Eindexamen nask 2 vmbo gl/tl 2015 tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Open vragen

− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er

bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet

méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.

− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als

een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.

Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.

− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1De Naicamijn

De Naicamijn in Mexico is een lood-, zink- en zilvermijn. De metaalertsen worden op grote diepte gewonnen. Hiervoor moest er eerst een grote hoeveelheid water worden weggepompt. Daarbij kwam een heel bijzondere grot droog te staan. De grot bleek de grootste kristallen te bevatten die ooit op aarde zijn gevonden. De kristallen bestaan uit calciumsulfaat-dihydraat. Het grootste kristal was 11 m hoog en had een volume van 24 m3. Met een dichtheid van 2,3·103 kg per m3 is de massa van dit kristal 55 ton. naar: http://ngm.nationalgeographic.com

11p

Uit de metaalertsen worden metalen verkregen.

In onderstaande tabel staan enkele gegevens van deze metalen. Twee

gegevens ontbreken nog.

naam symbool atoomnummer groep in het periodiek systeem lood Pb 82 14 zink Zn … 12 zilver Ag 47 …

Welke twee gegevens maken de tabel compleet?

30 en 5

30 en 11

65,4 en 5

65,4 en 11

22p

Een bekend looderts is PbS.

Geef de naam van PbS. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.

31p

Wat is de benaming voor het water dat uit de grot is gepompt?

grondwater

oppervlaktewater

regenwater

zeewater

41p

Welke triviale naam heeft calciumsulfaat-dihydraat?

calciet

gebluste kalk

gips

kalksteen

51p

Bij de vorming van de kristallen vindt een toestandsverandering plaats.

Welke notatie geeft deze verandering juist weer?

(aq) → (s)

(l) → (s)

(s) → (aq)

(s) → (l)

61p

In de tekst is een aantal eigenschappen van het grootste kristal genoemd.

Welke van die eigenschappen is een stofeigenschap?

de dichtheid van 2,3·10³ kg per m³

de hoogte van 11 m

de massa van 55 ton

het volume van 24 m³

De kristallen bestaan uit calciumionen, sulfaationen en 'kristalwater'. Kristalwater wordt gevormd door watermoleculen die aanwezig zijn in de ruimtes tussen de ionen. De formule van calciumsulfaat-dihydraat wordt genoteerd als CaSO .2H O. Deze stof ontstaat uit een oplossing van 4 2 CaSO in water onder invloed van de temperatuur in de grot (58 ºC). 4 De vergelijking van deze reactie is: Ca2+ + SO 2– + 2 H O → CaSO .2H O 4 2 4 2

72p

Bereken hoeveel kg water aanwezig is in een kristal met een massa van

55 ton (1 ton = 1000 kg).

Ga er bij de berekening van uit dat calciumsulfaat-dihydraat een

molecuulmassa heeft van 172,2 u.

81p

In het weggepompte water kunnen opgeloste Ca²⁺ ionen worden

aangetroffen. Deze kunnen uit het water worden verwijderd door middel

van een neerslagreactie met een oplossing van een zout.

Welk zout is daarvoor geschikt?

ammoniumnitraat

bariumcarbonaat

kaliumfosfaat

koperbromide

opgave 2Vitamine C

Appels bevatten vitamine C (C H O ). Aan appelsap wordt ook vaak extra 6 8 6 vitamine C toegevoegd. Anton wil onderzoeken hoeveel mg vitamine C aanwezig is per mL appelsap. Hij besluit het appelsap te titreren met een oplossing die een bepaalde gekleurde stof bevat. Deze stof reageert met vitamine C en wordt aangeduid met de afkorting DCPIP. Anton vult een erlenmeyer met 10,0 mL appelsap. Hij vult de buret met een DCPIP- oplossing. De docent zegt dat 1,0 mL DCPIP-oplossing reageert met 0,097 mg vitamine C. Anton leest de beginstand af en start met de titratie. Tijdens de titratie komt er een druppel DCPIP-oplossing op de binnenwand van de erlenmeyer terecht. Anton spuit de druppel met een beetje demiwater bij het appelsap. Na het bereiken van de kleuromslag leest hij de eindstand af. Hieruit blijkt dat hij bij de titratie 31,90 mL DCPIP nodig heeft gehad.

91p

Vitamine C is een moleculaire stof.

Geef aan hoe dit uit de formule van vitamine C blijkt.

101p

Welke grootheid onderzoekt Anton wanneer hij het aantal mg vitamine C

per mL appelsap bepaalt?

concentratie

dichtheid

massapercentage

volumepercentage

111p

Met welk voorwerp kan Anton het nauwkeurigst 10,0 mL appelsap

afmeten?

het voorwerp uit afbeelding I

het voorwerp uit afbeelding II

het voorwerp uit afbeelding III

het voorwerp uit afbeelding IV

121p

Anton leest voor de titratie de beginstand van de buret nauwkeurig af.

Welke van de afbeeldingen geeft de juiste manier van aflezen weer?

afbeelding I

afbeelding II

afbeelding III

afbeelding IV

132p

Anton moet de druppel DCPIP-oplossing van de binnenwand van de

erlenmeyer spuiten om bij de berekening een juiste uitkomst te krijgen.

Leg uit of Anton een te laag of een te hoog aantal mg vitamine C

berekent als hij de druppel niet van de binnenwand spuit.

142p

Anton drinkt een glas (200 mL) appelsap.

Bereken hoeveel mg vitamine C het glas appelsap bevat.

opgave 3Vliegen op kerosine of op frituurvet?

Uit Binas-tabel 41 valt het kooktraject af te leiden van kerosine. Wat is de begin- en de eindtemperatuur van dit kooktraject? A 20 °C – 40 °C B 40 °C – 70 °C C 70 °C – 90 °C D 90 °C – 140 °C

Welk van onderstaande diagrammen hoort bij het kooktraject van kerosine? diagram 1 diagram 2 A diagram 1 B diagram 2 C diagram 3 D diagram 4

Geef de reactievergelijking voor de volledige verbranding van kerosine. Gebruik voor kerosine de formule C 15 H 32 .

Wanneer niet-ontzwavelde kerosine wordt gebruikt, veroorzaakt de zwavel in deze brandstof schade aan het milieu. • Leg uit dat zwavel bij verbranding schade aan het milieu veroorzaakt.

Een Boeing 737 gebruikt 3,1·10 3 L kerosine per uur. Ga ervan uit dat kerosine een dichtheid heeft van 0,80·10 3 kg/m 3 . • Bereken hoeveel kg kerosine deze Boeing per uur gebruikt.

Bereken hoeveel kg frituurvet nodig is voor het verkrijgen van 50,0 kg biodiesel. Neem bij je berekening aan dat: − de gemiddelde massa van een molecuul frituurvet 848 u is. − de gemiddelde massa van een molecuul biodiesel 284 u is.

In de blokken I tot en met III vindt een reactie of een scheiding plaats. • Neem onderstaande tabel over en kruis aan welk begrip (reactie of scheiding) juist is. blok reactie scheiding I II III

Bereken hoeveel bakjes patat gebakken moeten worden voor deze retourvlucht. Ga er bij de berekening van uit dat één bakje 150 gram patat bevat.

opgave 4Algen maken melkzuur

Tot welke soort stoffen behoort melkzuur? Neem de tabel over en kruis aan. koolwaterstof wel niet ontleedbare zout stof

Geef de vergelijking van de reactie waarbij melkzuur ontstaat (regels 3 en 4).

Een oplossing van melkzuur in water is een 'zure oplossing'. Een oplossing wordt 'zuur' genoemd, wanneer een bepaald soort deeltje aanwezig is. • Geef de notatie van dit deeltje.

Leg uit of de vorming van melkzuur een fotolyse is. Gebruik in je antwoord een gegeven uit de tekst.

Geef aan waarom de buizen waarin de algen worden gehouden, doorzichtig zijn.

Met 'nitraat' (regel 4) wordt een zout bedoeld dat nitraationen bevat. • Geef de naam en de bijbehorende formule van een 'nitraat'.

Welke functie heeft melkzuur wanneer het wordt gebruikt onder de aanduiding E270? A conserveermiddel B emulgator C oplosmiddel D verdikkingsmiddel

In welke fasen komt calciumhydroxide voor in kalkmelk? A opgelost en vloeibaar B vloeibaar en vast C vast en opgelost

Calciumlactaat bestaat uit calciumionen en lactaationen in de verhouding 1:2. • Geef de lading van het lactaation.

De grondstof etheen kan polymeriseren tot het plastic polyetheen. • Geef de algemene naam voor beginstoffen waaruit door polymerisatie een nieuwe stof ontstaat.

Geef aan om welk milieu-effect het gaat en leg uit dat dit door de 'koppeling' kan worden voorkomen.

opgave 5Van rodekool tot 'zuurstok'

Van rodekool kan sap worden bereid door gesneden rodekool in water te koken. Wanneer het mengsel is afgekoeld kan het paarsblauwe sap worden afgegoten. Dit sap kan allerlei verschillende kleuren krijgen. De kleur is afhankelijk van de pH. Met de proef 'de zuurstok' worden deze kleuren goed zichtbaar. De uitvoering van deze proef is als volgt beschreven: 1 Neem een glazen buis van 1 meter en sluit de onderkant af. 2 Schenk 10 mL natronloog in de buis. 3 Giet nu, tot ongeveer 12 cm onder de rand, rodekoolsap erbij. 4 Giet vervolgens 10 mL zoutzuur erbij. 5 Sluit de buis aan de bovenkant af. 6 Kantel nu de buis een aantal keren. naar: Show de chemie

351p

Welke van onderstaande scheidingsmethodes wordt gebruikt bij het

bereiden van rodekoolsap?

adsorberen

destilleren

extraheren

indampen

361p

Geef de rationele naam van natronloog.

371p

Geef de algemene naam van een stof die bij een bepaalde

pH verandering van kleur verandert.

Direct na stap 3 gaat de kleur van het rodekoolsap veranderen, doordat het sap mengt met de natronloog. De menging vindt niet volledig plaats: onder in de buis rood wordt het mengsel groen en hogerop in de buis blauw en blauwpaars. Wanneer daarna (langzaam) zoutzuur wordt toegevoegd paars (stap 4), krijgt de vloeistof boven in de buis weer een andere kleur. Door het kantelen van de buis in stap 6 vindt nog meer menging plaats. blauw Het resultaat lijkt op een 'zuurstok'. groen

381p

Welk begrip past bij het groene mengsel onder in de buis na stap 3?

basische oplossing

neutrale oplossing

zure oplossing

392p

De kleuren in 'de zuurstok' zijn het gevolg van een zuur-basereactie.

Geef de vergelijking van deze zuur-basereactie.

401p

Het rodekoolsap moet koel bewaard worden om bederf te voorkomen.

Bij bederf wordt het paarsblauwe sap namelijk felrood.

Welke pH-verandering treedt op bij bederf?

De pH daalt.

De pH blijft gelijk.

De pH stijgt.

opgave 6Deodorant

Op de internetsite Wikipedia is te lezen dat de oude Romeinen al deodorant gebruikten: een mengsel van houtskool en vet. De houtskool zou zweetgeur aan zich binden. Daardoor was de zweetgeur niet te ruiken.

411p

Wanneer geurstoffen uit zweet te ruiken zijn, zijn deze geurstoffen uit het

zweet verdampt.

Welke fase hebben de geurstoffen dan?

gas

vast

vloeibaar

421p

Welk begrip past bij het binden van zweetgeur aan houtskool?

adsorberen

bezinken

neutraliseren

oplossen

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

De stof aluin wordt al eeuwenlang gebruikt als deodorant. Aluin bestaat uit aluminiumionen, kaliumionen en sulfaationen en heeft de formule KAl(SO ) 4 x

431p

Welk getal moet voor x worden ingevuld om de formule volledig te

maken?

Tegenwoordig bestaan er vele soorten deodorant. Van één daarvan staat de volgende informatie op internet: "De unieke antibacteriële formule met zilverionen bestrijdt bacteriën, waardoor lichaamsgeur geen kans krijgt." Bij de rubriek 'veelgestelde vragen' staat: "Zilvermoleculen zijn in staat om bacteriën uit te schakelen die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van een onprettige geur." De werkzame stof van deze deodorant is zilvercitraat (Ag C H O ). 3 6 5 7 naar: www.nivea.nl

442p

In de tekst worden twee begrippen door elkaar gebruikt: zilverionen en

zilvermoleculen. Eén ervan is juist.

Leg uit welk begrip juist is voor de stof zilvercitraat.