bij dit examen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale omstandigheden en gezonde
organismen.
opgave 1IJzer in de oceaan
Om het versterkt broeikaseffect tegen te gaan willen commerciële bedrijven ijzer
toevoegen aan de oceanen. Grootschalige ijzerbemesting zou de groei van
mariene algen bevorderen.
In 1987 werd een onderzoek gestart in het noordoosten van de Stille Oceaan, waar uitgestrekte ‘High Nutrient, Low Chlorophyl’ (HNLC) gebieden zijn te vinden. In HNLC-gebieden zijn grote hoeveelheden nutriënten, zoals stikstof en fosfor, aanwezig. Ook rond de Zuidpool zijn dergelijke gebieden gevonden. Wanneer ijzer in de HNLC-gebieden wordt aangevoerd -door opwelling uit de diepzee of door de wind- ontstaan gebieden met algenbloei, die met behulp van satellieten kunnen worden waargenomen. In laboratoriumexperimenten bleek de algengroei flink bevorderd te worden door toediening van een ijzeroplossing. Men besloot te onderzoeken wat het effect zou zijn van grootschalige bemesting van het oceaanoppervlak met oplossingen van ijzersulfaat (FeSO ). Het eerste experiment vond plaats in 1993 en er zijn er 4 nu twaalf achter de rug. Steeds was het resultaat dat een algenbloei optrad, die soms vele dagen aanhield. Ecologen waarschuwen dat over de gevolgen van ijzertoediening in de oceaan nog te weinig bekend is.
11p
Waardoor kan bevordering van de algengroei in oceanen mogelijk een
vermindering van het broeikaseffect bewerkstelligen?
IJzer wordt door de algen opgenomen zodat bepaalde reacties uitgevoerd
kunnen worden. Bij gebrek aan ijzer kunnen op den duur fotosynthese en
dissimilatie niet meer plaatsvinden.
22p
− Noem een functie van ijzer bij het mogelijk maken van fotosynthese.
− Noem een functie van ijzer bij het mogelijk maken van dissimilatie.
32p
Waardoor leidt ijzerbemesting juist in HNLC-gebieden tot algenbloei?
Omdat het rond de Zuidpool vaak hevig stormt, heeft ijzerbemesting daar
slechts een kortdurend effect.
41p
Leg dit uit.
Tegenstanders van ijzerbemesting vrezen dat ijzerbemesting een averechts
effect kan hebben. Na verloop van tijd kunnen juist meer broeikasgassen zoals
methaan (CH4) en lachgas (N2O) geproduceerd worden.
52p
Welke organismen zijn hiervoor verantwoordelijk?
A dezelfde algen
B mariene planteneters
C mariene vleeseters
D bacteriën
Algen worden wereldwijd gezien als een veelbelovende grondstof voor biodiesel. De ervaring opgedaan met het bestuderen van de algengroei in laboratoriumomstandigheden wordt gebruikt om algen grootschaliger in bassins op het land te kweken. Ook in Nederland zijn algenkwekerijen opgezet. De minuscuul kleine organismen zijn rijk aan plantaardige olie en kunnen hun gewicht dagelijks verzesvoudigen. Dat leidt tot grote opbrengsten: “120 ton droge stof per jaar per hectare”, aldus een woordvoerder van DLV Plant, een landbouwkundig adviesbureau. “Daaruit is 6500 liter biodiesel te winnen.” algenbassins
Algenkweek op het land, om biodiesel te produceren, is een effectievere
methode om het versterkt broeikaseffect tegen te gaan dan ijzerbemesting in de
oceaan (waarbij de algen niet geoogst worden).
62p
Geef hiervoor twee redenen.
opgave 2Biologisch verband en andere kunsthuid
Een ongeluk zit in een klein hoekje. Op de afdeling spoedeisende hulp van
ziekenhuizen komen regelmatig peuters binnen die pijnlijke brandwonden
hebben opgelopen. Een flinke brandwond kan voor veel problemen zorgen: er is
een onmiddellijk infectiegevaar en de kans op een litteken is groot. Medici zijn
daarom voortdurend bezig om methoden te zoeken die infectie van een
brandwond kunnen voorkomen en de huid na verbranding zo goed mogelijk
laten herstellen.
Bij een eerstegraads brandwond is alleen de opperhuid aangetast, voornamelijk de keratinocyten die hoornstof produceren en na uitdroging deel uitmaken van de hoornlaag. Bij een diepe tweedegraads verbranding is ook de lederhuid beschadigd, onder andere het bindweefsel bestaande uit fibroblasten, bloedvaten en collagene vezels. Fibroblasten zijn de cellen die het netwerk van collagene vezels, de zogenoemde matrix in de lederhuid vormen. Om infecties en verdere beschadiging te voorkomen is het belangrijk om grote brandwonden zo snel mogelijk te behandelen. Bij de behandeling kan gebruik gemaakt worden van een bewerkte donorhuid of van een kunsthuid om de beschermende taak van de huid, al dan niet tijdelijk, over te nemen.
Een peuter heeft na een ongeluk een tweedegraads brandwond op de arm
opgelopen. Door de verbranding is een litteken ontstaan. Op de plaats van dit
litteken is de huid anders gekleurd en minder rekbaar.
72p
− Leg uit waardoor op de plaats van het litteken de huid anders gekleurd is.
− Leg uit waardoor de huid daar minder rekbaar is.
81p
Leg uit waardoor een eerstegraads brandwond meestal niet tot littekenvorming
leidt.
Een brandwond moet zo snel mogelijk bedekt worden om infectie te voorkomen.
91p
Waar moet de wond nog meer tegen beschermd worden?
Bij infectie van een brandwond is er kans op de vorming van een biofilm, een
laag aaneengesloten bacteriën omgeven door bacterieel slijm, vastgehecht op
het oppervlak van de wond. De aanwezigheid van een biofilm kan de genezing
van de beschadigde huid vertragen.
101p
Geef hiervoor een verklaring.
Een donorhuid kan na enkele weken afgestoten worden, doordat de donorcellen
gelyseerd worden.
112p
Welke cellen van het immuunsysteem kunnen donorcellen lyseren?
A B-lymfocyten
B cytotoxische T-cellen
C fagocyten
D T-helpercellen
T-cellen herkennen donorcellen aan bepaalde eiwitten op het celmembraan.
121p
Welke eiwitten zijn dat?
Bij een tweedegraads brandwond is de toepassing van een kunsthuid als ‘biologisch verband’ mogelijk. Voor de productie van deze kunsthuid wordt een siliconenlaag als synthetische opperhuid gebruikt en een sponsachtig netwerk van nylon als matrix voor de lederhuid. Op deze matrix worden menselijke donor-fibroblasten geënt die zorgen voor de begroeiing met collageen. Wanneer de kunstmatige matrix volgroeid is, wordt de kunsthuid gevriesdroogd, waarna hij klaar is voor gebruik.
Door het vriesdrogen verandert de samenstelling van de kunsthuid. Bepaalde
componenten van de kunsthuid blijven aanwezig terwijl andere componenten
verdwijnen of onwerkzaam worden. De vier belangrijkste componenten zijn:
1 de siliconenlaag
2 de matrix
3 de fibroblasten
4 het collageen
132p
Wat wordt, in verband met de toekomstige functie van de kunsthuid, door
vriesdrogen verwijderd of onwerkzaam?
A alleen 1 en 2
B alleen 3
C alleen 4
D alleen 1, 2 en 3
E alleen 1, 2 en 4
opgave 3Vet eten en diabetes
In Nederland krijgen steeds meer mensen last van overgewicht. De overheid
maakt zich hier zorgen over, temeer daar vet eten en overgewicht kunnen leiden
tot een vorm van diabetes.
De vondst dat een enzym de link vormt tussen vet eten en diabetes was een
toevalstreffer. Onderzoekers van het Howard Hughes Medical Institute in San
Diego deden een experiment met muizen die het gen missen voor het enzym
glycosyl-transferase (GnT-4a). Deze muizen worden aangeduid met G−.
Het enzym GnT-4a is noodzakelijk voor het stabiel verankeren van het
Glut2-transporteiwit in het membraan van de ß-cellen van de eilandjes van
Langerhans in de alvleesklier. De concentratie glucose in het bloed van de
G−-muizen was abnormaal hoog. Verder bleek dat bij gezonde G+-muizen die
langdurig een vetrijk dieet kregen, veel minder van het enzym GnT-4a meetbaar
was dan bij G+-muizen zonder dat vetrijke dieet.
De ß-cellen in de alvleesklier produceren het hormoon insuline. Insuline
bevordert de opname van glucose in de cellen van de lever, waar de glucose
omgezet kan worden in glycogeen. In afbeelding 1 zijn de processen die
plaatsvinden bij het op gang brengen van insulinesecretie in een ß-cel,
schematisch weergegeven.
afbeelding 1
Glucose Glucose gaat de cel binnen door gefaciliteerde diffusie via het Glut2-transporteiwit. Proces P K+ K+ Bij een verhoogde ATP- ATP concentratie sluiten K+-kanaaltjes. Proces Q Door de verandering van de Ca2+ Ca2+ membraanpotentiaal openen Ca+- kanaaltjes. Insuline
Een vetrijk dieet kan op den duur leiden tot vermindering van de insulinesecretie
door de ß-cellen in de alvleesklier.
144p
Leg dit uit, aan de hand van de gegevens in de tekst en in afbeelding 1.
Voor de secretie van insuline door de ß-cel is ATP nodig.
152p
Noem twee plaatsen in de ß-cel waar ATP gevormd kan worden.
Over het membraan van de ß-cel bestaat in rust een potentiaalverschil, waarbij
de binnenzijde negatief geladen is ten opzichte van de buitenzijde van het
membraan. In het membraan van een ß-cel bevinden zich K+-kanaaltjes en
Ca2+-kanaaltjes die openen en sluiten onder invloed van de
membraanpotentiaal.
162p
Welke verandering van de membraanpotentiaal veroorzaakt het openen van de
Ca2+-kanaaltjes?
A depolarisatie
B hyperpolarisatie
C repolarisatie
In een experiment wordt onderzocht wat de invloed van glucose en van arginine
is op de insulineconcentratie in het bloed van muizen. Arginine maakt het
versmelten van de insuline-secretieblaasjes met het celmembraan mogelijk.
Gebruikt worden twee groepen muizen: muizen met het intacte enzym
(G+-muizen) en muizen die het enzym GnT-4a niet kunnen maken (G−-muizen).
De helft van elke groep krijgt na een halve dag vasten een injectie met een
glucose-oplossing (1,5 gram glucose per kilogram lichaamsgewicht).
De andere helft krijgt na een halve dag vasten een injectie met een
arginine-oplossing (3 gram per kilogram lichaamsgewicht).
Aansluitend wordt regelmatig het gehalte aan insuline in het bloedserum
onderzocht. De resultaten van deze experimenten staan in de twee diagrammen
van afbeelding 2.
afbeelding 2
1: toediening glucose op t = 0
2: toediening arginine op t = 0
Op grond van deze resultaten worden de volgende conclusies getrokken:
1 De ß-cellen van de G−-muizen kunnen niet zoveel insuline produceren als
die van de G+-muizen.
2 In de ß-cellen van de G−-muizen wordt ongeveer evenveel insuline
opgeslagen als in die van de G+-muizen.
172p
Welke van deze conclusies is of welke zijn juist op grond van bovenstaande
gegevens?
A geen van beide
B alleen 1
C alleen 2
D beide
Actief insuline bestaat uit twee polypeptideketens met in totaal slechts
51 aminozuren.
182p
Wat is daarin het percentage essentiele aminozuren?
A 16%
B 37%
C 40%
D 59%
Insuline beïnvloedt de stofwisseling van onder andere levercellen en spiercellen. In afbeelding 3 zijn met genummerde pijlen enkele omzettingen die in een levercel plaatsvinden, schematisch weergegeven. afbeelding 3 enolpyrodruiven- pyrodruiven- 3 zuur-2-fosfaat 7 zuur 4 1 glucose- glucose 6-fosfaat 2 5 6 glycogeen
Ten gevolge van diabetes wordt bij een vrouw steeds minder insuline afgegeven
door de alvleesklier.
192p
Welke van de genummerde omzettingen zullen daardoor in eerste instantie ook
minder plaatsvinden in haar levercellen?
A 1 en 4
B 1 en 6
C alleen 2 en 5
D alleen 2, 3 en 7
E 2, 3, 5 en 7
De meeste van de in de levercel schematisch weergegeven omzettingen kunnen
ook plaatsvinden in spiercellen. Een uitzondering is echter omzetting 1, doordat
het enzym glucose-6-fosfatase niet in spiercellen aanwezig is.
202p
− Leg uit waarom aanwezigheid van het glucose-6-fosfatase zinvol is in
levercellen.
− Leg uit waarom aanwezigheid van het glucose-6-fosfatase niet zinvol is in
spiercellen.
opgave 4Avondkoekoeksbloem wordt lastig onkruid
Het ministerie van LNV is steeds meer geïnteresseerd in het onderzoek naar
exoten. Dat zijn nieuw binnengekomen of uitgezette planten en dieren, die een
bedreiging kunnen zijn voor de inheemse flora en fauna. Maar ook het
omgekeerde kan voorkomen: dat Nederlandse soorten elders een plaag
veroorzaken.
Het NIOO (Nederlands Instituut voor Oecologisch Onderzoek) heeft onderzoek gedaan aan de Europese avondkoekoeksbloem (Silene latifolia), die zich in Amerika in twee eeuwen tijd ontwikkeld heeft tot een wijd verbreid onkruid. Zaden van de plant staken in de 18de eeuw als verstekeling aan boord van graanschepen de Atlantische oceaan over. Op het Amerikaanse continent heeft de plant veel minder belagers dan in haar oorspronkelijke ecosysteem in Europa. De plant groeit er snel en produceert veel zaden. De ecologen doen onderzoek naar de concurrentiekracht van deze Amerikaanse variant van de avondkoekoeksbloem om een antwoord te vinden op de vraag waarom soorten uit het ene continent bij de introductie in een ander continent kunnen uitgroeien tot een plaag.
Er zijn veel voorbeelden bekend van planten die op een ander continent sneller
groeien en voortplanten dan op hun oorspronkelijke standplaats.
Het (micro)klimaat is meestal niet erg verschillend tussen de twee groeiplaatsen.
De oorzaak moet dus eerder gezocht worden bij de biotische factoren, zoals
andere planten en planteneters.
212p
Noem twee andere biotische factoren, die de groei en voortplanting van de
avondkoekoeksbloem kunnen beïnvloeden.
De grote invasiesnelheid van een immigrant, zoals de Europese avondkoekoeksbloem in de VS, kan worden verklaard uit veranderde omgevingsfactoren. Het kan echter ook een genetische verandering van de nieuwkomers zelf zijn. Dit is onderzocht in een ‘common garden’ experiment: op twee kale proefveldjes in Nederland werden onder identieke omstandigheden exemplaren van de oorspronkelijke Europese avondkoekoeksbloem (veldje 1) en exemplaren van de daaruit ontwikkelde Amerikaanse variëteit (veldje 2) opgekweekt. De Amerikaanse planten bleken sneller te groeien en meer kiemkrachtige zaden te produceren dan de Europese planten.
Het is mogelijk dat door natuurlijke selectie de avondkoekoeksbloem in de VS
meer energie is gaan investeren in groei en voortplanting en minder in de
verdediging tegen vraat.
222p
Welke waarneming in dit common gardenexperiment zou een ondersteuning zijn
voor deze hypothese?
A De Amerikaanse planten zijn na enige tijd minder aangetast door insecten
dan de Europese planten.
B De Amerikaanse planten zijn na enige tijd meer aangetast door insecten dan
de Europese planten.
C De Amerikaanse planten verspreiden zich uiteindelijk niet buiten het
proefveldje, en de Europese planten wel.
D De Amerikaanse planten verspreiden zich uiteindelijk buiten het proefveldje,
en de Europese planten niet.
Dat de Amerikaanse variëteit op het proefveldje beter presteerde dan de
Europese avondkoekoeksbloemen kan ook komen door de onnatuurlijke
omstandigheden op de proefveldjes.
Om tot een zekerder conclusie te komen is een vervolgexperiment nodig.
231p
Welke onderzoeksvraag dient in dit vervolgexperiment beantwoord te worden?
Agressieve uitbreiding van een plant kan ook het gevolg zijn van hybridisatie:
kruising van een geïntroduceerde soort met een reeds aanwezige soort tot een
nieuwe hybride. In dit geval kan het tientallen jaren duren voordat de nieuwe
soort zich agressief uitbreidt. Over de oorzaak van deze lange periode worden
de volgende uitspraken gedaan:
1 Het product van hybridisatie van twee verschillende soorten is veelal
onvruchtbaar;
2 Door kruising van twee verschillende soorten ontstaan ook nieuwe
combinaties van genen die niet gunstig zijn;
3 Het kost tijd voordat de best aangepaste hybriden een aanzienlijk deel van
de populatie vormen.
242p
Welke van deze uitspraken geven een juiste verklaring voor de lange
tijdsperiode tussen introductie van een soort en het (door kruising met een al
aanwezige soort) ontstaan van een agressieve verwante soort?
A alleen 1 en 2
B alleen 1 en 3
C alleen 2 en 3
D zowel 1, als 2, als 3
opgave 5Kankeronderzoek met de knock-out muis
Bij het onderzoek naar de genetische basis van ziekten, zoals allerlei vormen
van kanker, wordt gebruik gemaakt van knock-out muizen. Dat zijn muizen
waarin een bepaald gen, het knock-out gen, geheel uitgeschakeld is. Daardoor
kan de functie van dat gen onderzocht worden.
In de afbeelding is weergegeven hoe in 6 stappen ‘chimere’ muizen worden
verkregen. Dat zijn muizen die gedeeltelijk bestaan uit cellen met het knock-out
gen en gedeeltelijk uit cellen met het intacte gen.
1 Uit een zeer jong embryo halen we embryonale stamcellen. Deze zijn nog niet
gedifferentieerd en kunnen uitgroeien tot een volwaardige muis.
2 We nemen een gen waarvan we de functie willen weten. Dit gen schakelen we uit (knock-out
gen) door er een stuk tussenuit te knippen. Op de vrijgekomen plaats bouwen we een nieuw
gen in, dat de cel resistent maakt tegen een bepaald antibioticum.
3 Het knock-out gen brengen we in embryonale stamcellen door de cellen met een
stroomstoot tijdelijk van poriën te voorzien. Bij een klein deel van de cellen wordt het
oorspronkelijke gen vervangen door het knock-out gen.
4 We vergiftigen de stamcellen met een speciaal antibioticum. Alleen de cellen die het knock-
out gen ten minste eenmaal hebben ingebouwd, zijn resistent tegen dit antibioticum en
overleven de behandeling.
5 We injecteren de overlevende cellen met het knock-out gen in een muizenembryo.
6 Een deel van de cellen van het embryo bevat nu het knock-out gen. We plaatsen het embryo
in een draagmoedermuis. Een paar weken later worden chimere muizen geboren, met het
knock-out gen in slechts een deel van hun cellen.
In het voorbeeld zijn de transgene stamcellen te herkennen aan hun resistentie
tegen een speciaal antibioticum. Een andere methode die wel eens gebruikt
wordt om transgene cellen herkenbaar te maken is het (bij stap 2) inbouwen van
een groen fluorescentiegen van een lichtgevende kwal.
Bij deze methode zal stap 4 (het selecteren van cellen met ten minste één
knock-out allel) er anders uitzien, en dat heeft zijn voor- en nadelen.
252p
Leg uit wat bij het gebruik van fluorescentie beschouwd kan worden als een
nadeel ten opzichte van het gebruik van antibiotica bij stap 4.
Het knock-out gen is sterk gekoppeld aan het gen voor vachtkleur. Daardoor zijn
in dit experiment de chimere jonge muizen herkenbaar aan hun vacht.
Het jonge embryo dat de stamcellen levert is homozygoot voor het gen dat
codeert voor een beige (lichte) vachtkleur. De transgene stamcellen zijn
ingebracht in embryo’s die homozygoot zijn voor het gen dat codeert voor een
agouti (donkere) vachtkleur. De draagmoedermuis is homozygoot voor het gen
dat een witte vacht veroorzaakt. Het allel voor een witte vacht is recessief ten
opzichte van de allelen die coderen voor de kleuren beige en agouti.
262p
Welke vachtkleur hebben de chimere muizen met een aanzienlijk percentage
transgene cellen?
A agouti
B beige
C wit
D een mozaiekpatroon van agouti met beige
E een mozaiekpatroon van agouti met wit
F een mozaiekpatroon van beige met wit
Om homozygoot transgene muizen te verkrijgen worden de chimere muizen
(stap 6 in de afbeelding) gekruist met witte muizen. De beigegekleurde
nakomelingen worden vervolgens onderling gekruist.
272p
Welk deel van hun nakomelingen is naar verwachting homozygoot voor het
knock-out gen?
A 0%
B 25%
C 50%
D een onbekend percentage
Knock-out muizen kunnen een bijdrage leveren aan het onderzoek naar de
oorzaak en behandeling van bepaalde vormen van kanker bij de mens.
Bij het al of niet krijgen van kanker spelen twee typen genen een belangrijke rol:
tumorsuppressorgenen en (proto-)oncogenen. Deze twee typen genen spelen
een belangrijke rol bij de regulatie van de celcyclus.
Tumorsuppressorgenen kunnen het ontstaan en de ontwikkeling van kanker
tegengaan, (proto-)oncogenen kunnen dit juist doen toenemen.
282p
Zijn muizen waarbij een tumorsuppressorgen is uitgeschakeld (groep 1) geschikt
voor een dergelijk onderzoek? En muizen waarbij een (proto-)oncogen is
uitgeschakeld (groep 2)?
A alleen groep 1 is geschikt
B alleen groep 2 is geschikt
C beide groepen zijn geschikt
De resultaten van experimenten met knock-out muizen kunnen alleen onder
bepaalde voorwaarden leiden tot behandelingen tegen kanker voor de mens.
292p
Noem twee belangrijke voorwaarden.
opgave 6Hoornvlies zonder bloedvaten
Een transparant hoornvlies is essentieel voor ons gezichtsvermogen.
Onderzoekers hebben onlangs ontdekt hoe het komt dat het hoornvlies volledig
transparant is en niet doorbloed is zoals zoveel andere weefsels.
De buitenste laag van het hoornvlies, het epitheel, bevat grote hoeveelheden van het eiwit VEGFR-3 (vascular-endothelial-growth-factor-receptor-3). Dit eiwit is een receptor voor de groeifactor VEGF, die bij de meeste weefsels de vorming van bloedvaten bevordert. Blijkbaar is de werking in het hoornvlies anders. Deze vondst biedt nieuwe perspectieven voor de behandeling van bepaalde oogziekten en kan het resultaat van hoornvliestransplantaties verbeteren.
Het hoornvlies heeft als functie onder andere begrenzing en bescherming.
302p
Leg uit op welke manier het hoornvlies ook een functie heeft bij het scherp zien.
Het hoornvlies bevat levende cellen, maar geen bloedvaten. Voedingsstoffen
diffunderen vanuit haarvaten naar het hoornvlies.
312p
Beschrijf langs welke twee wegen dit gebeurt. Noem daarbij de onderdelen van
het oog die deze voedingsstoffen moeten passeren om vanuit een haarvat
uiteindelijk in het hoornvlies te komen.
De receptor VEGFR-3 is vooral te vinden in het celmembraan van
endotheelcellen die de bloed- en lymfevaten aan de binnenkant bekleden. Bij
volwassenen blijft het aantal en de plaats van de haarvaten in het lichaam
tamelijk constant.
Er zijn echter omstandigheden waarbij op een bepaalde plaats toch nieuwe
haarvaten ontstaan, zoals in het baarmoederslijmvlies na een menstruatie of
tijdens een zwangerschap.
322p
Noem twee andere omstandigheden waarbij nieuwvorming van haarvaten bij een
volwassen persoon zal optreden.
In het hoornvlies heeft geen bloedvatvorming plaats, ondanks de aanwezigheid
van de receptor VEGFR-3. Als mogelijke verklaring hiervoor worden genoemd:
1 In het hoornvlies heeft binding van VEGF aan deze receptor juist een
remmend effect op de bloedvatvorming;
2 In het hoornvlies levert binding van VEGF aan deze receptor geen
vervolgsignaal op in de cellen.
332p
Welke van deze verklaringen kan of welke kunnen juist zijn?
A geen van beide verklaringen
B alleen verklaring 1
C alleen verklaring 2
D beide verklaringen kunnen juist zijn
343p
Leg uit dat een mutatie in het gen voor VEGFR-3 geen juiste verklaring kan zijn
voor het feit dat er geen bloedvatvorming in het hoornvlies plaatsvindt.
Bij het onderzoek naar de werking van VEGFR-3 in het hoornvlies werd onder andere gebruik gemaakt van uitgeprepareerde hoornvliezen, waarvan de epitheellaag (de buitenste cellaag) was verwijderd. Hoornvliezen met en zonder epitheellaag werden blootgesteld aan irritatie, waarna gekeken werd of er een ontstekingsreactie plaatsvond en of er nieuwe bloedvaten werden gevormd. De resultaten van deze experimenten staan in onderstaande tabel. hoornvlies- irritatie VEGFR-3 ontstekings- bloedvat- epitheel opgewekt reactie vorming aanwezig niet aanwezig nee nee aanwezig wel aanwezig ja minimaal verwijderd niet niet aanwezig nee minimaal verwijderd wel niet aanwezig ja veel
Op basis van deze resultaten wordt de conclusie getrokken dat de aanwezigheid
van VEGFR-3 een remmend effect heeft op bloedvatvorming in het hoornvlies.
Over de functie van de receptor VEGFR-3 in het epitheel van het hoornvlies
worden nog twee conclusies getrokken:
1 VEGFR-3 remt irritatie van het hoornvlies;
2 VEGFR-3 vermindert ontstekingsreacties van het hoornvlies.
352p
Welke van deze conclusies is of zijn juist, op basis van bovenstaande
resultaten?
A geen van beide
B alleen 1
C alleen 2
D zowel 1 als 2
opgave 7Oorsmeer en de evolutie van de mens
Er wordt nog steeds onderzoek gedaan naar de wijze waarop de mens zich over de wereld heeft verspreid. Nieuwe gegevens over de genetica van oorsmeer leveren een bijdrage aan het debat over de route waarlangs de moderne mens ( Homo sapiens sapiens ) Noord-Amerika heeft bereikt. Oorsmeer is een secretieproduct van klieren in de gehoorgang. Er worden twee vormen onderscheiden: nat en droog. Er zijn twee allelen: het dominante allel N voor de natte vorm en het recessieve allel n voor de droge vorm. Japanse onderzoekers nemen aan dat het recessieve allel in noordoost Azië is ontstaan, dat het in korte tijd een hoge frequentie heeft bereikt en dat het zich door migratie over andere delen van de wereld heeft verspreid. Het Japans onderzoekteam heeft in een aantal gebieden de allelfrequenties van beide allelen bij de inheemse bewoners bepaald. In de afbeelding zijn die frequenties in sectordiagrammen weergegeven. Legenda: frequentie allel N frequentie allel n Over de route waarlangs de mens Noord-Amerika heeft bereikt, dat wil zeggen de voorouders van de inheemse bewoners, bestaan verschillende theorieën. In de afbeelding zijn met pijlen drie routes aangegeven: noordelijke routes via Siberië (1) of vanuit Europa (2), en een zuidelijke route vanuit Afrika (3).
Behalve bij inheemse populaties werd ook bij gemigreerde bevolkingsgroepen steekproefsgewijs het type oorsmeer bepaald. In de tabel is het resultaat van een steekproef uit drie bevolkingsgroepen in de Verenigde Staten weergegeven. Er is een verschil tussen de allelfrequenties in de inheemse bevolkingsgroep en die van de twee andere bevolkingsgroepen in de steekproef.
Wat is de frequentie van allel n in deze Taiwanese bevolkingsgroep, mits de regel van Hardy-Weinberg van toepassing is? A 0,18 B 0,33 C 0,57 D 0,82 Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
11p
22p
32p
41p
52p
D
62p
72p
81p
91p
101p
112p
B
121p
132p
B
144p
152p
162p
A
172p
C
182p
B
192p
E
202p
212p
222p
B
231p
242p
D
252p
262p
D
272p
B
282p
C
292p
302p
312p
322p
332p
D
343p
352p
A
362p
372p
382p
C