Eindexamen natuur- en scheikunde 2 vmbo gl/tl 2003, tijdvak 1

Om de feestvreugde te vergroten worden er kaarsjes op de taart gezet. Om de kaarsjes aan te steken, doet Dolf een lucifer aan. Daarbij neemt hij een prikkelende geur waar. De vergelijking van de reactie die plaatsvindt bij het ontbranden van de lucifer is: 2 KClO 3 (s) + 3 S(s) → 3 SO 2 (g) + 2 KCl(s) Welk van de stoffen uit de reactievergelijking veroorzaakt de prikkelende geur? A KClO 3 B S C SO 2 D KCl

Met de lucifer wordt de lont van de kaarsjes aangestoken. Door de warmte van de lont wordt het kaarsvet vloeibaar. De lont van de kaars zuigt het vloeibare kaarsvet op. In de vlam verbrandt gasvormig kaarsvet. Van vast kaarsvet naar brandend kaarsvet treden twee faseovergangen op. Welke twee faseovergangen vinden dan achtereenvolgens plaats? eerste faseovergang tweede faseovergang A smelten stollen B smelten verdampen C stollen smelten D verdampen smelten

Na enige tijd blaast Dolf de kaarsjes uit. Eén van de kaarsjes blijkt bijzonder te zijn: als het kaarsje uitgeblazen is, blijft de lont gloeien en komen er vonkjes vanaf. Even later gaat het kaarsje weer aan. Dolf en zijn vrienden willen weten hoe dit kan. Op een website vinden ze hierover de volgende informatie: Om te begrijpen hoe deze kaarsjes werken is het nodig om eerst te begrijpen hoe een gewoon kaarsje werkt. Het belangrijkste is dan te weten wat er gebeurt als een gewoon kaarsje wordt uitgeblazen. Na het uitblazen is gewoonlijk nog gloeiende as aanwezig in de lont, die ervoor zorgt dat er een sliert paraffinedamp van de lont afkomt. De gloeiende as is alleen niet heet genoeg om de paraffine- damp te laten ontbranden. Als een feestkaarsje opnieuw gaat branden nadat de vlam is uitgeblazen, moet er iets aan de lont zijn toegevoegd. De gloeiende as moet heet genoeg worden om de paraffinedamp te ontsteken. De meest genoemde stof die hiervoor geschikt is, is magnesium. Magnesium is een metaal dat kan branden (de ontbrandingstemperatuur is laag: 430 o C). Binnen de brandende lont is het magnesium afgeschermd van de zuurstof en wordt het gekoeld door vloeibare paraffine. Maar als de vlam uit gaat, wordt het magnesium aangestoken door de gloeiende as in de lont. Als je naar de lont kijkt, dan zie je op de plaats waar magnesium reageert kleine plekjes oplichten. Daar springen ook vonken weg. Ergens ontstaat voldoende warmte om de paraffinedamp weer aan te steken, waardoor het kaarsje weer gaat branden. naar: www.howstuffworks.com/question420.htm Gebruik bij de beantwoording van de vragen 15 tot en met 17 zo nodig bovenstaand tekstfragment.

Welke van de volgende beweringen over het bijzondere kaarsje is juist? 1 Als het bijzondere kaarsje brandt, is er onvoldoende zuurstof in de lont om het magnesium te laten ontbranden. 2 Als het bijzondere kaarsje brandt, is de temperatuur in de lont te laag om het magnesium te laten ontbranden. A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 D zowel 1 als 2

Tin wordt ook gebruikt om blik te maken. Blik kan gemaakt worden door ijzeren voorwerpen onder te dompelen in gesmolten tin. Uit het gebruikte dompelproces kun je afleiden dat A ijzer een lager smeltpunt heeft dan tin. B ijzer en tin gelijke smeltpunten hebben. C ijzer een hoger smeltpunt heeft dan tin.

Cola wordt niet alleen gedronken, het kan ook gebruikt worden als poetsmiddel. Roestige spijkers blinken weer na een nacht in de cola te hebben gelegen. De roest (ijzer(III)oxide) is dan door een reactie verdwenen. Wat is de formule van ijzer(III)oxide? A 3 FeO B Fe 2 O C Fe 2 O 3 D Fe 3 O E Fe 3 O 2

Mark wil de pH van cola bepalen. Hij heeft de keuze uit blauw lakmoespapier, fenolftaleïen, rood lakmoespapier en universeelindicatorpapier. Mark vindt dat de pH van cola 3 is. Waarmee heeft Mark de pH van de cola vastgesteld? A blauw lakmoespapier B fenolftaleïen C rood lakmoespapier D universeelindicatorpapier

Een andere frisdrank die ook als poetsmiddel kan worden gebruikt, is 7-up. Dit bevat ook zuur. Mark wil meten welk van beide frisdranken een dof geworden eurocent sneller schoonmaakt. Hij weet dat de concentratie van het zuur invloed heeft op de snelheid van een reactie. Mark doet in een bekerglas 10 mL cola en een dof geworden eurocent. Hij doet in een tweede bekerglas 10 mL 7-up en een andere eurocent die net zo dof is. Mark ontdekt dat de eurocent in cola sneller schoon wordt dan in 7-up. Welke frisdrank heeft de laagste pH en welke frisdrank heeft de meeste H + ionen in 10 mL? laagste pH de meeste H + ionen in 10 mL A cola cola B cola 7-up C 7-up cola D 7-up 7-up

→ Leg uit of de methode van Robbert geschikt is om het aantal gram mosterd in het zakje te bepalen. Vervolgens willen Joost en Robbert het aantal gram natuurazijn in de mosterd bepalen. Ze brengen de mosterd, die ze uit een zakje hebben gehaald, in water. Ze voegen zoveel water toe tot ze 50 mL hebben gekregen. De vloeistof blijkt troebel te zijn. Door filtratie krijgen ze een heldere, kleurloze vloeistof. Hiervan nemen ze 10 mL en voegen twee druppels fenolftaleïen toe. Na het aflezen van de beginstand van de buret gaan ze titreren met natronloog. Tot hun verbazing wordt de kleurloze vloeistof na toevoeging van een aantal mL natronloog geel. Na toevoegen van nog een paar druppels natronloog verkleurt de fenolftaleïen. Dan lezen ze de eindstand van de buret af.

Joost en Robbert vermoeden dat de verkleuring van kleurloos naar geel na het toevoegen van een aantal mL natronloog wordt veroorzaakt door een indicator die in de kleurloze vloeistof aanwezig is. Ze willen onderzoeken of dit inderdaad het geval is. → Beschrijf hoe Joost en Robbert dit kunnen onderzoeken. Geef daarbij aan welke handelingen zij moeten verrichten, welke waarnemingen zij kunnen doen en welke conclusie zij uit die waarnemingen kunnen trekken.

Annelies wil aantonen dat het (keuken)zout dat in mosterd aanwezig is, ook in de kleurloze vloeistof van Joost en Robbert zit. Ze doet een beetje van de kleurloze vloeistof in een reageerbuis en voegt daar een oplossing van een zout aan toe. Daardoor ontstaat een neerslag van zilverchloride. Welk zout in oplossing heeft Annelies toegevoegd? A natriumchloride B natriumnitraat C zilverchloride D zilvernitraat

Als de reageerbuis met het neerslag enige tijd heeft gestaan, is de inhoud enigszins grijs geworden. Dit komt omdat een deel van het witte zilverchloride is ontleed. Daarbij is zilver ontstaan. Wat is de vergelijking van deze ontledingsreactie? A AgCl → Ag + + Cl – B AgCl → Ag + Cl C AgCl 2 → Ag + Cl 2 D 2 AgCl → 2 Ag + Cl 2