opgave 1Opgave 1
De bal is rond
In 2009 overweegt Nederland zich kandidaat te stellen voor de organisatie
van het wereldkampioenschap voetbal (WK) in 2018.
Een organisatiecomité, bestaande uit vertegenwoordigers van het Rijk, de
gemeenten, de organisaties voor het betaalde voetbal, de politie en de
horecabranche, laat een onderzoek uitvoeren naar kosten en baten van
een WK.
Uit het onderzoek komen de volgende resultaten:
verwachte kosten voor de leden van het organisatiecomité en
verwachte externe effecten (in miljoenen euro’s; toegerekend naar
2018)
Toelichting:
De netto kosten van de uitbreiding van de stadions zijn de bruto kosten
van de uitbreiding minus de toekomstige opbrengsten uit de uitbreiding
van de stadions. Deze opbrengsten worden op 60% van de bruto kosten
geschat.
verwachte baten voor de leden van het organisatiecomité en
verwachte externe effecten (in miljoenen euro’s; toegerekend naar
2018)
In de opsomming van de baten komt de verkoop van tickets voor de
wedstrijden niet voor, omdat deze baten naar de Wereldvoetbalbond
gaan.
Bovendien stellen de onderzoekers dat het WK de bestedingen en
daardoor de economische groei in Nederland stimuleert.
Critici van de organisatie van het WK geven de volgende argumenten
voor hun kritiek:
− De exploitanten van de stadions hebben na het WK geen opbrengsten
ter grootte van 60% van de bruto uitbreidingskosten, maar slechts van
30% bij een gelijkblijvende bruto investering.
− Het uiteindelijke effect van het WK op de economische groei van
Nederland zal beperkt zijn, doordat de totale bestedingen niet veel
toenemen.
− De waarde van de negatieve externe effecten in de tabel zal maximaal
zijn, terwijl de waarde van de positieve externe effecten minimaal zal
zijn.
12pBereken het verschil in verwachte opbrengsten uit de uitbreiding van
stadions tussen de onderzoekers en de critici.
22pLeg het tweede argument van de critici uit.
32pGeef een voorbeeld van een negatief extern effect dat kan ontstaan als
gevolg van de organisatie van het WK. Leg hierbij uit waarom dit effect
extern is en waarom dit effect negatief is.
42pBereken, op basis van de resultaten van het onderzoek, de maximale
positieve bijdrage aan de welvaart in 2018 die de organisatie van het WK
Nederland kan opleveren.
opgave 2Opgave 2
Afgekeurd
In een land krijgen volledig arbeidsongeschikte jongeren zonder
arbeidsverleden vanaf hun 18e verjaardag een WAJ-uitkering
(Wet Arbeidsongeschiktheid Jongeren).
De WAJ-uitkering bedraagt 75% van het wettelijk minimumloon (wml).
In onderstaande tabel staan de instroom- en uitstroomgegevens van de
WAJ gedurende een aantal jaren.
− In 2008 bedraagt het aantal WAJ-ers 120.000; zij ontvangen voor een
bedrag van € 1,75 miljard aan uitkeringen. Dit wordt gefinancierd uit
de belastingmiddelen.
− De overheid verwacht dat de verdubbeling van de instroom, die zich
vanaf 2011 voordoet, ook na 2012 zal blijven bestaan.
− De overheid verwacht verder dat de jaarlijkse groei van de uitstroom
de komende jaren dezelfde blijft als de jaarlijkse uitstroom in de
periode 2009-2012.
− Het wml is in de periode 2009-2012 met 2% per jaar gestegen. Ook in
2013 zal het wml met 2% worden verhoogd.
52pIs de WAJ een sociale voorziening of een sociale verzekering? Licht de
keuze toe.
62pToon aan dat eind 2013 het aantal WAJ-ers 219.845 bedraagt.
72pBereken de kosten van de WAJ eind 2013.
Een politicus wil stimuleren dat een deel van de WAJ-ers toch gaat
werken. Daarbij gaat het ook om parttimebanen.
Hij stelt voor dat een WAJ-er die gaat deelnemen aan betaalde arbeid, de
mogelijkheid krijgt te werken tegen een loon onder het wml. Als een
WAJ-er van deze mogelijkheid gebruik maakt, houdt hij (een deel van) zijn
uitkering als aanvulling op zijn loon.
Een onderzoeker heeft de effectiviteit van deze voorgestelde regeling
onderzocht bij de doelgroep van deze regeling.
De onderstaande figuur uit het onderzoeksrapport laat een van de
aspecten van de voorgestelde regeling zien.
loon (in% van het wml) en inkomen (in% van het wml) van de
doelgroep
Toelichting:
Het loon wordt aangevuld met een WAJ-uitkering tot een inkomen
(loon + WAJ-uitkering) van maximaal 120% van het wml.
De onderzoeker geeft, op basis van deze figuur, aan dat hij verwacht dat
de voorgestelde regeling slechts tot een bepaalde loonhoogte effectief zal
zijn gelet op het stimuleren van deelname van WAJ-ers aan betaalde
arbeid.
82pWelke loonhoogte (in% van het wml) bedoelt de onderzoeker? Licht de
keuze toe.
opgave 3Opgave 3
Hoe vlak?
Lisoland is een land dat model staat voor de relatief jonge lidstaten van
de Europese Unie (EU), waar de economische politiek is gericht op
versterking van de vrijemarkteconomie en groei van de
grensoverschrijdende handel. In Lisoland geven enkele economen in 2005
de overheid het advies het huidige stelsel van inkomstenbelasting te
veranderen in een vlaktaks. Hieronder wordt verstaan één tarief voor de
belasting op inkomen. De economen denken dat de invoering van de
vlaktaks met het daarbij behorende lagere tarief, de economische groei in
Lisoland zal stimuleren.
Binnen de regering van Lisoland wordt verschillend gedacht over dit
voorstel. De minister van Financiën: “Ik ben een voorstander van de
invoering van de vlaktaks. De lagere tarieven zullen de economie
stimuleren.”
De minister van Sociale Zaken: “Ik ben tegen de invoering van het
vlaktaksstelsel en wil het huidige stelsel behouden, omdat ik denk dat de
progressieve tarieven de beste manier zijn om inkomenspolitiek te
voeren.”
In bron 1 staan het huidige stelsel van inkomstenbelasting in Lisoland en
het voorgestelde vlaktaksstelsel. Bron 2 geeft enkele economische
kengetallen van Lisoland en van enkele jonge EU-lidstaten.
98pSchrijf een advies gericht aan de regering van Lisoland.
− Maak een keuze vóór de invoering van dit stelsel van vlaktaks of
tegen deze invoering en dus vóór het handhaven van het huidige
stelsel.
− Verwerk, ter ondersteuning van het advies, vier van de zes
onderstaande aspecten van de economie van Lisoland. Leg hierbij uit
welke gevolgen de keuze kan hebben voor deze aspecten van de
economie van Lisoland.
− Gebruik de bronnen op de volgende bladzijde om het advies te
onderbouwen.
aspecten van de economie van Lisoland
a de mogelijkheid om de personele inkomensverdeling te beïnvloeden
b de mate van economische groei
c het begrotingssaldo van de overheid
d de mate van deelname aan betaalde arbeid
e de secundaire inkomens van personen van 65 jaar en ouder
f de gemiddelde scholingsgraad
Aanwijzingen
− De bronnen 1 en 2 moeten minimaal één keer in het advies gebruikt
worden.
− De onderdelen van het advies moeten logisch op elkaar aansluiten.
− Gebruik voor het advies maximaal 150 woorden; een afwijking van
30 woorden is toegestaan.
bron 1 stelsels voor inkomstenbelasting in Lisoland
huidige stelsel vlaktaks geen aftrekposten geen aftrekposten jaarinkomen tarief jaarinkomen tarief jonger dan 65 jaar tarief 65 jaar en ouder € 0 - € 16.893 15% € 0 - € 25.000 25% 20% € 16.894 - € 30.357 20% € 25.001 - € 40.000 25% 20% € 30.358 - € 51.762 30% € 40.001 - € 55.000 25% 20% € 51.763 en hoger 40% € 55.001 en hoger 25% 20% algemene heffingskorting € 1.000 algemene heffingskorting € 1.000 € 1.000 arbeidskorting *) € 1.500 arbeidskorting € 1.500 € 3.500 *) In het huidige stelsel bedraagt de arbeidskorting voor personen van 65 jaar en ouder € 0.
bron 2 economische kengetallen van enkele relatief jonge
lidstaten van de EU (stand 2005)
land marginale tarieven inkomstenbelasting participatiegraad (in %) loonkosten (index: 2000 = 100) consumptieve bestedingen (index: 2000 = 100) Estland één tarief: 26% 70,1 137,2 146,5 Letland één tarief: 25% 68,4 133,2 151,2 Litouwen één tarief: 33% 69,6 121,7 149,1 Tsjechië oplopend tot 32% 64,4 129,2 116,9 Lisoland oplopend tot 40% 61,3 140,0 114,3
opgave 4Opgave 4
De concurrentie gewogen
De internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven wordt
door diverse factoren beïnvloed. Een belangrijke factor voor de
exporterende bedrijven is het verschil in prijspeil tussen Nederland en
landen waar de concurrerende bedrijven gevestigd zijn. De
concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven die concurrenten hebben
die buiten de eurozone gevestigd zijn, is ook nog afhankelijk van de koers
van de euro.
Een onderzoeksbureau wil de ontwikkeling van de internationale
concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven in kaart brengen en maakt
hiertoe gebruik van de volgende gegevens uit 2009.
Nederland en handelspartners aandeel in Nederlandse export 1) eurokoersindex 2) (2008 = 100) prijsindex (2008 = 100) Nederland − − 103 Eurolanden 0,51 100 102,5 Groot-Brittannië 0,2 105 103 Verenigde Staten (VS) 0,1 110 104 Overige landen 0,19 104 101 1) Het exportaandeel is aangegeven land gaat. 2) De eurokoersindex is van de valuta van de het deel van de gaat. Dit wordt gebruikt is een indexcijfer handelspartner Nederlandse export dat als wegingsfactor. dat de koers van de euro weergeeft. naar het ten opzichte
Als maatstaf voor deze concurrentiepositie gebruikt het onderzoeksbureau
de concurrentie-index; een index gebaseerd op een samengesteld
gewogen indexcijfer (sgi).
Deze maatstaf wordt bepaald door de berekening van:
prijsindexen van de handelspartners
) × 100
sgi van de (
eurokoersindexen van de handelspartners
Een onderzoeker van het onderzoeksbureau stelt dat de internationale
concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven gevoeliger is voor een
toename van het verschil tussen de prijsindexcijfers dan voor een
appreciatie van de euro.
102pLeg uit op welke manier een appreciatie van de euro ertoe leidt dat
Nederlandse bedrijven elkaar sterker gaan beconcurreren op de
Nederlandse markt.
112pLeg uit op welke manier de wisselkoersverandering van het Britse pond
ten opzichte van de dollar de concurrentiepositie van Britse bedrijven ten
opzichte van bedrijven uit de VS heeft gewijzigd.
122pLaat met een berekening zien dat in 2009 de concurrentie-index 99,8
(afgerond) bedraagt.
132pLeg met behulp van zowel de teller als de noemer van de concurrentie-
index uit of het gaat om een verbetering of een verslechtering van de
concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven in 2009 ten opzichte van
2008.
142pLeg uit waarop de stelling van de onderzoeker gebaseerd is.
opgave 5Opgave 5
Eerlijk zullen we alles delen…
In een land heeft de economische ontwikkeling van de laatste jaren ertoe
geleid dat de collectieve sector een klein overschot heeft. De regering
stelt voor dit overschot in te zetten voor een inkomensverbetering van de
burgers. Er worden twee opties bekeken: een lagere marginale
belastingdruk (optie A) of hogere uitkeringen (optie B). Om de effecten
van beide opties te analyseren, wordt het onderstaande model gebruikt.
Bij optie A wordt gekozen voor een verlaging van de marginale
belastingquote met 1 procentpunt van 0,25 tot 0,24.
Bij optie B wordt gekozen voor een verhoging van de gemiddelde uitkering
met € 1.125.
De collectieve sector bestaat uit de centrale overheid en een aparte
sector ‘sociale verzekeringen’. De invloed van het buitenland is buiten
beschouwing gelaten.
(1) C = 0,8(Y − B − S p ) + S u + 16 C = particuliere consumptie (2) I = 30 I = particuliere investeringen (3) O = 167 O = overheidsbestedingen (4) B = 0,25Y + 50 B = belastingontvangsten (5) S p = 0,15Y S p = sociale premies (6) S u = u(A a − A v ) + uA o S u = sociale uitkeringen Y A = A = werkgelegenheid (miljoen personen) (7) A v = a A v = werkgelegenheid (miljoen personen) (8) EV = C + I + O EV = effectieve vraag (9) W = EV W = nationaal product (10) Y = W Y = nationaal inkomen
Verder is gegeven:
− Alle gegevens luiden in miljarden euro’s, tenzij anders is vermeld.
− In de uitgangssituatie bedraagt het nationaal inkomen € 462,5 miljard
en heeft de collectieve sector een overschot van € 0,5 miljard.
− Bij uitvoering van optie A stijgt het evenwichtsinkomen met
€ 5,2 miljard.
− Bij uitvoering van optie B stijgt het evenwichtsinkomen eveneens met
€ 5,2 miljard.
152pWelke waarde heeft in dit model de marginale spaarquote van de
uitkeringsgerechtigden? Verklaar het antwoord met behulp van het model.
162pToon met behulp van een berekening aan dat de gemiddelde
belastingdruk met méér dan 1 procentpunt zal dalen als optie A wordt
uitgevoerd.
De minister van Sociale Zaken is een groot voorstander van optie B. Hij
ziet in deze optie ook een mogelijkheid te komen tot een meer
rechtvaardige personele inkomensverdeling in dit land.
De minister van Financiën vindt optie B niet aanvaardbaar. Hij stelt: “Als
we optie B uitvoeren, wordt het saldo van de collectieve sector negatief.”
172pWat verstaat de minister van Sociale Zaken blijkbaar, indien optie B wordt
uitgevoerd, onder een meer rechtvaardige personele inkomensverdeling
in dit land? Licht het antwoord toe.
183pIs de stelling van de minister van Financiën juist? Verklaar het antwoord
met behulp van een berekening.
opgave 6Opgave 6
Werkloosheid tast vertrouwen aan
In de periode 2004-2010 is de situatie op de arbeidsmarkt in de meeste
landen van de Europese Unie (EU) verslechterd. De tabel geeft een beeld
van de ontwikkeling van de bezettingsgraad, de werkloosheid in personen
en de openstaande vacatures in een Europees land in de periode
2004-2010.
Naar aanleiding van de gegevens in de tabel stelde een journalist:
− De verdubbeling van het aantal werklozen in de periode 2004-2010 is
veroorzaakt door de conjuncturele ontwikkeling.
− In 2010 is er minder kwalitatieve structuurwerkloosheid dan in 2004.
192pKan op basis van de gegevens in de tabel geconcludeerd worden dat het
aantal werklozen in de periode 2004-2010 is verdubbeld? Verklaar het
antwoord.
202pKlopt de stelling van de journalist dat de werkloosheidsstijging is
veroorzaakt door de conjuncturele ontwikkeling voor de gehele periode
2004-2010? Verklaar het antwoord.
212pLeg uit hoe uit de tabel blijkt dat de kwalitatieve structuurwerkloosheid in
de periode 2004-2010 is afgenomen.
De journalist stelde verder dat door de toenemende werkloosheid en het
daarmee gepaard gaande inkomensverlies het consumentenvertrouwen is
aangetast. Niet alleen mensen die hun baan verliezen worden
geconfronteerd met een inkomensdaling. Toenemende werkloosheid kan
ook een negatieve invloed hebben op het besteedbare inkomen van de
werkenden.
222pBeschrijf hoe toenemende werkloosheid tot gevolg kan hebben dat het
besteedbare inkomen van de werkenden negatief wordt beïnvloed.
opgave 7Opgave 7
Hypothecaire lening goedkoop Bij een hypothecaire lening berekent de bank een rentepercentage dat laag is in vergelijking met dat op andere leningen. In de jaren 2006-2011 is in een euroland de nominale rente op hypothecaire leningen bovendien regelmatig verlaagd en in 2011 bereikte die rente een historisch laag niveau. Onderstaande figuur illustreert die ontwikkeling. rente in het euroland 0 2006 2007 2008 2009 2010 2011 jaar
Leg uit waarom het rentepercentage op hypothecaire leningen meestal lager ligt dan het rentepercentage op andere leningen. Een makelaar in onroerende zaken stelt dat uit de figuur blijkt dat de inflatie in de jaren 2006-2011 is afgenomen. Verder merkt deze makelaar op: − De geldverstrekkende banken kunnen de hypotheekrente laag houden doordat de inflatie laag is. − De lage hypotheekrente zou zeker effect op de huizenprijzen gehad hebben als het optreden van een recessie dit niet had voorkomen.
