bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Natriumbrand
Bij een chemisch bedrijf in Groningen is brand ontstaan, nadat iets fout was gegaan met het overladen van natrium vanuit een treinwagon. Honderden kilo's natrium kwamen op de grond terecht en vlogen in brand. De brandweer bleef op een afstand, nadat zich een aantal explosies had voorgedaan. Op de grond lag zo'n 200 tot 300 kilo vloeibare natrium. Natrium is zeer brandbaar en reageert heftig met water. De brandweer heeft het natrium daarom gecontroleerd laten opbranden. naar: www.nos.nl
11pNatrium heeft een smeltpunt van 97,5 °C en een kookpunt van 883 °C.
Bij welke temperatuur is natrium vloeibaar?
lager dan 97,5 °C
hoger dan 97,5 °C en lager dan 883 °C
hoger dan 883 °C
21pWelke kleur zullen de vlammen bij de natriumbrand voornamelijk hebben
gehad?
blauwpaars
geel
groen
helderblauw
31pWelk blusmiddel is volgens Binas geschikt voor het blussen van een
natriumbrand?
Natrium is een zilverkleurig metaal dat door elektrolyse uit natriumchloride kan worden verkregen. Natrium reageert gemakkelijk met zuurstof en water. Om deze reden wordt natrium opgeslagen onder een laag petroleum. Bij de reactie van natrium met water ontstaan natronloog en waterstofgas.
41pWelk soort proces is elektrolyse?
ontleden
oplossen
scheiden
verbranden
51pUit welke aardoliefractie wordt petroleum verkregen?
benzine
gasolie
kerosine
nafta
63pGeef de vergelijking van de reactie van natrium met water.
71pVerklaar dat explosiegevaar ontstaat wanneer een natriumbrand wordt
geblust met water.
opgave 2Diesel en benzine
In de rubriek "vraag en antwoord" van het tijdschrift "Kijk" stond het
volgende:
Wat is het verschil tussen diesel en benzine? Ruwe olie is een mengsel van koolwaterstofketens van verschillende lengte. In een raffinaderij worden de koolwaterstofketens gesorteerd en gesplitst. Benzine bestaat uit kortere ketens dan diesel. Hoe korter de keten, hoe makkelijker de brandstof ontbrandt. naar: Kijk, nummer 2/2012
81pWelke soorten atomen komen voor in koolwaterstoffen?
en
H
en
O
en
O
en
N 91pIn de tekst staat dat in een raffinaderij koolwaterstofketens worden
'gesorteerd'. Hiermee bedoelt de schrijver waarschijnlijk dat de ruwe olie
wordt gescheiden.
Hoe heet deze scheidingsmethode?
101pMet 'splitsen' wordt mogelijk het kraken van de koolwaterstofketens
bedoeld.
Wat is kraken?
Korte koolwaterstofketens worden aan elkaar gekoppeld.
Korte koolwaterstofketens worden gescheiden van lange.
Lange koolwaterstofketens worden aan elkaar gekoppeld.
Lange koolwaterstofketens worden omgezet tot korte.
111pIs de gemiddelde massa van de moleculen in benzine gelijk aan de
gemiddelde massa van de moleculen in diesel?
Ja, de massa's zijn gelijk.
Nee, de gemiddelde massa van de moleculen in benzine is groter.
Nee, de gemiddelde massa van de moleculen in benzine is kleiner.
Diesel wordt door reactie uit gasolie gevormd. Deze gasolie wordt eerst uit ruwe aardolie geproduceerd. Diesel kan worden weergegeven met de molecuulformule C H . De reactie waarbij diesel ontstaat is hieronder 14 30 vereenvoudigd en onvolledig weergegeven: C H → C H + … 25 52 14 30 Eén reactieproduct ontbreekt.
121pWat is het kooktraject van de gasoliefractie volgens Binas?
90 °C - 140 °C
140 °C - 150 °C
150 °C - 300 °C
300 °C - 360 °C
131pGeef de formule van het ontbrekende reactieproduct.
142pNeem bovenstaande vergelijking over en vul deze aan.
153pBereken hoeveel kg zuurstof nodig is voor het volledig verbranden van
4,0 kg diesel.
162pHet verbranden van diesel in een auto is nooit helemaal volledig.
Wanneer diesel onvolledig verbrandt kunnen water en twee andere
reactieproducten ontstaan.
Geef de namen van deze twee (andere) reactieproducten.
opgave 4Olieverf
In de schilderkunst wordt vaak gebruikgemaakt van olieverf. Olieverf bestaat hoofdzakelijk uit een pigment voor de kleur en een bindmiddel. Hieronder zijn gegevens van enkele pigmenten weergegeven. pigment kleur rationele naam formule cadmiumrood rood cadmium(II)selenide CdSe kobaltblauw blauw … CoO chromaatgeel geel lood(II)chromaat PbCrO 4
241pUit welk soort deeltjes bestaat cadmiumrood?
atomen
ionen
moleculen
252pGeef de rationele naam van het blauwe pigment.
Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.
262pBereken het massapercentage chroom in het chromaatgeel.
Een veel gebruikt bindmiddel is lijnzaadolie. Deze olie wordt uit zaden van een vlasplant geperst. In het restproduct, de schilfers, zit nog ongeveer 10% olie. De olie uit de schilfers kan worden verkregen door extractie met hexaan. De olie lost dan op. Het oplosmiddel laat men tenslotte verdampen uit het vloeibare mengsel. De bereiding van olie uit schilfers kan als volgt worden weergegeven: X X schilfers met zaden 10% olie mengsel olie I II III olie schilfers zonder olie
271pWelk proces vindt plaats in blok I?
ontleden
scheiden
titreren
verbranden
281pStof X uit blok III wordt hergebruikt in blok II.
Geef de naam van stof
X.
291pWordt olieverf bij hogere temperatuur langzamer of sneller hard?
Langzamer, want bij hogere temperatuur bewegen de deeltjes te veel.
Langzamer, want bij hogere temperatuur kan geen vaste stof ontstaan.
Sneller, want bij hogere temperatuur gaan reacties sneller.
Sneller, want bij hogere temperatuur verdampt de olie sneller.
opgave 5Zilverspiegel
Op de site www.experimenten.nl staat een voorschrift voor het maken van een 'zilverspiegel' aan de binnenkant van glaswerk. Een zilverspiegel is een heel dun laagje vast zilver. Hiervoor zijn de volgende chemicaliën nodig: 1,4 gram zilvernitraat opgelost in 80 mL water; 1,8 gram kaliumhydroxide opgelost in 40 mL water; ammonia 35%; 0,5 gram glucose opgelost in 10 mL water. Bij de proef worden chemicaliën stapsgewijs bij elkaar in het glaswerk gedaan. De zilverspiegel ontstaat doordat een aantal ingewikkelde chemische reacties achter elkaar optreden. Uiteindelijk worden de zilverionen omgezet tot vast zilver. Het totale proces kan worden weergegeven met de onderstaande vergelijking. Hierin ontbreken twee coëfficiënten. … Ag+ + C H O + … OH– → 2 Ag + C H O + H O 6 12 6 6 12 7 2
301pGeef de naam van het glaswerk dat op de foto te zien is.
312pGeef de vergelijking van het oplossen van zilvernitraat.
321pGeef de formule van kaliumhydroxide.
CaO
D K2O
331p'Ammonia 35%' bestaat voor 35 massaprocent uit ammoniak en voor
65 massaprocent uit een andere stof.
Geef de formule van deze andere stof.
342pNeem de vergelijking uit het tekstblok over en vul de twee coëfficiënten in.
Voor het goed slagen van het experiment moet het glaswerk brandschoon zijn. Daarvoor moet het glaswerk eerst gewassen worden met water en zeep, vervolgens nagespoeld met een geconcentreerde oplossing van salpeterzuur en daarna drie keer met demi-water.
351pWat is de formule van salpeterzuur?
SO
4
HAc
HCl
HNO
3 361pEr moet drie keer nagespoeld worden met demi-water. Dit is zo, omdat in
het glaswerk steeds een klein beetje vloeistof zal achterblijven. Wanneer
daarin nog salpeterzuur aanwezig is, kan de vorming van de zilverspiegel
worden verstoord.
Hoe kan aangetoond worden of na het spoelen nog salpeterzuur
aanwezig is in de achtergebleven vloeistof?
Wit kopersulfaat aan de vloeistof toevoegen.
Een gloeiende houtspaander bij de vloeistof houden.
Een blauw lakmoespapiertje in de vloeistof houden.
Fenolftaleïne aan de vloeistof toevoegen.
In het vloeistofmengsel dat bij de proef in het glaswerk ontstaat, kunnen na enige tijd kristallen van de stof zilvernitride worden gevormd. Deze stof is explosief. Daarom moet na afloop van de proef het glaswerk direct worden leeggegoten, en worden nagespoeld met veel water.
371pZilvernitride heeft de formule Ag3N. De stof bestaat uit zilverionen en
nitride-ionen.
Geef de lading van een nitride-ion.
opgave 7Schoon tapijt
Bij het schoonmaken van tapijt kan gebruik worden gemaakt van 'injectie-extractie'. Bij deze schoonmaak-methode wordt door een reinigingsmachine heet water onder druk in het tapijt gespoten en daarna weer opgezogen. Zo kunnen grote hoeveelheden vuil worden verwijderd. naar: www.linospecialist.nl
451pDoor welk verschil in stofeigenschap is extractie mogelijk?
brandbaarheid
dichtheid
kookpunt
oplosbaarheid
461pBehalve als extractiemiddel heeft water ook een andere functie bij het
gebruik van injectie-extractie.
Welke andere functie is dat?
blusmiddel
emulgator
katalysator
spoelmiddel
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Vuil kan niet altijd alleen met water worden verwijderd. Soms moet zeep aan het water worden toegevoegd. Onderstaande afbeeldingen geven weer hoe vuil, dat niet in water oplost, met zeep uit tapijt wordt verwijderd. De afbeeldingen staan niet in de juiste volgorde. a b c d Legenda: zeepmolecuul watermolecuul vuildeeltje tapijtvezels
471pIn welke volgorde moeten de afbeeldingen worden geplaatst om het
schoonmaakproces juist weer te geven?
b - a - d - c
b - d - c - a
d - b - a - c
d - b - c - a
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
