opgave 1Opgave 1 − Plastic afval als grondstof
Wereld
Opgave 1 − Plastic afval als grondstof
Bij deze opgave hoort bron 1.
Gebruik bron 1.
De productieketen van producten gemaakt van gerecycled plastic wijkt af
van productieketens met een traditionele centrum-periferieverhouding.
11pGeef aan waarin de productieketen van producten gemaakt van
gerecycled plastic afwijkt.
China is decennialang de grootste importeur van plastic afval geweest. In
2017 besloot China te stoppen met deze import.
23pGeef
− een reden waarom juist China decennialang de grootste importeur van
plastic afval geweest is;
− twee redenen waarom China de import van plastic afval uiteindelijk
verbood.
Gebruik in het kaartenkatern de kaart Aarde Minerale grondstoffen.
De Europese Unie heeft besloten de recycling van onder andere plastic
afval te stimuleren.
32pBeredeneer waarom recycling kan bijdragen aan een minder kwetsbare
geopolitieke positie van de Europese Unie.
Plastic afval in andere landen verwerken is een vorm van ruimtelijke
afwenteling. Door politieke globalisering kan ruimtelijke afwenteling
worden tegengegaan.
42pGeef
− een omschrijving van het begrip ruimtelijke afwenteling;
− een reden waarom politieke globalisering ruimtelijke afwenteling kan
tegengaan.
opgave 2Opgave 2 − De Pan-American Highway: mind the gap
Bij deze opgave horen de bronnen 2 tot en met 6.
Gebruik bron 2.
Het initiatief om de verbinding tussen Noord-, Midden- en Zuid-Amerika te
verbeteren is 100 jaar geleden door de Verenigde Staten genomen.
52pGeef een reden waarom de Verenigde Staten deze verbinding wilden
verbeteren
− vanuit de economische dimensie;
− vanuit de politieke dimensie.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
62pBeredeneer dat de Pan-American Highway op nationaal schaalniveau
meer bijdraagt aan economische integratie dan op intercontinentaal
schaalniveau.
Betrek in je antwoord beide schaalniveaus.
Gebruik de bronnen 2 tot en met 4.
In 2021 en 2022 werden veel meer migranten geregistreerd bij de
Darién Gap dan in de jaren daarvoor.
71pGeef aan dat politieke veranderingen in vestigingslanden invloed kunnen
hebben op migratiestromen.
Gebruik de bronnen 4 tot en met 6 en het kaartenkatern.
De letter x in bron 4 is van een land in het Caribisch gebied. De letter y is
van een land in Zuid-Amerika.
82pNoteer de letters x en y onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van het juiste land.
Gebruik de bronnen 5 en 6.
Niet alle migranten die via de Pan-American Highway naar de
Verenigde Staten willen gaan, bereiken hun einddoel. Veel migranten
vestigen zich uiteindelijk in Mexico.
92pGeef een reden waarom Mexico voor veel van deze migranten een
gunstige eindbestemming kan zijn
− vanuit de economische dimensie;
− vanuit nog een andere dimensie.
opgave 3Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan
Aarde
Opgave 3 − Overstromingen in Pakistan
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In bron 7 staan foto's van vier rivieren: Indus, Mekong, Mississippi en Ob.
102pNoteer de namen van deze rivieren onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke rivier de letter van de bijbehorende foto.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Overstromingen van de Indus treffen Pakistan vooral in de periode
juli − september. Een van de oorzaken hiervan is de vele neerslag in deze
periode.
112pGeef
− de oorzaak waardoor juist in deze periode veel neerslag valt;
− nog een andere natuurlijke oorzaak waardoor de Indus juist in deze
periode vaak overstroomt.
Gebruik bron 8 en het kaartenkatern.
Niet alleen grote hoeveelheden neerslag, maar ook kenmerken van het
landschap van Pakistan dragen bij aan overstromingen. Zo stroomt in de
bovenloop van de Indus door het steile reliëf het water daar snel af.
122pGeef
− nog een ander kenmerk van het landschap in de bovenloop van de
Indus waardoor water daar snel afstroomt;
− een kenmerk van het landschap in de benedenloop van de Indus
waardoor daar overstromingen plaatsvinden.
Gebruik bron 8.
Volgens de Pakistaanse minister wordt klimaatverandering veroorzaakt
door het Westen. Klimaatonderzoeker Pieter Pauw stelt dat Pakistan
zeker een punt heeft, maar dat Pakistan ook zijn eigen aandeel in de
overstromingsramp moet erkennen.
132pGeef
− een argument waarom Pakistan een punt heeft door de schuld van
klimaatverandering bij het Westen te leggen;
− een maatregel die de Pakistaanse overheid kan nemen om de kans op
overstromingen te verminderen.
opgave 4Opgave 4 − Het Centraal Massief in Frankrijk
Bij deze opgave horen de bronnen 9 en 10.
Gebruik de bronnen 9 en 10 en het kaartenkatern.
Het Centraal Massief is lager en heeft minder reliëf dan de Alpen.
142pLeg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 9.
Hieronder staan gesteenten en geomorfologische verschijnselen
aangegeven:
− metamorf gesteente − schildvulkaan
− sedimentgesteente − uitvloeiingsgesteente
153pNoteer de letters a tot en met d uit bron 9 onder elkaar op je
antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste gesteente of het juiste
geomorfologische verschijnsel.
Gebruik de bronnen 9 en 10.
In het Centraal Massief liggen meer dan 400 vulkanen die inmiddels
uitgedoofd zijn.
163pBeschrijf in drie stappen het ontstaan van deze vulkanen.
Gebruik bron 9.
Het Centraal Massief was tijdens de laatste ijstijd bedekt met ijs.
172pToon met een aanwijzing uit de bron aan of de laatste
vulkaanuitbarstingen in het Centraal Massief vóór, tijdens of ná de laatste
ijstijd plaatsvonden.
opgave 5Opgave 5 − De Pamparegio
Zuid-Amerika
Opgave 5 − De Pamparegio
Bij deze opgave horen de bronnen 11 en 12.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
Grote delen van de Pamparegio hebben een gunstig klimaat voor
grootschalige landbouw.
182pGeef vanuit de dimensie natuur nog twee andere kenmerken van de
Pamparegio, waardoor deze regio geschikt is voor grootschalige
landbouw.
Gebruik bron 11.
Tussen 1930 en 1960 vond industrialisatie plaats in de landen die in de
Pamparegio liggen. Toch groeide de export van industrieproducten
nauwelijks.
191pGeef vanuit de politieke dimensie aan waarom de export van
industrieproducten toch nauwelijks groeide.
De afgelopen 30 jaar zijn veel voedselgewassen uit de Pamparegio naar
Azië geëxporteerd. De komende decennia zal de export van
voedselgewassen zoals soja naar een ander werelddeel waarschijnlijk
toenemen.
202pBeredeneer naar welk werelddeel de export van voedselgewassen uit de
Pamparegio waarschijnlijk zal toenemen.
Gebruik bron 12.
In Argentinië werd vanaf het begin van de jaren 90 een nieuwe politieke
koers gevaren.
213pBeschrijf in drie stappen dat deze nieuwe landelijke politieke koers heeft
geleid tot ruimtelijke gevolgen op een lager schaalniveau.
opgave 6Opgave 6 − Het Poopómeer in Bolivia
Bij deze opgave horen de bronnen 13 tot en met 15.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over de Altiplano.
Uitspraak 1: de Altiplano is geologisch jonger dan het
Hoogland van Guyana.
Uitspraak 2: de Altiplano is een voorlandbekken.
Uitspraak 3: de verwering van gesteenten op de Altiplano vindt vooral
plaats door chemische verwering.
222pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
Dat het Poopómeer eerder opdroogde dan het Titicacameer komt niet
door klimatologische verschillen tussen de gebieden waarin deze meren
liggen.
232pGeef vanuit de dimensie natuur twee oorzaken waardoor het Poopómeer
eerder opdroogde dan het Titicacameer.
Gebruik bron 14.
Het Poopómeer is niet alleen opgedroogd door natuurlijke oorzaken. Ook
menselijk handelen heeft daaraan bijgedragen.
242pGeef
− een voorbeeld van menselijk handelen waardoor het Poopómeer
opgedroogd is;
− een reden waarom de Boliviaanse overheid niet ingegrepen heeft om
het opdrogen van het Poopómeer tegen te gaan.
Gebruik de bronnen 13 en 15 en het kaartenkatern.
Het normale weerpatroon in Zuid-Amerika wordt periodiek verstoord door
El Niño. In het najaar van 2015 was het effect van El Niño zo groot dat het
Poopómeer definitief opdroogde.
251pGeef aan in welk jaar in bron 15 nog meer sprake was van een El Niño.
263pBeschrijf in drie stappen waardoor El Niño ertoe leidde dat het
Poopómeer definitief opdroogde.
opgave 7Opgave 7 − Spreiding van creoolse talen
Caribisch gebied
Opgave 7 − Spreiding van creoolse talen
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Hieronder staan drie omschrijvingen (a tot en met c) en zes begrippen
(1 tot en met 6).
272pNoteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordenblad.
Schrijf achter elke letter het cijfer van het bijbehorende begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Gebruik bron 16.
Het kolonialisme is bepalend geweest bij het ontstaan van creoolse talen.
283pGeef aan
− waarom de koloniale periode bepalend geweest is bij het ontstaan van
creoolse talen;
− op welke twee manieren talen tegenwoordig beïnvloed worden.
Gebruik bron 17.
In Jamaica spreekt een groot deel van de bevolking de Afro-Engelse
creoolse taal Patwa (Patois).
291pGeef de namen van nog twee andere landen uit bron 17 waar een groot
deel van de bevolking een Afro-creoolse taal spreekt.
Als in een land een groot deel van de bevolking alléén een creoolse taal
beheerst, leidt dat vaak tot sociaaleconomische ongelijkheid.
opgave 8Opgave 8 − Duwen en trekken aan de Caribische plaat
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik de bronnen 18 en 19.
Aan de westkant van de Caribische plaat liggen de vulkanen dichter bij de
plaatgrens dan aan de oostkant van de Caribische plaat.
312pLeg het ontstaan van dit verschil uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
Ten oosten van de Bovenwindse Eilanden ligt een diepzeetrog. Door een
exogeen proces is het zuidelijke deel van deze trog minder diep.
322pLeg uit dat het zuidelijk deel van deze trog minder diep is.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
De Noord-Amerikaanse plaat en de Caribische plaat bewegen tussen
Belize en Cuba transform ten opzichte van elkaar. Dat is niet altijd zo
geweest. Tientallen miljoenen jaren geleden vond hier subductie plaats.
332pGeef twee aanwijzingen waaruit blijkt dat hier in het verleden subductie
plaatsgevonden heeft.
Gebruik bron 20.
Uit de foto is het geologische ontstaan van Aruba af te leiden. De andere
Benedenwindse Eilanden zijn op dezelfde manier ontstaan.
341pGeef de naam van het gesteente dat op het basalt ligt.
352pBeschrijf in twee stappen het geologische ontstaan van Aruba.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
