bij dit examenElektrische lading Een perspexstaaf is elektrisch neutraal. Door de staaf te wrijven met een zijden doek wordt hij positief geladen. 1 Wat hierbij gebeurd met het aantal geladen deeltjes op de staaf? Het aantal positieve Het aantal negatieve deeltjes is deeltjes is A gelijk gebleven. kleiner geworden. B gelijk gebleven. groter geworden. groter geworden. kleiner geworden. D groter geworden. gelijk gebleven. E groter geworden. groter geworden. De remmende auto Een auto rijdt met een constante snelheid van 30 m/s (= 108 km/h) over een rechte weg, Plotseling moet de auto remmen. In figuur 1 is de snelheid tijdens het remmen als functie van de tijd gegeven. v figuur 1 (m/s) In figuur 2 zijn vier s-t-diagrammen getekend. figuur 2 s s (m) % 6,0 D 2 In welke figuur is de remweg van de auto juist weergegeven? A B B C C D infiguur D 100022 14 2 Lees verder Soms is de beweging niet eenparig vertraagd, maar varieert de remkracht omdat de automobilist pompend remt. Dat wil zeggen dat hij een aantal keren kort na elkaar krachtig remt, waartussen hij het rempedaal loslaat. In figuur 3 zijn vier v-t-diagrammen getekend. figuur 3 30 30 (m/s) (m/s) 0 6,0 6,0 t(s) A 30 30 (m/s) 0 6,0 0 6,0 C In welke figuur is het pompend remmen van de auto juist weergegeven? 2p 3 A in figuur B in figuur B C in figuur C D in figuur D Beeldvorming Een projector vormt het beeld van een dia op een scherm. In de figuur op de bijlage is het beeld R'S' van de dia schematisch getekend. De dia bevindt zich op de gestippelde lijn. De lens is ook aangegeven. 3 4 Bepaal door constructie de plaats van een brandpunt van de lens. Geef dat punt aan met de letter F. 100022 14 Lees verder Goud uit zeewater Wie wil er niet rijk worden? In zeewater zit goud, ongeveer 4 kg per km’. Als je uit 1 km” water het goud met behulp van een fabriek kunt verkrijgen levert dit goud je ongeveer f 200.000, op. Afgezien van de kosten voor de fabriek kun je uitrekenen hoeveel energiekosten er nodig zijn om 1 km? water op te pompen naar de 'goudfabriek’ op de wal. Stel dat je hiervoor gebruik maakt van een pomp die een vermogen opneemt van 340 kW en die een capaciteit heeft van 14 m° per seconde. Zo’n pomp is gebruikt om de polders in het IJsselmeer droog te maken. De kosten van 1 kWh zijn 15 cent. sp 5 Leg meteen berekening uit of je gezien de energiekosten van het pompen, winst kunt maken als je goud uit zeewater’ haalt. Breking Een zonnestraal valt op een plas water. De hoek van inval is 45°, De straal wordt gebroken. De hoek tussen de gebroken straal en de normaal is 2o 6 A kleiner dan 45°. B gelijk aan 45°. C groter dan 45°. Prisma’s op de maan Bij de reis van de Apollo-11 zijn er speciale prisma’s op de maan geplaatst. Met behulp van deze prisma’s kan de afstand tussen de aarde en de maan nauwkeurig worden bepaald. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van een lichtstraal uit een laser die naar de maan wordt gezonden. De lichtstraal keert terug door het gebruik van een prisma. Sommige zijvlakken van zo’n prisma werken als een perfecte spiegel. Daardoor wordt de lichtstraal in het prisma teruggekaatst. In de figuur op de bijlage is het prisma met de opvallende lichtstraal getekend. 2o 7 Teken in deze figuur het verdere verloop van de lichtstraal. In 1969 werd voor het eerst een lichtstraal naar de maan gezonden en door een prisma teruggekaatst. Het licht had in 2,58 s de afstand naar de maan en weer terug afgelegd. ap 8 Bereken de afstand van de aarde tot de maan. Helium Enkele jaren geleden heeft men het heliumisotoop met massagetal 6 weten te produceren. 2p 9 Hoeveel protonen en hoeveel neutronen zitten er in deze kern? aantal protonen aantal neutronen A 2 2 B 2 4 C 2 6 D 3 3 E 4 2 F 2 Helm Kjell en Peter willen de werking van een helm testen. Ze vullen de helm met een zak zand. De massa van de helm en de zak met zand samen is 5,5 kg. Ze willen de helm met een snelheid van 50 km/h (= 14 m/s) op de grond laten vallen. ap 10 D Bereken vanaf welke hoogte ze de helm dan moeten laten vallen. Verwaarloos de wrijving bij deze val. Uit de indeuking van de helm is af te leiden dat de vertraging 2,3-10° m·s⁻² was. 2p 11 Hoe groot is de kracht die tijdens het indeuken op de helm heeft gewerkt? A 55 N E D N 100022 14 Lees verder Bering — gletsjer Greenpeace bericht dat de Bering — gletsjer in Alaska de laatste 100 jaar steeds sneller afsmelt door het broeikaseffect. Bas zegt: Als we alle gebouwen beter isoleren zal de gletsjer minder snel smelten. Koen zegt: Als we overschakelen op kernenergie zal de gletsjer minder snel smelten. 12 Wie heeft of hebben gelijk? A geen van beiden B alleen Bas C alleen Koen alle twee 13 D Noem twee nadelen van het gebruik van kerncentrales ten opzichte van andere centrales. Op de fiets Piet vraagt zich al fietsende af wat het grootste toerental heeft: de trappers of het achterwiel. Zie figuur 4. figuur 4 14 Welk onderdeel heeft het grootste toerental? A de trappers B het achterwiel C Het toerental van de trappers en het achterwiel is gelijk. 100022 14 5 Lees verder Een alarm Nienke bouwt een opstelling voor een alarm dat afgaat bij een te hoge temperatuur. Zij gebruikt in dit alarm een transistor als schakelaar. In figuur 5 zie je het schema van dit alarm. figuur 5 Bij te hoge temperatuur moet het alarm afgaan omdat de NTC warmer wordt. 15 Hoe verandert hierdoor de weerstand van de NTC? Hoe verandert hierdoor de stroomsterkte door de NTC? weerstand stroomsterkte A wordt kleiner wordt kleiner B wordt kleiner wordt groter e wordt groter wordt kleiner p wordt groter wordt groter De transistor schakelt de bel in als over de weerstand R= 1,0 kQ een spanning staat van 0,7 V of meer. Om de schakeling te testen maakt Nienke de NTC zo warm dat de bel net rinkelt. 16 Mm Hoe groot is dan de spanning over de NTC? A 07V B c 60V D 17 Bereken de stroomsterkte door weerstand R als de bel net gaat rinkelen. Bijziend Ahmed is bijziend. 18 m Waar wordt het beeld van een ver weg gelegen molen in Ahmeds oog gevormd als hij zijn bril niet opzet? achter het netvlies op het netvlies tussen het netvlies en de lens op de lens vóór de lens 100022 14 6 Lees verder Weerstand We sluiten twee gelijke weerstanden aan volgens het schema van figuur 6. In deze figuur zijn enkele waarden aangegeven. figuur 6 2A 12 V 2> 19 Hoe groot is de waarde van één enkele weerstand? A 30 12 0 D 24 Q E 48 De smeltveiligheid Een magnetron wordt ’s avonds samen met de verlichting in de keuken aangesloten op dezelfde smeltveiligheid. In figuur 7 zijn drie schema’s getekend. figuur 7 | 1 2 In de schema's is de verlichting weergegeven door de lamp L, de magnetron door de weerstand W en de smeltveiligheid door de letter S. 2p 20 Welk(e) van deze schema's is of zijn juist? A alleen 1 B alleen 2 C alleen 3 D zowel 1 als 2 E zowel 1 als 3 F zowel 2 als 3 100022 14 7 Lees verder Verwarmen van ijs Klaas doet een aantal ijsblokjes uit het diepvriesvak in een bekerglas. Dat bekerglas zet hij boven het vlammetje van een brander. Hij meet om de 2 minuten de temperatuur. Klaas blijft ondertussen goed roeren. De waarnemingen van Klaas staan in tabel 1. tabel 1 tijd (minuten) temperatuur (°C) 0 2 2 4 6 8 10 5 12 21 14 39 16 54 18 66 20 77 22 85 24 91 26 28 100 30 100 ap 21 Teken in de figuur op de bijlage de grafiek die de temperatuur als functie van de tijd weergeeft. ip 22 Waarom stijgt de temperatuur van f = 4 minuten tot 8 minuten niet? 2p 23 Leg uit waarom de temperatuur tussen f = 18 minuten en t = 26 minuten minder stijgt dan tussen = 10 minuten en 18 minuten. Als de temperatuur behoorlijk is gestegen, zie je stoom boven het wateroppervlak ontstaan. Wat gebeurt er boven het wateroppervlak waardoor de stoom zichtbaar wordt? zo 24 A Er ontstaat water door condenseren. B Er ontstaat water door verdampen. C Er ontstaat waterdamp door condenseren. D Er ontstaat waterdamp door verdampen. 100022 14 B Lees verder Golfgenerator Lees het artikel over de golfgenerator. Japanse golven maken stroom Het Japanse onderzoeksinstituut Jamstec generator aan te drijven die stroom maakt. heeft een experimentele golfgenerator De stroom gaat via kabels naar het land. gebouwd die energie uit de golven op zee Het gebouwde prototype, vijftig meter kan omzetten in elektriciteit. lang en dertig breed, heeft een elektrisch Het apparaat is opgebouwd uit drie grote vermogen van 110 kilowatt, goed om een luchtkamers die aan de onderkant open vijftigtal huizen van stroom te voorzien. De energie die de generator levert, is twee zijn. maal zo duur als elektriciteit uit een Golvend water zet de lucht daarin onder druk. Die druk wordt gebruikt om een conventionele centrale. bron: de Volkskrant van 27 juli 1998 Een generator is een grote dynamo. Als de lucht in de luchtkamers een overdruk heeft, draait de generator. Vergelijk de druk die dan in de luchtkamers heerst met de buitenluchtdruk. Geef ook aan 25 B met welk apparaat je de overdruk kunt meten. druk vergeleken de overdruk meet met de buitenluchtdruk je met een A kleiner barometer B kleiner manometer C groter barometer groter manometer Bereken de energie die de golfgenerator in een jaar per huis levert in kWh. ap 26 Het elektrische energieverbruik in Nederland ligt veel lager dan de berekende energie in de vorige vraag. Dat komt omdat in Japan vooral elektrisch wordt verwarmd. In Nederland wordt per jaar per huishouden voor verwarming ongeveer 1500 aardgas gebruikt. Bereken hoeveel kWh aan energie 1500 aardgas levert als die verbrand wordt. ap 27 Leg uit of golfenergie een duurzame energiebron is. 2p 28 Lees verder 100022 14 Tosca heeft tijdens een practicum de beschikking over — een magneet — een aantal snoeren — een stroomsterktemeter — een spanningsmeter — een spoel — een spanningsbron Tosca wil met behulp van de magneet een spanning in de spoel opwekken. Ze beweegt de magneet snel bij de spoel vandaan. De plaats en de stand van de magneet ten opzichte van de spoel zijn hierbij van belang. In figuur 8 zijn vier situaties getekend. figuur 8 f bewegingsrichting van de magneet bewegingsrichting van de magneet Î bewegingsrichting van de magneet Î bewegingsrichting van de magneet 2o 29 In welke situatie kan Tosca het beste een spanning in de spoel opwekken? A in situatie A B in situatie B C in situatie C D in situatie D Tosca wil de stroom meten die bij deze proef geleverd kan worden. In figuur 9 zijn drie opstellingen getekend. figuur 9 B 2p 30 Welke opstelling moet Tosca kiezen? A A B opstelling B E opstelling C 100022 14 10 Lees verder Tosca gebruikt de meter uit figuur 10 om de stroom te meten. In deze figuur staat knop K op gelijkstroom ingesteld. Door knop K naar rechts te schuiven kan de meter op wisselstroom worden gezet. hguur 10 tas e | Tosca moet de meter zo gebruiken dat die beslist niet kapot gaat. Ze let daarbij op de stand van knop K en op de vier aansluitpunten voor de draden. 2p 31 Geef in de figuur op de bijlage aan welk(e) aansluitpunt(en) Tosca moet gebruiken en in welke stand knop K moet staan voordat ze de stroom gaat meten. ip 32 Noem een apparaat waarin het principe uit de proef van Tosca wordt toegepast. Een schakeling Karin speelt met het elektrische practicummateriaal en bouwt de schakeling uit figuur 11. tiguur 11 Karin sluit schakelaar S. Wat gebeurt er dan met de lichtsterkte van de lampjes L; en L4? 2p 33 A Niets: Lj en Lj branden nog met dezelfde lichtsterkte. B L, gaat uit; blijft branden met dezelfde lichtsterkte. C L, gaat uit; Ly gaat feller branden. D L; gaat feller branden; 1) gaat uit. E L; en L, gaan beide feller branden. 100022 14 11 Lees verder Magnetisme Een kompas wordt door Petra links van een staafje aluminium in punt A gezet. Petra verschuift het kompas voorzichtig vlak langs het staafje naar de rechterkant. Zie figuur 12. Daarna doet ze hetzelfde bij een staafje weekijzer. Zie figuur 13. In deze figuren zijn de posities van de kompassen aan de linkerkant weergegeven. tiguur 12 figuur 13 In figuur 14 zijn vier keer twee situaties getekend, waarin de stand van het kompasje aan de rechterkant van de staafjes is aangegeven. figuur 14 positie bij het aluminium positie bij het weekijzer lS 2o 34 In welke tekening zijn de beide standen van het kompasje juist aangegeven? A intekening A B intekening B C intekening C D intekening D 100022 14 12 Lees verder Weerstanden Spoelen hebben weerstand. Natuurlijk hebben niet alle spoelen dezelfde weerstand. Yvonne heeft een spoel nodig. Ze bekijkt de gegevens van een paar klossen draad om daarvan de weerstand te beoordelen. Op alle klossen zit hetzelfde materiaal. In tabel 2 zie je een overzicht van de drie klossen die Yvonne bezit. tabel 2 draadklos |lengte doorsnede Over deze drie klossen draad worden door Yvonne twee uitspraken gedaan. zp 35 Welke van deze uitspraken is of zijn juist? De klos met de kleinste weerstand is klos L. 2 De klossen K en M hebben een even grote weerstand. A geen van beide B alleen 1 C alleen 2 zowel als 2 Een caravan Caravans hebben tegenwoordig vaak een figuur 15 groot glazen dakluik. Het luik werkt dus als een spiegel. Vooral ’s avonds als het luik openstaat en het licht in de caravan aan is, is dit goed te zien. Zie figuur 15. Van buiten kun je dan via het openstaande luik in de caravan kijken. Op de bijlage is de situatie schematisch weergegeven met waarnemer Bert. 4p 36 Laat door een constructie in de figuur op de bijlage zien, welk gedeelte van de bodem van de caravan door Bert kan worden waargenomen. Geef dat gedeelte duidelijk aan. ontleend aan de Caravankampioen februari 1999 Let op: de laatste vragen van dit exarnen staan op de volgende pagina. 100022 14 13 Lees verder De boiler In figuur 16 zie je een schematische tekening van een boiler. figuur 16 piepschuim voorraadvat elektrisch verwarmingselement pijpjes Aan de onderkant zie je twee pijpjes. Bij gebruik van de warmwaterkraan stroomt door het ene pijpje het warme water uit de boiler en wordt door het andere pijpje koud water toegevoerd, zodat het voorraadvat vol blijft. Het linkerpijpje loopt naar de bovenkant van het voorraadvat. Het rechterpijpje steekt een klein eindje in het voorraadvat. Omdat goedkope nachtstroom wordt gebruikt, staat het verwarmingselement van de boiler overdag niet aan. Toch gebruik je de boiler vooral overdag. Na het vullen van een bad is de helft van het warme water uit het voorraadvat gestroomd. In figuur 17 zie je vier verdelingen van het warme en het koude water in het voorraadvat. figuur 17 B C D Welke verdeling geeft het best de situatie weer na het vullen van het bad? A verdeling A B verdeling B C verdeling C D verdeling D Tussen het voorraadvat en de wand van de boiler zit piepschuim. ip 38 Waarvoor dient dat piepschuim? 14 14 100022
