bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
Ga verder op de volgende pagina.
opgave 1Campinggas
Op de camping wordt vaak gekookt met behulp van een gas uit gasflessen. Dit gas is meestal butaan (C H ), maar er zijn ook gasflessen 4 10 die gevuld zijn met propaan (C H ). Voordat de gassen worden 3 8 opgeslagen in de gasflessen, worden de gassen vloeibaar gemaakt.
11pTot welk soort stoffen behoren butaan en propaan?
edelgassen
halogenen
koolwaterstoffen
zouten
21pPropaan en butaan kunnen worden verkregen uit aardolie.
Welke scheidingsmethode is hiervoor nodig?
adsorberen
bezinken
destilleren
extraheren
indampen
33pGeef de vergelijking van de volledige verbranding van propaan.
41pRook en vlammen zijn verbrandingsverschijnselen.
Geef nog een verbrandingsverschijnsel.
51pWat gebeurt er met de afstand tussen de moleculen van propaan en
butaan wanneer deze gassen vloeibaar worden gemaakt?
De afstand wordt kleiner.
De afstand blijft gelijk.
De afstand wordt groter.
61pWelk van de onderstaande pictogrammen zal op een gasfles met butaan
staan?
71pOm 1,0 L water aan de kook te brengen is een bepaald volume propaan
nodig.
Kan met hetzelfde volume butaan minder, evenveel of meer water aan de
kook worden gebracht? Maak gebruik van Binas-tabel 19 en neem aan
dat alle overige omstandigheden gelijk blijven.
Met dit volume butaan kan
minder water aan de kook worden gebracht.
evenveel water aan de kook worden gebracht.
meer water aan de kook worden gebracht.
Op het moment dat de gasfles wordt opengedraaid, verdampt een deel van de vloeibare brandstof en stroomt als gas uit de gasfles. Voor het verdampen is veel warmte nodig. De gasfles koelt daardoor af. Bij langdurig gebruik van de gasfles, bijvoorbeeld tijdens het barbecueën, ontstaan kleine druppeltjes op de buitenkant van de gasfles.
81pEen nadeel van butaan is dat het niet uit de gasfles stroomt wanneer het
buiten erg koud is. Propaan kan dan vaak wel worden gebruikt, doordat
propaan gemakkelijker gasvorming wordt.
Welke verklaring kan hiervoor worden gegeven?
De dichtheid van propaan is hoger dan die van butaan.
De molecuulmassa van propaan is hoger dan die van butaan.
Het kookpunt van propaan is lager dan dat van butaan.
Het smeltpunt van propaan is lager dan dat van butaan.
91pWaardoor kunnen er vloeistofdruppeltjes op de buitenkant van de gasfles
ontstaan?
Brandstof uit de fles condenseert.
Brandstof uit de fles stolt.
Brandstof uit de fles sublimeert.
Waterdamp uit de lucht condenseert.
Waterdamp uit de lucht stolt.
Waterdamp uit de lucht sublimeert.
opgave 3Mosterd
Op een pot mosterd staat onder andere de volgende informatie: Ingrediënten: azijn, water, mosterdzaden, natriumchloride, suiker, kruiden. Kees onderzoekt hoeveel azijn is gebruikt bij het maken van deze mosterd. Azijn is een oplossing van azijnzuur in water. Hij doet 3,0 gram mosterd in een bekerglas, voegt een beetje water toe en roert goed. Er ontstaat een troebel mengsel. Hij schenkt dit mengsel door een filter en spoelt het residu na met water. Het filtraat, samen met het spoelwater, vult hij met water aan tot 50 mL. Kees brengt 10,0 mL van deze oplossing in een erlenmeyer en voegt een paar druppels fenolftaleïen toe. Vervolgens titreert hij met een oplossing die 4,0 mg natriumhydroxide per mL bevat. Wanneer 1,96 mL van deze oplossing is toegevoegd, verkleurt de fenolftaleïen.
201pWat is de formule van de negatieve ionen in azijn?
Ac
–
Cl
–
NO
3–
SO
42– 211pHet residu wordt nagespoeld met water omdat één bestanddeel van
mosterd volledig uit het residu moet worden verwijderd.
Welke bestanddeel is dat?
azijn
kruiden
mosterdzaden
natriumchloride
suiker
221pHoe wordt een oplossing van natriumhydroxide ook wel genoemd?
ammonia
kalkwater
koolzuurhoudend water
natronloog
verdund salpeterzuur
232pBereken hoeveel mg OH– de oplossing van natriumhydroxide per mL
bevat.
242pDe vloeistof in de erlenmeyer verandert tijdens de titratie.
Beschrijf de vloeistof ná de kleuromslag. Maak gebruik van
Binas-tabel 36.
Noteer je antwoord als volgt:
− Fenolftaleïen verkleurde naar: … (kies uit 'kleurloos' of 'paars')
(kies uit 'zuur', 'basisch' of 'neutraal')
253pBereken het aantal mL azijn dat is gebruikt in 3,0 gram mosterd.
Ga bij deze berekening uit van de volgende gegevens:
− de informatie in de tekst
− op het omslagpunt heeft precies al het azijnzuur gereageerd
− 1,0 mL natriumhydroxide-oplossing reageert met 5,9 mg azijnzuur
− 15 mL azijn bevat 600 mg azijnzuur.
262pWanneer Kees 20,0 mL oplossing zou titreren, in plaats van 10,0 mL,
veranderen zijn resultaten.
Neem onderstaande tabel over en kies bij elke verandering steeds uit
'waar' of 'niet waar'.
opgave 4Auto’s rijden op ijzer …
Misschien wordt in de toekomst wel ijzer gebruikt als brandstof voor de
auto. Bij een tankstation zou dan het volgende kunnen gebeuren: een
bestuurder steekt cassettes met roestpoeder in de pomp, die vervolgens
nieuwe cassettes met ijzerpoeder teruggeeft. De bestuurder steekt deze
cassettes in zijn auto en kan weer honderden kilometers rijden. Het
tanken bestaat dus uit het verwisselen van cassettes.
Het ijzerpoeder wordt in de auto (ruimte I) omgezet tot roest (Fe2O3).
Door de energie die daarbij vrijkomt, wordt de motor aangedreven.
Roest die is afgegeven bij het tankstation, kan vervolgens met waterstof
weer worden omgezet tot ijzer (ruimte II). Het gevormde ijzer kan dan
weer als brandstof gebruikt worden. Deze ijzerkringloop is schematisch
en vereenvoudigd weergeven in figuur 1. Hierin zijn twee namen
vervangen door stof X en stof Y.
figuur 1
272pHet ijzerpoeder bestaat uit kleine ijzerdeeltjes. Onderzoekers stellen dat
deze ijzerdeeltjes een micrometer of een nanometer groot kunnen zijn.
De deeltjesgrootte heeft invloed op de hoeveelheid energie die per minuut
kan vrijkomen, wanneer het ijzer wordt omgezet tot roest.
Leg uit bij welke deeltjesgrootte (een micrometer of een nanometer)
een cassette de meeste energie per minuut zal opleveren.
− Neem aan dat de massa ijzer in de cassettes gelijk is.
− Maak gebruik van Binas-tabel 3.
281pEen cassette die wordt afgegeven bevat 10 kg roest.
Bevatte deze cassette minder of meer dan 10 kg ijzerpoeder, of was deze
massa gelijk aan 10 kg? Neem aan dat er geen ijzer of roest verloren
gaat.
minder dan 10 kg
10 kg
meer dan 10 kg
291pWelk Romeins cijfer wordt gebruikt in de rationele naam van Fe2O3?
I
III
IV
I
301pWelk proces vindt plaats in ruimte I?
faseovergang
ontleding
scheiding
verbranding
zuur-basereactie
311pOm roest weer om te zetten tot ijzer is waterstof nodig.
Op welke van de onderstaande manieren kan waterstof worden
geproduceerd?
koken van water
neutraliseren van water
ontkalken van water
ontleden van water
323pGeef de reactievergelijking voor het proces in ruimte II.
332pEen auto die op benzine rijdt, kan ongeveer 15 kilometer rijden op één
liter benzine.
Laat met een berekening zien dat een auto die op ijzer rijdt per
afgelegde kilometer een hogere massa brandstof nodig heeft dan een
auto die op benzine rijdt.
Maak gebruik van de volgende informatie:
− Binas-tabel 16
− 1,0 g/cm3 = 1,0 kg/L
− met 40 kg ijzerpoeder als brandstof kan 100 km worden gereden.
341pHet gebruik van ijzer in plaats van benzine als brandstof heeft voordelen.
Er wordt bijvoorbeeld een veel kleinere bijdrage geleverd aan het
versterkt broeikaseffect.
Geef de formule van een stof die een bijdrage levert aan het versterkt
broeikaseffect.
opgave 5Strooizout
Rijkswaterstaat heeft in één weekend 14,9 miljoen kilogram strooizout verspreid op de Nederlandse snelwegen. Dit strooizout bestaat voornamelijk uit vast natriumchloride. Met behulp van strooiwagens wordt vast strooizout tegelijk met pekel uitgestrooid, waardoor de korrels strooizout beter aan het wegdek plakken. Pekel is een oplossing van natriumchloride in water. Natriumchloride veroorzaakt dat water bij een lagere temperatuur dan normaal wordt omgezet tot ijs. Hierdoor wordt gladheid tegengegaan.
351pWelke faseovergang kan gladheid veroorzaken?
condenseren
extraheren
smelten
stollen
verdampen
361pBij welke temperatuur in Kelvin zal een mengsel van water en strooizout
worden omgezet tot ijs?
lager dan 0
hoger dan 0 maar lager dan 273
hoger dan 273 maar lager dan 373
hoger dan 373
371pBehalve water bevat pekel nog andere deeltjes.
Wat is de notatie van deze andere deeltjes?
Na
+ (aq) + Cl
− (aq)
Na
+ (l) + Cl
− (l)
NaCl
(aq)
NaCl
(l)
382pLaat met een berekening zien dat deze hoeveelheid pekel 1,4 miljoen
kilogram natriumchloride bevatte.
Neem aan dat:
− er werd gestrooid in de massaverhouding strooizout: pekel = 7: 3
− 1,0 kg pekel 0,22 kg natriumchloride bevat.
392pBereken hoeveel kg natriumchloride in totaal werd verspreid door het
strooien van 14,9 miljoen kg strooizout tegelijk met de pekel.
Maak gebruik van de volgende gegevens:
− Strooizout bestaat voor 95 massaprocent uit natriumchloride.
− De gestrooide pekel bevatte 1,4 miljoen kg natriumchloride.
Behalve natriumchloride kunnen ook andere zouten worden ingezet bij gladheidsbestrijding, zoals calciumchloride (CaCl ) en magnesiumchloride 2 (MgCl ). De keuze voor een strooimiddel wordt mede bepaald door de 2 weersomstandigheden. Daarbij speelt het aantal ionen dat in gesmolten sneeuw en ijs aanwezig is een rol.
401pVan een bepaald strooizout is met behulp van een oplossing van
kaliumfosfaat (K3PO4) onderzocht of het, behalve NaCl, misschien ook
CaCl2 en/of MgCl2 bevat. Er ontstond een neerslag.
Welke conclusie is juist?
Het strooizout bevat, behalve NaCl,
maar een van de zouten: alleen CaCl
2 óf alleen MgCl
2.
zowel CaCl
2 als MgCl
2.
geen van de zouten: geen CaCl
2 en geen MgCl
2.
een óf twee van de zouten: CaCl
2 en/of MgCl
2. 411pWelk van de stoffen calciumchloride en magnesiumchloride levert per kg
het grootste aantal ionen?
calciumchloride
magnesiumchloride
het aantal ionen per kg is voor beide stoffen gelijk
opgave 6Honing(bij)
Planten scheiden nectar af. Honingbijen verzamelen de nectar en verwerken die tot honing. Nectar bestaat voor een belangrijk deel uit suikers, waaronder sacharose. Het overige deel van de nectar bestaat voornamelijk uit water en een kleine hoeveelheid andere stoffen. De bijen voegen aan de nectar hulpstoffen toe, zoals enzymen. Onder invloed van enzymen wordt sacharose omgezet tot andere suikers. Een reactie die daarbij optreedt, kan met onderstaande vergelijking worden weergegeven. Deze vergelijking is nog onvolledig: alleen één formule ontbreekt. C H O + … → 2 C H O (reactie 1) 12 22 11 6 12 6 De verwerkte nectar wordt vervolgens in een honingraat (zie afbeelding hiernaast) gebracht. Daar verdampt water uit het mengsel. Wanneer het mengsel de juiste gehalte suikers heeft, is de honing klaar. naar www.bijenhouden.nl
421pGeef de ontbrekende formule.
432pSacharose wordt omgezet tot andere suikers (reactie 1).
Neem onderstaande tabel over en geef aan of de genoemde gegevens
'wel' of 'niet' veranderen wanneer reactie 1 optreedt.
441pIs het gehalte suikers in honing hoger of lager dan dat in de verwerkte
nectar, of is dit gehalte gelijk?
Het gehalte suikers in honing is lager dan dat in de nectar.
Het gehalte suikers in honing is gelijk aan dat in de nectar.
Het gehalte suikers in honing is hoger dan dat in de nectar.
Om te bepalen uit welke planten de nectar afkomstig was, kan de honing onderzocht worden. Bij dit onderzoek wordt steeds 40 gram honing opgelost in 100 mL gedestilleerd water. Daarna worden onder meer de pH en de elektrische geleiding van de verkregen honingoplossing bepaald. In tabel 1 zijn van enkele honingsoorten de pH en de gemeten elektrische geleiding weergegeven. tabel 1 oplossing van pH elektrische geleiding (µS cm–1) acaciahoning 3,91 150 heidehoning 4,23 615 lindehoning 4,59 515 zonnebloemhoning 3,78 270 naar www.bijenhouden.nl
451pWelke honingsoort uit tabel 1 bevat de hoogste concentratie
waterstofionen?
acaciahoning
heidehoning
lindehoning
zonnebloemhoning
462pWanneer in het onderzoek drinkwater (leidingwater) is gebruikt, kunnen
de meetresultaten anders zijn dan wanneer gedestilleerd water is
gebruikt.
Leg uit waarom de meetresultaten in dat geval anders kunnen zijn.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
