deze bewering met de tabel en leg
vervolgens uit voor welk van deze drie de bron de duidelijkste illustratie vormt.
Gebruik bron 4.
In de buitenlandse handel van de Republiek tussen 1650 en 1770 is naast
verandering ook continuïteit te zien.
92p
Leg uit welke continuïteit zichtbaar is.
Gebruik bron 5.
De achttiende-eeuwse tekenaar van deze prent wil met deze allegorie een
boodschap overdragen aan zijn publiek.
104p
Licht dit toe door aan te geven:
− (met twee elementen uit de prent) welke boodschap dat is en
− dat deze boodschap past bij de opvattingen van de patriotten.
Patriotten beweerden dat de economische achteruitgang in de Republiek in hun
tijd veroorzaakt werd door het morele verval onder regenten. Latere
onderzoekers constateerden dat dit geen oorzaak was van de economische
achteruitgang, maar dat de regenten zich aanpasten aan de gewijzigde
economische verhoudingen.
114p
Geef voor beide standpunten de redenering weer die daarbij gevolgd kan
worden.
