Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo gl/tl 2004, tijdvak 1
bij dit examen
Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen − Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren. − Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op. − Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1DIKMAKERS
Sanne houdt van pistachenoten en van pinda’s. Ze wil weten in welke van de twee de meeste energie zit. Ze formuleert daarom de volgende onderzoeksvraag: Wat bevat meer energie: 100 gram pinda’s of 100 gram pistachenoten? Om antwoord te krijgen op die vraag doet ze een proefje. Ze doet 10 ml water in een reageerbuis en steekt een thermometer in de reageerbuis. Ze meet de begintemperatuur van dit water. Vervolgens steekt ze een pinda op een metalen prikpen, steekt de pinda aan en houdt hem vlak onder de reageerbuis. Hierdoor wordt het water warmer. Als de pinda is uitgebrand meet ze de eindtemperatuur van het water. Dan herhaalt ze de proef met 10 ml nieuw water en een pistachenoot.
Sanne noteert de temperaturen die ze meet. Zie de tabel hieronder. Begintemperatuur ( ° C) Eindtemperatuur ( ° C) Pinda 17 61 Pistachenoot 17 74 Sanne vertelt Jolien dat zij uit deze meetgegevens de conclusie trekt dat 100 gram pistachenoten meer energie bevatten dan 100 gram pinda’s. Jolien zegt dat zij uit deze proef die conclusie helemaal niet mag trekken. → Noem een reden waarom Jolien gelijk heeft.
opgave 2GROENEVERF
51p
het opruimen van de kelder vond Kees een verfpot met een restje groene verf van zijn
tuinhek.
Onder welk soort afval valt dit?
A GFT
B KCA
C restafval
D tuinafval
opgave 3MODESHOW
In Engeland wordt jaarlijks een grote modeshow gehouden, de Clothes Show Live.
Het elektrisch vermogen van de totale verlichting is 400 kW. De lampen staan 3,5 uur
ingeschakeld. 1 kWh kost € 0,14.
63p
Bereken de energiekosten voor deze verlichting.
72p
De elektrische installatie heeft een spanning van 380 V.
Bereken de totale stroomsterkte door de installatie.
opgave 4MUURTJEMETSELEN
84p
Jan wil in zijn tuin een muurtje metselen. Hij wil hiervoor bakstenen gebruiken die 5 cm
dik, 10 cm breed en 20 cm lang zijn.
Hij rijdt met zijn auto met aanhangwagen naar de bouwmarkt. De lading van het wagentje
mag maximaal 500 kg zijn.
Bereken hoeveel stenen Jan maximaal in de aanhangwagen mag vervoeren.
opgave 5PERRONBANKEN
91p
Banken op perrons staan in de buitenlucht. Ze moeten niet te koud aanvoelen als je er op
zit.
Voor de productie van die banken heeft men de keuze uit verschillende materialen.
Welke van de onderstaande materialen is hiervoor het meest geschikt?
A beton
B kunststof
C metaal
opgave 6GLOEIDRADEN
Voor een proef over gloeidraden bouwt Roos de volgende opstelling:
101p
Hoe zijn de ijzerdraad en de aluminiumdraad geschakeld?
A in serie
B parallel
C in een combinatie van serie en parallel
111p
Roos meet de stroomsterkte in de aluminiumdraad.
Hieronder staan drie schakelingen getekend.
Welke schakeling(en) is/zijn juist?
schakeling 1
schakeling 2
A schakeling 1
B schakeling 2
C schakeling 3
D schakelingen 1 en 2
E schakelingen 2 en 3
F alle schakelingen.
121p
De spanning wordt langzaam opgevoerd. Hierdoor neemt de temperatuur in de draden
toe. De draden gaan eerst gloeien en kunnen daarna smelten.
Gloeien beide draden bij een temperatuur van 1000 K? Of zijn ze dan gesmolten?
A Beide draden gloeien en zijn dan niet gesmolten.
B De ijzerdraad gloeit en de aluminiumdraad is dan gesmolten.
C De aluminiumdraad gloeit en de ijzerdraad is dan gesmolten.
D Beide draden zijn dan gesmolten.
131p
De ijzerdraad en de aluminiumdraad zijn even lang en even dik.
Roos verwacht dat de stroomsterkte door de ijzerdraad het grootst zal zijn.
Heeft Roos gelijk?
A Ja, de stroomsterkte in de ijzerdraad is het grootst.
B Nee, de stroomsterkte in de aluminiumdraad is het grootst.
C Nee, de stroomsterkte is in beide draden even groot.
141p
Onder ETIKETTERING staan twee pictogrammen. De tekst onder het eerste pictogram is
weggelaten.
Wat is de betekenis van dit pictogram?
A bijtend
B explosief
C giftig
D licht ontvlambaar
151p
Als een fles ammonia omvalt op je tafel, zal de ammoniadamp naar beneden zakken.
Wat kun je zeggen over de dichtheid van ammoniadamp?
A De dichtheid van ammoniadamp gelijk is aan die van de lucht.
B De dichtheid van ammoniadamp groter is dan die van lucht.
C De dichtheid van ammoniadamp kleiner is dan die van lucht.
161p
Op deze veiligheidskaart staan ook stofeigenschappen van ammonia.
Welke van de onderstaande begrippen behoort niet tot de stofeigenschappen?
A dichtheid
B geur
C massa
D ontbrandingstemperatuur
E smeltpunt
opgave 8WINDWIJZERBOUWEN
Op een middelbare school willen de leerlingen en de natuurkundedocent in de klas kunnen zien hoe de wind waait. Ze willen dat er in het natuurkundelokaal vier lampjes komen die aangeven waar de wind vandaan komt. Zie de figuur hieronder. Op het dak willen ze een windvaan plaatsen die vrij kan ronddraaien rond een buis. Onder aan de windvaan komt een magneet. Aan de buis worden vier reedcontacten bevestigd.
De leerlingen gaan in groepjes gaan aan het werk om een ontwerp te maken voor de windvaan. De ontwerpen van drie groepjes staan hieronder getekend. groep van Pieter groep van Henk → Leg uit of de verschillende positie van de magneet een verschillend effect zal hebben op de werking van de vier reedcontacten.
Het schakelschema van de windrichtingaanwijzer staat hieronder gedeeltelijk getekend. Een aantal verbindingdraadjes is nog niet getekend. Dezelfde tekening staat ook in de uitwerkbijlage. Als de magneet bij een reedcontact komt, moet het bijbehorende lampje gaan branden. → Teken in de figuur in de uitwerkbijlage de verbindingsdraden, zodanig dat de windrichtingaanwijzer goed werkt.
opgave 9MOBIEL
211p
Houkje maakt een mobiel van twee flippo’s. Zie de figuur hieronder.
Flippo 1 heeft een grotere massa dan flippo 2.
Houkje wil de mobiel horizontaal in evenwicht te houden.
Welk punt moet zij kiezen om de mobiel op te hangen?
A een punt tussen flippo 1 en het midden
B het punt in het midden
C een punt tussen flippo 2 en het midden
opgave 10KRACHTENOPEENDOOS
221p
Mary zit in een kartonnen doos. Zie de foto hieronder.
Er werken krachten op de bodem van de doos.
Hieronder zie je vier schematische tekeningen.
Welke tekening is juist?
A tekening A
B tekening B
C tekening C
D tekening D
231p
Sue en Ellen duwen elk met een kracht van 40 N tegen de doos. Zie foto hieronder.
Hoe groot is de netto-kracht van Sue en Ellen op de doos?
A 0 N
B 40 N
C 80 N
241p
Sue geeft een flinke duw tegen de doos. Daardoor komt de doos in beweging.
Als ze de doos loslaat, schuift die verder.
Welke kracht of krachten in horizontale richting werken op de doos direct na het loslaten?
A geen enkele kracht
B alleen de kracht waarmee Sue tegen de doos duwt
C alleen de wrijvingskracht
D zowel de kracht waarmee Sue duwt als de wrijvingskracht
opgave 11ZONNEPANEEL
Op foto hieronder zie je een zonnepaneel dat voor het kantoor van het energiebedrijf
NUON in Arnhem staat.
252p
Op de foto hierboven zie je het display dat het elektrisch vermogen aangeeft dat het
zonnepaneel op een bepaald moment levert.
Het rendement van dit paneel is 12%.
Bereken het vermogen dat het zonnepaneel op dat moment ontvangt.
263p
Naast het vermogen geeft het display ook de totale geleverde energie aan vanaf het
moment van plaatsing. Zie de foto hieronder.
De foto werd gemaakt drie jaar na plaatsing (1 jaar = 365 dagen).
Bereken het gemiddelde vermogen dat het paneel in die drie jaar heeft geleverd.
273p
Amila en Mei-le discussiëren over het nut van dit zonnepaneel.
Amila zegt dat dit zonnepaneel een grote bijdrage levert aan de energievoorziening.
Mei-le is het hier niet mee eens. Zij rekent uit hoeveel gezinnen dit paneel van elektrische
energie kan voorzien.
Een Nederlands gezin gebruikt gemiddeld in een jaar 2000 kWh elektrische energie.
Maak de berekening van Mei-le en zeg met wie je het eens bent.
opgave 12EENNIEUWEBROMFIETS
Marjolein heeft op haar 16e verjaardag een nieuwe bromfiets gekregen. Ze wil samen met
haar vriend Danny enkele dingen controleren.
283puitwerkbijlage
Marjolein en Danny gaan controleren of de remmen van haar bromfiets aan de wettelijke
eisen voldoen.
In hun natuurkundeboek zien ze een diagram. Het diagram laat de wettelijke eisen zien,
waaraan de remweg van een bromfiets moet voldoen bij verschillende snelheden.
Zie de figuur hieronder. De figuur staat ook in de uitwerkbijlage.
Marjolein komt op haar bromfiets met een snelheid van 25 km/h aanrijden. Ze remt zo
hard mogelijk. Danny meet een remweg van 5,1 m.
Zet de meting in het diagram in de uitwerkbijlage als een punt P. Leg daarna uit aan
de hand van het diagram of de remmen van de bromfiets van Marjolein aan de
wettelijke eisen voldoen bij deze snelheid.
opgave 13PERFORATOR
Bert zit achter zijn bureau en wil met een perforator twee gaatjes in een paar blaadjes
maken. Zie de foto hieronder.
293p
Als hij dit apparaat eens goed bekijkt, ziet hij dat de perforator een hefboom is.
Met zijn hand duwt hij in punt A de hendel naar beneden. Hij oefent daarbij een kracht uit
van 25 N. De pennen maken nu gaatjes in het papier.
In de perforator zitten ook nog veertjes. We verwaarlozen de kracht hiervan.
Bereken de kracht van de pennen op het papier.
301p
De pennen die de gaatjes in het papier maken zijn aan de snijkant hol gemaakt.
Zie de figuur hieronder.
Het snijdend oppervlak wordt hierdoor kleiner.
Wat is het gevolg voor de druk op het papier?
A De druk wordt groter, waardoor de pennen gemakkelijker gaatjes maken.
B De druk wordt kleiner, waardoor de pennen gemakkelijker gaatjes maken.
C De vorm van de pennen heeft geen invloed op de druk; de gaatjes in het papier
Ze noemen zich de ‘Rolling Coasters’. Het zijn achtbaanfanaten en ze reizen met
elkaar zoveel mogelijk attractieparken af. Six Flags had ze uitgenodigd om eens
echt te kicken. Een uur lang voelden ze zich superman in “Superman the Ride”.
Fred hoort ook bij de ‘Rolling Coasters’. Hij wil wat meer weten over de attractie en kijkt
op de Website van Six Flags. Daar vindt hij het volgende:
SUPERMAN THE RIDE
Hoogte27,5 m
Lengterit1000 m
Duurvanderit142 s
Snelheid90 km/h
Lancering0 tot90 km/hin2,8 s
Lengtelanceerbaan70 m
2,5 megawatt
Typetrein2 treinenmet6 coaches
Massatrein12 ton
Capaciteitpertrein24 passagiers
Capaciteitperuur1065 personen
Aantalloopings3
Afmetingenfundament
lengte135 m-breedte58 m
Massaattractie750 ton
313p
Bereken de gemiddelde snelheid van de trein over de rit in km/h.
323p
Neem aan dat de beweging van de lancering éénparig versneld is.
Laat met een berekening zien dat de lanceerbaan lang genoeg is.
333p
Fred heeft een massa van 98 kg. Hij vraagt zich af hoe groot de kracht op zijn lichaam is
tijdens de lancering.
Bereken de kracht op het lichaam van Fred tijdens de lancering.
344p
Na de lancering komt de trein met Fred met een snelheid van 90 km/h aan onder aan de
eerste helling. Zie in de tekening punt A. De massa van de trein met Fred stellen we op is
6000 kg. De trein gaat nu de helling op die 27,5 m hoog is.
Laat door een berekening zien of de trein met Fred voldoende kinetische energie heeft
om zonder verdere aandrijving boven op de helling te komen. Verwaarloos de wrijving.
352p
In de tabel staat hoe lang de lancering duurt. Het vermogen dat gegeven staat, werkt
gedurende die hele lanceertijd.
Bereken hoeveel energie voor de lancering geleverd moet worden.
opgave 15PIRAMIDEBOUWEN
Zonder hulpmiddelen kan een mens zo’n blok niet optillen. Aangenomen wordt dat in de tijd van de piramidebouwers de blokken op een slee tegen een helling omhoog zijn getrokken. Zie de tekening hieronder. Hieronder zie je vier figuren van de slee met een blok op de helling. In welke figuur is de zwaartekracht juist getekend?
het opruimen van de kelder vond Kees een verfpot met een restje groene verf van zijn
Bereken de energiekosten voor deze verlichting.
De elektrische installatie heeft een spanning van 380 V.
Bereken de totale stroomsterkte door de installatie.
Jan wil in zijn tuin een muurtje metselen. Hij wil hiervoor bakstenen gebruiken die 5 cm
Bereken hoeveel stenen Jan maximaal in de aanhangwagen mag vervoeren.
Banken op perrons staan in de buitenlucht. Ze moeten niet te koud aanvoelen als je er op
Hoe zijn de ijzerdraad en de aluminiumdraad geschakeld?
Roos meet de stroomsterkte in de aluminiumdraad.
De spanning wordt langzaam opgevoerd. Hierdoor neemt de temperatuur in de draden
De ijzerdraad en de aluminiumdraad zijn even lang en even dik.
Onder ETIKETTERING staan twee pictogrammen. De tekst onder het eerste pictogram is
Als een fles ammonia omvalt op je tafel, zal de ammoniadamp naar beneden zakken.
Op deze veiligheidskaart staan ook stofeigenschappen van ammonia.
Houkje maakt een mobiel van twee flippo’s. Zie de figuur hieronder.
Mary zit in een kartonnen doos. Zie de foto hieronder.
Sue en Ellen duwen elk met een kracht van 40 N tegen de doos. Zie foto hieronder.
Sue geeft een flinke duw tegen de doos. Daardoor komt de doos in beweging.
Bereken het vermogen dat het zonnepaneel op dat moment ontvangt.
Naast het vermogen geeft het display ook de totale geleverde energie aan vanaf het
Bereken het gemiddelde vermogen dat het paneel in die drie jaar heeft geleverd.
Amila en Mei-le discussiëren over het nut van dit zonnepaneel.
Maak de berekening van Mei-le en zeg met wie je het eens bent.
Marjolein en Danny gaan controleren of de remmen van haar bromfiets aan de wettelijke
Zet de meting in het diagram in de uitwerkbijlage als een punt P. Leg daarna uit aan
Als hij dit apparaat eens goed bekijkt, ziet hij dat de perforator een hefboom is.
Bereken de kracht van de pennen op het papier.
De pennen die de gaatjes in het papier maken zijn aan de snijkant hol gemaakt.
Bereken de gemiddelde snelheid van de trein over de rit in km/h.
Neem aan dat de beweging van de lancering éénparig versneld is.
Laat met een berekening zien dat de lanceerbaan lang genoeg is.
Fred heeft een massa van 98 kg. Hij vraagt zich af hoe groot de kracht op zijn lichaam is
Bereken de kracht op het lichaam van Fred tijdens de lancering.
Na de lancering komt de trein met Fred met een snelheid van 90 km/h aan onder aan de
Laat door een berekening zien of de trein met Fred voldoende kinetische energie heeft
In de tabel staat hoe lang de lancering duurt. Het vermogen dat gegeven staat, werkt
Bereken hoeveel energie voor de lancering geleverd moet worden.
