opgave 1Opgave 1 − Regionale VN-ontwikkelingsindex
Wereld
Opgave 1 − Regionale VN-ontwikkelingsindex
Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Uitspraak 1: de VN-ontwikkelingsindex komt tot stand door politieke en
culturele kenmerken van landen te combineren.
Uitspraak 2: het welzijnsniveau van de centrumlanden uit bron 2 is tussen
1990 en 2018 sneller gegroeid dan dat van de (semi-)perifere
landen uit bron 2.
Uitspraak 3: in vrijwel alle regio’s in Oost-Azië is het welzijnsniveau
tussen 1990 en 2018 gestegen.
12pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Gebruik bron 2.
Elk land neemt in het centrum-periferiemodel een bepaalde positie in het
wereldsysteem in. Zo ook de landen die met de letters a tot en met d in
bron 2 zijn weergegeven.
22pNoteer de letters a tot en met d uit bron 2 op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter of het gaat om:
− een BRIC-land
− een land uit de periferie
− een land uit het centrum
− een nieuw industrieland
Gebruik bron 2.
De regionale VN-ontwikkelingsindex wordt gebruikt om regio’s te
vergelijken. In bron 2 is met de letter X een regio aangegeven in China en
met de letter Y een regio in Zuid-Korea.
32pGeef
− voor beide landen aan welke positie ze in het wereldsysteem
innemen;
− voor beide regio’s aan welke positie ze op nationaal schaalniveau
innemen.
Gebruik bron 2.
In China is de regionale ongelijkheid sinds 1990 sterk toegenomen.
42pBeredeneer dit door in te gaan op het politiek-economische beleid dat
China sinds 1990 voert.
opgave 2Opgave 2 − Wereldstad Istanbul
Bij deze opgave hoort bron 3.
Gebruik het kaartenkatern.
Een wereldstad of metropool is een belangrijk mondiaal knooppunt op
economisch, cultureel en/of politiek gebied. Istanbul claimt een
wereldstad te zijn.
53pGeef
− twee argumenten vóór deze claim;
− een argument tegen deze claim.
Istanbul trekt op mondiale schaal andere groepen mensen aan dan uit
Turkije zelf. Dit verschil leidt in Istanbul tot sociaal-culturele polarisatie.
62pBeredeneer dat deze verschillende migratiestromen tot sociaal-culturele
polarisatie in de stad leiden.
Gebruik bron 3.
De Turkse nationale overheid is bezig met de aanleg van het
Istanbulkanaal. Dit kanaal gaat de Zwarte Zee met de Zee van Marmara
verbinden. De burgemeester van Istanbul is echter tegen de aanleg van
het kanaal.
72pGeef twee argumenten die de burgemeester van Istanbul kan hebben
tegen de aanleg van het Istanbulkanaal.
Gebruik bron 3 en het kaartenkatern.
Niet alleen in Turkije zijn voor- en tegenstanders van de aanleg van het
Istanbulkanaal. Ook in Rusland zijn de meningen over de aanleg van dit
kanaal verdeeld.
82pGeef aan dat het Istanbulkanaal voor Rusland
− vanuit economisch oogpunt kansen biedt;
− vanuit geopolitiek oogpunt een bedreiging kan vormen.
opgave 3Opgave 3 − Endogene krachten in Yellowstone National Park
Aarde
Opgave 3 − Endogene krachten in Yellowstone National Park
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
De vulkanische activiteit in Yellowstone National Park wordt veroorzaakt
door een hotspot. Hotspotvulkanisme komt bij continentale korst minder
vaak voor dan bij oceanische korst.
92pLeg uit dat hotspotvulkanisme bij continentale korst minder vaak voorkomt
dan bij oceanische korst.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 4 en het kaartenkatern.
Bij zowel subductiezones als bij hotspots vinden aardbevingen plaats.
103pGeef drie verschillen tussen aardbevingen bij subductiezones en
aardbevingen bij hotspots.
Gebruik bron 5.
De terrassenstructuur op de foto in bron 5 is ontstaan door interactie
tussen de gesteentekringloop en de hydrologische kringloop. Het ontstaan
van deze terrassen is te beschrijven in vijf stappen. De beschrijvingen van
deze vijf stappen staan hieronder in willekeurige volgorde:
a De temperatuur van het water neemt door de nabijheid van magma
toe.
b Warm water beweegt omhoog in de korst.
c Mineralen uit de kalksteen lossen op in het warme grondwater.
d Mineralen worden afgezet aan het aardoppervlak.
e Regenwater dringt de kalksteenlagen in.
112pNoteer de letters van deze vijf stappen in de juiste volgorde van ontstaan
op je antwoordblad.
Gebruik bron 6.
De Old Faithful geiser barst met regelmatige tussenpozen uit.
122pBeschrijf in twee stappen het ontstaan van het regelmatige patroon in de
uitbarstingen van de Old Faithful geiser.
opgave 4Opgave 4 − Paleogeografie van Nederland
Bij deze opgave hoort bron 7.
Paleogeografie
Bij deze opgave gebruik je in het kaartenkatern de kaartbladen van
Nederland over paleogeografie en geologie. Paleogeografie is een tak
binnen de aardwetenschappen die zich bezighoudt met de verdeling van
land, zee en gebergten door de geologische geschiedenis heen. Het
bestuderen van landschapsvormen (geomorfologie) speelt hierbij een
belangrijke rol.
Gebruik het kaartenkatern.
Vóór de maximale ijsuitbreiding in het Saalien mondden de grote rivieren
in Nederland verder naar het noorden in zee uit.
132pLeg uit dat de huidige loop van de grote rivieren ontstaan is door
geomorfologische verschijnselen die tijdens het Saalien ontstaan zijn.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik het kaartenkatern.
In de laatste ijstijd, het Weichselien, werd Nederland niet bedekt met ijs.
Nederland had toen wel een ander klimaat dan nu.
141pWelk klimaat had Nederland tijdens de laatste ijstijd?
Kies uit: BS, Cf, Df, EF, ET
Gebruik het kaartenkatern.
Vanaf het Subatlanticum werd in het westen van Nederland ander
materiaal afgezet dan in het Midden- en Laat-Atlanticum.
152pLeg dit uit.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
De Hogeberg op Texel is in dezelfde periode ontstaan en heeft dezelfde
ontstaanswijze als de heuvels in Fryslân (Friesland).
162pGeef
− de periode waarin de Hogeberg op Texel en de heuvels in Fryslân
(Friesland) ontstaan zijn;
− de naam van de regio in Fryslân (Friesland) waar deze heuvels liggen.
opgave 5Opgave 5 − 'Wie is de mol?' in Colombia
Zuid-Amerika
Opgave 5 − 'Wie is de mol?' in Colombia
Bij deze opgave horen de bronnen 8 tot en met 11.
In 2019 speelde het programma 'Wie is de Mol?' zich af in Colombia.
Hieronder staan drie uitspraken over Colombia (a tot en met c) en zes
begrippen (1 tot en met 6).
a Het percentage mensen met een volledig Europese, Afrikaanse of inheemse achtergrond daalt. b Een volksraadpleging in Cajamarca in maart 2017 voorkwam de uitvoering van een groot mijnbouwproject. c In een onderzoek gaf 20% van de huishoudens aan dat hun stem in de verkiezingen mede bepaald wordt door gunsten, geschenken of banen in ruil voor hun stem.
172pNoteer de letters a tot en met c onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het daarbij behorende begrip.
Let op: er blijven drie begrippen over.
Gebruik de bronnen 8 en 9 en het kaartenkatern.
De deelnemers van 'Wie is de mol?' vlogen van Medellín in de
Centrale Cordillera naar Bucaramanga in de Oostelijke Cordillera.
182pGeef twee geologische verschillen tussen deze Cordillera's.
Gebruik in je antwoord de namen van deze twee Cordillera's.
Gebruik de bronnen 8 en 10 en het kaartenkatern.
De reis die werd gemaakt startte in Medellín en eindigde in Cartagena.
Deze twee plaatsen hebben een verschillend klimaat.
193pNoteer op je antwoordblad drie klimatologische verschillen tussen
Medellín en Cartagena.
Geef voor elk verschil de juiste oorzaak.
Gebruik bron 11.
202pBeredeneer dat het televisieprogramma ‘Wie is de mol?’ zowel het
geografische beeld als het mentale beeld van Colombia kan versterken.
opgave 6Opgave 6 − Chili en Bolivia
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 15.
De politieke situatie in Chili en Bolivia is, net als in veel andere landen in
Zuid-Amerika, sinds de jaren 80 van de vorige eeuw veranderd.
211pGeef aan welke politieke verandering veel landen in Zuid-Amerika sinds
de jaren 80 van de vorige eeuw doorgemaakt hebben.
Gebruik de bronnen 12 en 13.
222pGeef aan
− welk verschil tussen Chili en Bolivia bestaat in politieke invloed op het
economisch systeem;
− dat het neoliberale beleid in Chili niet tot exportvalorisatie heeft
geleid.
Gebruik de bronnen 14 en 15.
De bronnen 14 en 15 geven een verklaring voor de maatschappelijke
onrusten die in 2019 in Chili en Bolivia uitbraken. Om economische
ongelijkheid in een land (zie bron 15) weer te geven wordt vaak een
specifieke lijngrafiek gebruikt.
232pGeef
− de naam van de lijngrafiek waarmee economische ongelijkheid in een
land weergegeven kan worden.
− met de bronnen 14 en 15 aan waarom in Chili en Bolivia
maatschappelijke onrusten uitbraken.
Gebruik het kaartenkatern.
Bolivia wordt door zijn ligging meer belemmerd om tot verdere
economische ontwikkeling te komen dan Chili.
242pGeef twee van deze belemmeringen voor verdere economische
ontwikkeling van Bolivia.
opgave 7Opgave 7 − Bevolkingsontwikkeling in de grote steden
Leefomgeving
Opgave 7 − Bevolkingsontwikkeling in de grote steden
Bij deze opgave horen de bronnen 16 en 17.
Gebruik bron 16 en het kaartenkatern.
Vóór 1990 werd ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van grote
steden in de Randstad een ander ruimtelijk beleid gevoerd dan ná 1990.
253pGeef eerst aan welke verandering in ruimtelijk beleid vanaf ongeveer
1990 plaatsvond.
Beredeneer vervolgens dat deze beleidsverandering te zien is in de top
tien van groeiende steden in de periode 1968 - 1983 en in de top tien van
groeiende steden in de periode 2008 - 2018.
In de top tien in de periode 2008 - 2018 staan veel creatieve steden
(zie bron 16). Juist in deze steden kan de ruimtelijke en sociale
ongelijkheid groter worden.
262pBeredeneer waarom de ruimtelijke en sociale ongelijkheid juist in steden
met een grote creatieve sector groter kan worden.
Gebruik bron 17 en het kaartenkatern.
Voor gemeentes is het aantal beschikbare banen dat binnen acceptabele
reistijd bereikbaar is een belangrijke aantrekkingsfactor.
272pBeredeneer waarom het schaalniveau waarop dan gekeken wordt van
belang is.
Betrek in je redenering de provincie waarvoor dit het meeste geldt.
Stel jij mag ten aanzien van de bevolkingsontwikkeling van de grote
steden voor de komende twintig jaar het ruimtelijk beleid bepalen.
282pZou jij dan beleid maken waardoor de steden in de Randstad blijven
groeien of zou je juist beleid maken waardoor de steden buiten de
Randstad zouden groeien?
Geef twee argumenten voor je keuze.
opgave 8Opgave 8 − Zeespiegelstijging en deltascenario’s
Bij deze opgave horen de bronnen 18 en 19.
Gebruik bron 18.
Uitspraak 1: bij de deltascenario’s wordt voor het jaar 2100 rekening
gehouden met een zeespiegelstijging van maximaal 1
meter.
Uitspraak 2: het RCP8,5-scenario voorspelt tussen 2050 en 2100 een
maximale zeespiegelstijging van rond de 15 millimeter per
jaar.
Uitspraak 3: het smelten van landijs op Antarctica en Groenland draagt
meer bij aan zeespiegelstijging dan het smelten van zee-ijs
in het noordpoolgebied.
292pGeef voor elk van de uitspraken aan of die juist of onjuist is.
Bij het berekenen van de scenario's (zie bron 18) is rekening gehouden
met zowel absolute als relatieve zeespiegelstijging.
301pGeef aan waarom in Nederland juist ook met relatieve zeespiegelstijging
rekening gehouden wordt.
Een bijkomend probleem van zeespiegelstijging is verzilting in het westen
van Nederland.
312pLeg uit dat in het westen van Nederland verzilting vooral in de zomer
optreedt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 19.
In bron 19 staan vier toekomstscenario’s voor Nederland weergegeven.
323pGeef
− het scenario dat voor Nederland het gunstigste is;
− twee manieren waarop de Nederlandse overheid dit scenario kan
bereiken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
