Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2023 tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er

bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet

méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als

een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.

Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Plantaardige boter

Plantaardige alternatieven voor roomboter zijn bijvoorbeeld margarine en

halvarine. Margarine bestaat voor ongeveer 80 volumeprocent uit oliën,

halvarine maar voor 40 volumeprocent. Beide producten bestaan verder

voornamelijk uit water. Olie en water mengen slecht en daarom is een

hulpstof toegevoegd die voorkomt dat de stoffen ontmengen.

Tijdens een practicum smelten leerlingen een hoeveelheid margarine.

Hierbij gebruiken ze de opstelling die is weergegeven in figuur 1.

Wanneer de margarine volledig is gesmolten, zijn lagen ontstaan (zie

figuur 2).

11p

Geef de naam van het soort mengsel dat ontstaat wanneer olie en water

worden gemengd.

21p

Welk van de onderstaande diagrammen geeft het temperatuurverloop bij

het smelten van margarine weer?

diagram I

diagram II

diagram III

diagram IV

31p

Geef de maximale temperatuur die de margarine kan bereiken bij dit

onderzoek. Vermeld ook de eenheid.

41p

De leerlingen smelten halvarine op dezelfde manier als de margarine.

Welke van de onderstaande figuren geeft het eindresultaat weer?

figuur I

figuur II

figuur III

figuur IV

figuur V

opgave 2De chemie van flashpapier

Sommige goochelaars gebruiken 'flashpapier', dat door het aan te steken onmiddellijk met een felle vlam lijkt te 'verdwijnen'. Flashpapier wordt gemaakt door papier te behandelen met salpeterzuur. Papier bestaat hoofdzakelijk uit cellulose (C H O ) dat door deze behandeling wordt 6 10 5 omgezet tot cellulosenitraat. De reactie die hierbij optreedt kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: C H O + 3 HNO → C H N O + 3 H O (reactie 1) 6 10 5 3 6 7 3 11 2 Bij deze reactie wordt zwavelzuur gebruikt als katalysator.

52p

Welke bewering is juist?

Neem de Romeinse cijfers uit onderstaande tabel over en kies steeds

'juist' of 'onjuist'.

Bij reactie 1 juist/onjuist I neemt het aantal atoomsoorten toe. … II neemt het aantal stoffen toe. … III zijn de reactieproducten ontleedbaar. …

61p

Geef aan welke invloed zwavelzuur heeft op reactie 1.

Om flashpapier veilig te bewaren, wordt het vochtig verpakt en voorzien van de volgende aanwijzingen: Verpakking gesloten bewaren. Papier drogen voor gebruik. Let op: zeer licht ontvlambaar. Gebruik op eigen risico.

71p

Het is veilig om het papier vochtig te bewaren, omdat het papier pas kan

ontbranden nadat het vocht is verdampt.

Welke notatie geeft deze faseovergang weer?

(g) → (l)

(g) → (s)

(l) → (g)

(l) → (s)

(s) → (g)

(s) → (l)

81p

Welk van onderstaande pictogrammen zou, op basis van de gegeven

aanwijzingen, op de verpakking moeten worden geplaatst?

pictogram I

pictogram II

pictogram III

pictogram IV

pictogram V

Het werkzame bestanddeel in flashpapier is cellulosenitraat. Zodra het flashpapier is aangestoken, reageert cellulosenitraat. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. In deze vergelijking ontbreken nog drie coëfficiënten. … C H N O → 3 CO + 9 CO + … H O + … N (reactie 2) 6 7 3 11 2 2 2

91p

Neem de vergelijking over en vul de drie ontbrekende coëfficiënten in.

101p

Flashpapier wordt ook wel 'verdwijnpapier' genoemd, omdat alle

reactieproducten van reactie 2 onzichtbaar zijn. Dit komt onder andere

doordat alleen gassen worden gevormd. Deze gassen hebben een

overeenkomstige stofeigenschap waardoor ze niet zichtbaar zijn.

Geef deze stofeigenschap.

opgave 3Zure wijn

Wijn bevat verschillende zuren. Het totale zuurgehalte kan worden bepaald met het volgende voorschrift: figuur 1 1 Vul een klein bekerglas met rode wijn. 2 Ontkleur de wijn met actieve kool. 3 Filtreer het gevormde mengsel. 4 Vul de buret met een oplossing van natriumhydroxide (NaOH). 5 Lees de beginstand af (zie figuur 1). 6 Pipetteer 10,0 mL van de gefiltreerde en ontkleurde wijn in een erlenmeyer. 7 Voeg drie druppels fenolftaleïne toe aan de gepipetteerde wijn. 8 Titreer de wijn tot de kleuromslag.

111p

Welk van onderstaande begrippen past het best bij actieve kool (stap 2)?

adsorptiemiddel

extractiemiddel

oplosmiddel

spoelmiddel

121p

Wat is het residu bij deze filtratie (stap 3)?

actieve kool met rode kleurstof

ontkleurde wijn

oplossing van natriumhydroxide

water

132p

De oplossing in de buret bevat 4,12 mg natriumhydroxide per mL.

Bereken de concentratie hydroxide-ionen in mg/mL in deze oplossing.

141p

Geef de triviale naam van een oplossing van natriumhydroxide.

151p

In figuur 1 is de beginstand van de buret weergegeven.

Geef deze beginstand in twee decimalen.

161p

Geef aan waarom de rode wijn ontkleurd moet zijn bij de titratie.

171p

Geef aan welke kleur fenolftaleïne heeft in de ontkleurde wijn (stap 7).

181p

Waarom wordt fenolftaleïne toegevoegd (stap 7)?

omdat daardoor de reactie die optreedt tijdens de titratie sneller

verloopt

omdat daardoor duidelijk is wanneer de titratie moet stoppen

omdat daardoor het aflezen van de buret gemakkelijker is

omdat fenolftaleïne het zuur uit de wijn neutraliseert

193p

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt tijdens de titratie.

Noteer het zuur als H⁺ en vermeld ook de toestandsaanduidingen.

201p

Verandert de pH van de vloeistof in de erlenmeyer tijdens de titratie?

Ja, de pH daalt.

Ja, de pH daalt eerst en stijgt daarna weer.

Ja, de pH stijgt.

Ja, de pH stijgt eerst en daalt daarna weer.

Nee, de pH blijft gelijk.

Sven bepaalt het totale zuurgehalte in een rode wijn. Hij titreert 10,0 mL van deze wijn. Bij de kleuromslag heeft hij 8,65 mL natriumhydroxide- oplossing toegevoegd. Vervolgens berekent Sven het aantal gram zuur in een glas van de onderzochte wijn (120 mL). Hij gaat er hierbij van uit dat 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 7,5 mg zuur.

213p

Bereken dit aantal gram zuur in 120 mL wijn.

opgave 4Waterstof-Spelen

Bij de Olympische Spelen 2020 is gekozen voor waterstof (H ) als 2 brandstof. De olympische vlam brandde bijvoorbeeld op waterstofgas. Waterstof wordt beschouwd als schone brandstof. Dit komt doordat het verbrandingsproduct van waterstof geen bijdrage levert aan het versterkt broeikaseffect.

221p

Wat is het gevolg van het versterkt broeikaseffect?

De ozonlaag wordt aangetast.

De aarde warmt op.

Er ontstaat een tekort aan zuurstof.

Er wordt zure regen gevormd.

De waterstof werd geproduceerd met behulp van bruinkool. Bruinkool bestaat voornamelijk uit koolstof. In figuur 1 is deze productie vereenvoudigd en onvolledig in drie stappen weergegeven. Eén naam ontbreekt. I: Een deel van de koolstof in bruinkool reageert met zuurstof uit de lucht tot koolstofdioxide. II: De overige koolstof in bruinkool reageert met het koolstofdioxide tot koolstofmono-oxide. III: Het gevormde koolstofmono-oxide reageert vervolgens met waterdamp tot waterstof en koolstofdioxide. figuur 1

231p

Welk soort proces vindt plaats bij stap I?

kraken

polymerisatie

thermolyse

verbranden

241p

Welke naam moet worden ingevuld op het stippellijntje om figuur 1

compleet te maken?

252p

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap III.

262p

Het gevormde waterstofgas werd als vloeistof vervoerd.

Met behulp van Binas-tabel 17 kan worden berekend bij welke

temperatuur in °C waterstofgas vloeibaar wordt.

Geef deze temperatuur in °C en licht je antwoord toe met een

berekening. Ga uit van normale druk (p=p₀).

De totale productie van waterstof met behulp van bruinkool kan vereenvoudigd worden weergegeven met de volgende vergelijking: 2 C + O + 2 H O → 2 CO + 2 H (reactie 1) 2 2 2 2

272p

Bereken hoeveel kg H₂ volgens reactie 1 maximaal kan ontstaan per ton

bruinkool (1 ton = 1000 kg). Neem aan dat bruinkool 65 massaprocent C

bevat.

281p

Waterstof die is geproduceerd volgens reactie 1 wordt door sommigen

niet milieuvriendelijk gevonden.

Geef hiervoor een argument.

opgave 5In het krijt staan

Als mensen vroeger schulden hadden, werden deze vaak met krijt op een krijtbord geschreven. Dit is terug te vinden in de uitdrukking "in het krijt staan". Als de schuld was afgelost, werd deze van het bord geveegd met een droge doek of met een spons die was natgemaakt met water. Om het bord extra schoon te krijgen, kon een beetje azijn aan het water worden toegevoegd. Azijn is een oplossing van azijnzuur. Azijnzuur reageert met krijt (calciumcarbonaat).

292p

Leg uit of een chemische reactie plaatsvindt bij het schoonvegen van het

bord met een droge doek.

301p

Is de pH van het mengsel van water met azijn gelijk aan de pH van water?

Ja, de beide pH's zijn gelijk.

Nee, de pH van het mengsel is hoger.

Nee, de pH van het mengsel is lager.

311p

Welke van onderstaande eigenschappen heeft azijnzuur?

Het kan H⁺ afstaan.

Het kan H⁺ opnemen.

Het kan OH^– afstaan.

Het kan OH^– opnemen.

Op internet is de volgende instructie te vinden: Meng 60 mL azijn met een halve liter (500 mL) lauw water. Dompel de spons in het gemaakte mengsel. Wring de spons uit. Veeg het krijtbord af. Azijn bevat 40 mg opgelost azijnzuur per mL.

323p

Bereken hoeveel mg azijnzuur het gemaakte mengsel per mL bevat.

333p

Opgelost azijnzuur reageert met calciumcarbonaat tot onder meer

koolstofdioxide. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig

weergegeven. Drie formules en één coëfficiënt ontbreken.

… H⁺ + … → … + … + CO₂

Neem de vergelijking over en vul de vier ontbrekende gegevens in.

341p

Geef de formule van het negatieve ion dat aanwezig is in azijn.

Rina wil aantonen dat koolstofdioxide ontstaat bij het gebruik van azijn. Ze maalt een krijtje tot poeder. Vervolgens voegt ze wat azijn toe. Rina wil het gas dat ontstaat opvangen en aantonen dat dit koolstofdioxide is.

351p

Op welke van onderstaande manieren kan ze koolstofdioxide aantonen?

Dit kan ze doen door het gas

op te vangen en het bij een gloeiende houtspaander te houden.

door helder kalkwater te leiden.

langs een natgemaakt rood lakmoespapiertje te leiden.

langs wit kopersulfaat te leiden.

te mengen met lucht en dit mengsel aan te steken.

opgave 6Kunststof testen

Kunststoffen worden gevormd door kleine moleculen te koppelen. • Geef de algemene naam voor deze kleine moleculen.

Bij test I a is een andere vloeistof gebruikt dan bij test I b. Welke van de volgende conclusies is/zijn juist? I: De dichtheid van PE is groter dan die van PVC. II: De dichtheid van vloeistof X is groter dan 1,00 g/cm 3 . A alleen I B alleen II C beide: I en II D geen van beide

Welk deel van de sterk ruisende vlam is het heetst? A deel 1 B deel 2 C deel 3 D deel 4

Welke van onderstaande afbeeldingen geeft de juiste afstelling van de brander weer bij een sterk ruisende vlam? A afstelling 1 B afstelling 2 C afstelling 3 D afstelling 4

Geef de vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij stap 1 van test II .

Geef de formule van het zout dat ontstaat als de kunststof broomatomen bevat.

Met behulp van de resultaten van test II is informatie af te leiden over de samenstelling van de onderzochte kunststof. Uit welk van onderstaande moleculen kan de kunststof PVC zijn gevormd? Maak gebruik van de informatie in twee tekstblokken: boven vraag 36 en boven vraag 41. A C 2 F 4 B C 2 H 3 Cl C C 2 H 4 D C 2 H 4 O

opgave 7Natrium in water

Natrium komt als zuivere stof in de natuur niet voor, maar alleen in verbindingen. Dit komt doordat natrium gemakkelijk reageert met bijvoorbeeld zuurstof en water. Natrium kan worden geproduceerd uit natriumverbindingen met behulp van bijvoorbeeld elektrolyse. Het geproduceerde natrium wordt vervolgens onder olie bewaard.

431p

In welke groep en in welke periode van het periodiek systeem staat

natrium?

Noteer je antwoord als volgt:

groep: …

periode: …

441p

Tot welk soort stoffen behoort natrium?

tot de metalen

tot de moleculaire stoffen

tot de zouten

451p

Marco vraagt zich af of de omzetting van natriumverbindingen tot natrium

een scheiding is.

Leg uit waarom deze omzetting geen scheiding is.

461p

Welke van de volgende reacties wordt voorkomen door natrium onder olie

te bewaren?

I: de reactie van natrium met zuurstof

II: de reactie van natrium met water

alleen I

alleen II

beide: I en II

geen van beide

Een docent wil demonstreren dat natrium reageert met water. Hierbij gebruikt hij de zuurkast. Hij vult een groot bekerglas met 250 mL water. Vervolgens haalt hij een stukje natrium uit de olie, wrijft dit schoon en weegt het. Daarna doet hij het stukje in het water. Een heftige reactie vindt plaats. De docent noteert de bijbehorende vergelijking: 2 Na (s) + 2 H O (l) → 2 Na+ (aq) + 2 OH– (aq) + H (g) 2 2 De docent vertelt dat de heftigheid komt doordat het gevormde waterstofgas onmiddellijk explosief reageert met zuurstof uit de lucht. Vervolgens herhaalt hij de proef. Hij weegt een stukje natrium af dat exact even zwaar is als de eerste keer. Hij snijdt dit in twee gelijke stukken en doet beide stukjes in water. Het effect van de reactie is deze keer heftiger.

471p

Bij de reactie komen verschillende soorten deeltjes voor.

Tot welke soorten deeltjes behoren de reactieproducten?

atomen en ionen