bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 51e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
52 e druk van de atlas.
opgave 1Migratie en mobiliteit (opgave 1)
Opgave 1 bron 1 Het percentage asielzoekers per economisch-geografisch gebied, 1999 Legenda: asielzoekers als percentage van de gehele bevolking per economisch- bron: Citogroep Hoewel de drie noordelijke provincies over het algemeen hoog scoren in bron 1, zie je toch aanzienlijke verschillen per economisch-geografisch gebied.
→ Worden de ruimtelijke verschillen dan groter dan in bron 1, kleiner of blijven ze ongeveer even groot? Leg je keuze uit. De strengere toelatingsregels voor asielzoekers die Nederland de afgelopen jaren heeft ingevoerd, hebben wel op korte termijn tot een verminderd aantal asielaanvragen geleid, maar of deze vermindering blijvend zal zijn, is onzeker.
opgave 2Migratie en mobiliteit (opgave 2)
bron 2 Chinese boeren mogen zich ongestraft in de stad vestigen Van onze correspondent Jan van der Putten Met deze versoepeling, die zeker zal leiden tot PEKING de wet aangepast aan de werkelijkheid. Al ruim Voor miljoenen Chinese boeren is dit jaar op de nationale feestdag van 1 oktober een nieuw leven begonnen. Voortaan mogen ze ongestraft naar de stad trekken. Daarmee is een bres geslagen in een strikt controlestelsel uit de tijd van Mao Ze Dong, de eerste leider van communistisch China (1949-1976). Maandag werd het systeem van de hukou , een verblijfsvergunning die de mensen bindt aan hun woonplaats, aanzienlijk versoepeld. Boeren die wegtrekken, verliezen voortaan niet meer hun rechten, mits ze gaan wonen in een niet te grote stad en daar een baan en een woning hebben. De helft van de veertigduizend kleine *Inmiddels is China lid van de Wereldhandelsorganisatie. bron: de Volkskrant, 2-10-2001 De titel van bron 2 is niet helemaal in overeenstemming met de tekst van de bron.
→ Noem twee argumenten, die de regering van China in die tijd gebruikt zou kunnen hebben, om een dergelijk systeem in te voeren. Volgens bron 2 zal de bevolkingsgroei in de steden van China nog groter worden als dit land lid wordt van de Wereldhandelsorganisatie. Door dit lidmaatschap wordt zowel de ‘push’ vanuit het platteland als de ‘pull’ van de steden versterkt.
→ Leg uit waarom dit lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie de ‘pull’ van de steden zal versterken. Stelling: Ook als China niet zou zijn toegetreden tot de Wereldhandelsorganisatie zou er de komende decennia toch een grote ruraal-urbane migratie in China zijn. In de statistiek van de atlas zijn cijfers te vinden die deze stelling ondersteunen.
opgave 3Migratie en mobiliteit (opgave 3)
De mobiliteit in Nederland is de laatste decennia sterk toegenomen.
103p
Noem drie niet-economische oorzaken van de toegenomen mobiliteit in Nederland.
De rijksoverheid probeert via ruimtelijk beleid de mobiliteit te beperken.
Een van de instrumenten van dit ruimtelijk beleid is het aanwijzen van Vinex-locaties. Maar
niet overal kunnen zo maar Vinex-locaties worden gepland.
111p
Geef aan de hand van kaartblad 49 (52e druk: 55) een argument waarom het niet wenselijk
is in het gebied ten zuiden van Den Haag Vinex-locaties te plannen.
123p
Beargumenteer met behulp van een thematische kaart waarom er ten oosten van Utrecht
geen Vinex-locaties zijn. Vermeld ook het kaartnummer in je antwoord.
Mobiliteit naar vervoermiddel van de Nederlandse bevolking en de bevolking van detotale EU in 1999 (in miljarden personenkilometers)
bron: CBS 2001 en W. Pleiner, in: Geographie Heute, april 2001
In bron 3 is de mobiliteit van de Nederlandse bevolking vergeleken met die van de totale
EU-bevolking.
Er is een groot relatief verschil tussen Nederland en de EU als het gaat om het gebruik van
bus, tram en metro enerzijds en de trein anderzijds.
132p
Geef een verklaring voor dit verschil, waarbij je uitgaat van de trein als vervoermiddel in
Nederland.
naslagPolitiek en ruimte (opgave 4)
Opgave 4
opgave 7bron 4 Zalm: Structuurfonds EU alleen voor echte armen
Van onze redactie politiek
gulden) per jaar gaat kosten. Eerder noemde
DEN HAAG - Alleen de armere landen
binnen de Europese Unie moeten in de
toekomst een beroep kunnen doen op de
Structuurfondsen voor achtergebleven
gebieden. Daarnaast moet de financiële
steun aan de landbouw worden
afgebouwd. Zo kunnen de kosten voor de
uitbreiding van de Europese Unie binnen
de perken blijven.
de Structuurfondsen volgens het kabinet niet
Dat stelt minister Zalm van financiën in een
brief aan de Tweede Kamer. Hij gaat er op
basis van berekeningen van ambtenaren van
drie ministeries vanuit dat de toetreding van
nog eens zes nieuwe lidstaten Nederland
bron: Trouw, 11-9-2001
Onder andere Ierland en Spanje zijn tegen de plannen van minister Zalm om de gelden uit
de Structuurfondsen op een andere manier toe te wijzen.
142p→ Bevatten kaartblad 184 (52e druk: 77) en kaart 68A (52e druk: 78A) voldoende informatie
om te beoordelen of Spanje en Ierland bang moeten zijn voor de gevolgen van een afname
van de financiële steun aan de landbouw en een afname van bijdragen uit het
Structuurfonds?
Motiveer je antwoord met behulp van één argument betreffende de steun aan de landbouw
en één argument betreffende de bijdragen uit het Structuurfonds.
Uit bron 4 blijkt dat, volgens de plannen van minister Zalm, de Europese
landbouwsubsidies moeten worden afgebouwd. Dit kan een gunstige invloed hebben op de
handelsbalans van de ACP- (ACS-)landen.
152p→ Waarom kan dit een gunstige invloed hebben op de handelsbalans van deze landen?
Uitvoering van de plannen van minister Zalm zou de concurrentieverhoudingen tussen de
EU-landen wel eens kunnen veranderen.
162p→ Leg dat uit aan de hand van de laatste alinea van bron 4.
Hypothese: De uitbreiding van de Europese Unie met zes nieuwe lidstaten is, zelfs op korte
termijn, gunstig voor de Nederlandse landbouw omdat de exportmogelijkheden toenemen.
Of deze hypothese aannemelijk is moet worden onderzocht.
Je zou hierbij de volgende onderzoeksvraag kunnen gebruiken:
Levert de uitbreiding van de EU met zes nieuwe lidstaten een sterke toename op van de
exportmogelijkheden voor Nederlandse landbouwproducten?
Om deze onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden zul je eerst twee deelvragen moeten
formuleren die je met gegevens uit de atlas of de basisstatistiek kunt beantwoorden.
174p→ Formuleer twee van dergelijke deelvragen. Vermeld per deelvraag ook het gegeven uit de
atlas of de basisstatistiek dat je het beste kunt gebruiken om de deelvraag te beantwoorden.
Deel van het rivierkleilandschap tussen Linge en Waal rond 1850bron: Op twee wielen langs de Waal, uitgave van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig
Genootschap, Utrecht, 2001
Schrijf de letters A, B en C van de kaart op je antwoordblad en zet er de geomorfologische
termen achter, waarmee deze landschapselementen worden aangeduid.
Noem twee veranderingen in de verkaveling die hebben plaatsgevonden sinds 1850.
Op een recente kaart van hetzelfde gebied is ook een opmerkelijk verschil met bovenstaande
kaart te constateren in de geografische spreiding van de boerderijen.
Welk opmerkelijk verschil in geografische spreiding wordt bedoeld?
opgave 9bron 5 TSJAAD
Het Afrikaanse Tsjaad is het nieuwe millennium hoopvol gestart. Sinds internationale
oliemaatschappijen in samenwerking met de Wereldbank besloten hebben olievelden bij de
stad Doba in het zuiden van Tsjaad te gaan exploiteren, ziet de toekomst er rooskleuriger
uit. Het in de Sahelzone gelegen Tsjaad heeft al jaren te kampen met droogte en een
burgeroorlog in het noorden. De dreiging van een hongersnood loert altijd om de hoek. Het
democratische gehalte van de overheid is licht verbeterd.
Toch is niet iedereen zo positief.
Hoop op ontwikkeling door olie-exploitatie
Noord-Zuidtegenstelling
noorden. (…)
Het conflict in het noorden van Tsjaad wordt
vaak beschreven als een strijd tussen het
noorden en het zuiden van het land.
Tot op zekere hoogte klopt dat. Maar het
moet niet overdreven worden volgens de
Tsjadische historicus Kodi Mahamat.
Volgens Mahamat heeft de verschijning van
kolonisator Frankrijk op Tsjadisch
grondgebied een grote invloed gehad op de
rivaliteit tussen beide delen van het land.
Het zuiden van Tsjaad stond in zijn ogen
veel meer open voor koloniale invloeden.
(…)
Toen Tsjaad in 1960 onafhankelijk werd had
het noorden ervoor gekozen trouw te blijven
aan traditie en het verleden. (…) Maar
daardoor was er ook een duidelijke
scheiding aangebracht tussen beide delen
van het land. Een welvarender en
christelijk/animistisch zuiden en een
het jaarlijkse budget verdubbelen.
vrij naar: Tsjaad, landenwijzer, jaargang 2001/2002, nr. 1
182p→ Welke atlaskaart geeft de beste informatie over de verscheidenheid van de landbouw in
Tsjaad?
Uit bron 5 valt op te maken dat er een relatie is tussen de grote politieke en economische
macht die het Zuiden nu heeft en de rol van de kolonisator Frankrijk.
192p→ Geef de verklaring voor deze relatie.
Naast de invloed van de kolonisator en het voorkomen van delfstoffen zijn er nog andere
factoren die de noord-zuidtegenstelling binnen Tsjaad hebben beïnvloed.
202p→ Noem een sociaal-geografische en een fysisch-geografische factor die de noord-
zuidtegenstelling binnen Tsjaad sterk hebben beïnvloed.
De oliewinning lijkt voor Tsjaad, economisch gezien, voordelig.
Het is niet zeker of de winning en het transport van aardolie uiteindelijk een gunstig effect
hebben op Tsjaad. Dit blijkt pas na afweging van de economische voordelen en de
eventuele nadelen die op andere terreinen, waaronder de politieke toestand in het land,
kunnen ontstaan.
211p→ Noem een politiek probleem op nationale schaal dat kan ontstaan als gevolg (van de
ontwikkeling) van de aardoliewinning .
222p→ Noem een politiek probleem, op internationale schaal, dat kan ontstaan als gevolg van het
in bron 5 beschreven transport van aardolie.
Leg je antwoord uit.
bron 9
bron: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000
Door het veronderstelde versterkte broeikaseffect stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde.
Een gevolg hiervan kan een absolute stijging van de zeespiegel zijn.
Geef de twee oorzaken waardoor het versterkte broeikaseffect kan leiden tot een absolute
stijging van de zeespiegel.
Kun je op basis van bron 9 concluderen dat de zeespiegel langs de Nederlandse kust absoluut
gezien gestegen is tussen 1900 en 2000?
Motiveer je antwoord.
naslagPolitiek en ruimte (opgave 6)
Somaliabron: Trouw, 1 juni 2001
opgave 11bron 7 Somaliland wil eindelijk erkenning
De bevolking van Somaliland heeft gisteren
in een referendum gestemd over de
onafhankelijkheid van de rest van Somalia.
Uitslagen zijn nog niet bekend, maar de
verwachting is dat een meerderheid voor is.
Somaliland regelt dan ook al tien jaar zijn
eigen zaakjes. En met succes.
Terwijl Somalia in die periode volledig
afgleed in oorlog en anarchie, wist de
regering van Somaliland na een moeilijk
begin orde en rust te brengen in het
noordwesten. (…)
desnoods in een soort federatie waar ook
Puntland een plek in zou kunnen krijgen.
bron: Trouw, 1 juni 2001
Somalia, als zelfstandig land, bestaat sinds 1960. In 1991 viel Somalia uiteen in twee delen,
Somalië en Somaliland, terwijl zich in 1998 nog een derde deel, Puntland, afscheidde. (Zie de
bronnen 6 en 7.)
De afscheiding van Somaliland van Somalia werd vooral veroorzaakt door de voortdurende
stammenstrijd die jarenlang plaatsvond en gedeeltelijk nog steeds plaatsvindt.
Ook een historisch-geografische factor heeft eraan bijgedragen.
233p→ Leg de invloed van deze factor uit met behulp van een van de kaarten van Afrika uit de atlas,
waarbij je ook het nummer van de betreffende kaart noemt.
242p→ Waarom zijn er, hoewel Somaliland zich al meer dan tien jaar als zelfstandig land beschouwt,
nog steeds geen gegevens over Somaliland in de atlas te vinden, terwijl er op het internet wél
gegevens beschikbaar blijken te zijn?
Een overweldigende meerderheid van de bevolking van Somaliland stemde vóór de
onafhankelijkheid.
251p→ Welk proces werd door de uitslag van het in bron 7 genoemde referendum versterkt?
Kies uit:
.irredentisme
.regionalisme
.separatisme
In bron 7 staat dat er desnoods maar een soort federatie gevormd moet worden.
Of de vorming van een federatie als gunstig of ongunstig moet worden beschouwd, is
afhankelijk van de vraag of je Somalia ziet als onderdeel van Afrika of als een verzameling
van de deelgebieden Somaliland, Puntland en Somalië.
262p→ Beargumenteer dat de vorming van een federatie op het analyseniveau van Afrika als
ongunstig beschouwd kan worden.
272p→ Beargumenteer dat de vorming van een federatie op het analyseniveau van de deelgebieden
van Somalia als gunstig beschouwd kan worden.
Zowel boven het noordpool- als boven het zuidpoolgebied bevindt zich een ‘gat’ in de
ozonlaag. Het gat boven het zuidpoolgebied is echter veel groter dan het gat boven het
noordpoolgebied.
Op grond van gegevens op kaartblad 158 (52e druk: 176) kun je veronderstellen dat met name
Australië verantwoordelijk is voor het gat in de ozonlaag boven het zuidpoolgebied.
Geef twee argumenten vóór deze veronderstelling.
Geef twee argumenten tégen deze veronderstelling.
opgave 7Mens en milieu (opgave 7)
Deel van het rivierkleilandschap tussen Linge en Waal rond 1850 bron: Op twee wielen langs de Waal, uitgave van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig
Genootschap, Utrecht, 2001
283p Schrijf de letters A, B en C van de kaart op je antwoordblad en zet er de geomorfologische
termen achter, waarmee deze landschapselementen worden aangeduid.
292p Noem twee veranderingen in de verkaveling die hebben plaatsgevonden sinds 1850.
Op een recente kaart van hetzelfde gebied is ook een opmerkelijk verschil met bovenstaande
kaart te constateren in de geografische spreiding van de boerderijen.
302p Welk opmerkelijk verschil in geografische spreiding wordt bedoeld?
opgave 8Mens en milieu (opgave 8)
Als je de atlaskaarten 59A en 59B (52e druk: 67A en 67B) met elkaar vergelijkt, kun je
constateren dat er verschillen zijn in de ligging van de kustlijn van Europa gedurende de
laatste en de voorlaatste ijstijd.
312p
Geef de verklaring voor deze verschillen, waarbij je uitgaat van de laatste ijstijd.
De kaart van Europa in de laatste ijstijd laat zien dat in Nederland alleen het zuiden van
Limburg een lössbedekking had.
322p
Geef twee oorzaken waardoor vooral in het zuiden van Limburg löss is afgezet.
De uiterste grens tot waar het ijs tijdens het Saalien is gekomen, is voor West-Nederland
moeilijker vast te stellen dan voor Oost-Nederland.
332p
Geef hiervoor de verklaring.
opgave 9Mens en milieu (opgave 9)
bron: RIVM, Nationale milieuverkenning 2000-2030, Alphen aan den Rijn, 2000
Door het veronderstelde versterkte broeikaseffect stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde.
Een gevolg hiervan kan een absolute stijging van de zeespiegel zijn.
342p Geef de twee oorzaken waardoor het versterkte broeikaseffect kan leiden tot een absolute
stijging van de zeespiegel.
Kun je op basis van bron 9 concluderen dat de zeespiegel langs de Nederlandse kust absoluut
gezien gestegen is tussen 1900 en 2000?
352p Motiveer je antwoord.
opgave 10Mens en milieu (opgave 10)
Belasting van het milieu komt in drie verschillende vormen voor, waarvan ‘verontreiniging’
er één is.
361p
Welke andere vorm van belasting van het milieu is zowel op kaart 158A (52e druk: 176A) als
op kaart 158D (52e druk: 176D) te zien?
372p
Beschrijf de overeenkomst in spreidingspatroon tussen beide kaarten.
382p
Noem twee menselijke activiteiten die mede oorzaak zijn van de bij vraag 36 bedoelde vorm
van belasting van het milieu op beide kaarten.
opgave 11Mens en milieu (opgave 11)
Zowel boven het noordpool- als boven het zuidpoolgebied bevindt zich een ‘gat’ in de
ozonlaag. Het gat boven het zuidpoolgebied is echter veel groter dan het gat boven het
noordpoolgebied.
Op grond van gegevens op kaartblad 158 (52e druk: 176) kun je veronderstellen dat met name
Australië verantwoordelijk is voor het gat in de ozonlaag boven het zuidpoolgebied.
392p Geef twee argumenten vóór deze veronderstelling.
402p Geef twee argumenten tégen deze veronderstelling.
